Welke complicaties kunnen bij Friso zijn opgetreden?

Prins Friso is overleden aan complicaties als gevolg van de hersenbeschadiging die hij opliep na zijn skiongeluk in februari 2012. Comapatiënten overlijden meestal aan een longontsteking, zeggen deskundigen.

Een man biedt maandag een bloemetje aan bij de ingang van Huis ten Bosch.Beeld anp

'Mensen die in coma liggen, kunnen niet goed hoesten en verslikken zich vaak', zegt Jan Bakker, hoogleraar intensive care aan het Erasmus Medisch Centrum. Doordat deze patiënten hele dagen liggen, werken de longen niet optimaal. Slijm kan zich ophopen en de luchtwegen worden bijzonder gevoelig voor infecties.

'De grens tussen leven en dood is bij deze patiënten heel dun', zegt Hans van Dam, verpleegkundige gespecialiseerd in niet-aangeboren hersenletsel. 'Eenvoudige aandoeningen kunnen dan al tot de dood leiden. Naast longinfecties zien we ook veel blaasontstekingen als doodsoorzaak.'

De oorzaak kan ook iets onverwachts zijn. Zo kan Friso door eenophoping van slijm zuurstofgebrek hebben opgelopen. 'In dat geval kan besloten zijn hem niet meer te beademen', zegt intensivist Rik Gerritsen van Medisch Centrum Leeuwarden.

Complicaties
Bij comapatiënten als Friso wordt meestal vooraf met de familie besproken hoe te handelen als er een complicatie optreedt. 'Want dat er complicaties zullen komen, weet je bij diep comateuze patiënten zeker', zegt Van Dam. Artsen kunnen besluiten in geval van een longontsteking of een andere infectie geen antibiotica toe te dienen. Dat is een grote stap, de dood wordt niet langer bevochten. Een nog grotere stap is het staken van voeding en van de toediening van vocht.

Als een patiënt in uitzichtloze toestand verkeert, mag een arts zelfstandig beslissen over het staken van een behandeling. Hij is niet verplicht een medisch zinloze handeling te verrichten, ook al wil de familie dat wel. Meestal wordt het besluit in goed overleg met de omgeving genomen.

De Rijksvoorlichtingsdienst heeft niet bekendgemaakt wat er in het geval van Friso is besloten. Het kan ook zo zijn dat de infectie zo ernstig was dat antibiotica niet hebben geholpen. 'Maar in principe hoeft je aan een longontsteking bijna nooit te overlijden', zegt intensivist Gerritsen. 'De prins is niet naar een ziekenhuis vervoerd. Dat duidt er in ieder geval op dat niet alles uit de kast is getrokken', zegt Van Dam. 'Het kan in het belang zijn van de patiënt om niet alles te doen', zegt Gerritsen. 'De dood is niet altijd de slechtste uitkomst.'

Zuurstoftekort
Friso kwam op 17 februari 2012 onder een lawine terecht en lag 25 minuten onder de sneeuw. Zijn hersenen liepen daardoor een ernstig zuurstoftekort op. 'Dat is de ergste vorm van hersenbeschadiging die je kunt hebben, erger dan na een hartstilstand', zegt Van Dam. 'Bij verstikking zitten de hersenen al een tijd zonder zuurstof, voor het hart ermee ophoudt. Ga je zo'n patiënt reanimeren, dan pomp je bloed in hersenen die al bijna dood zijn.'

Na het ongeluk is Friso 50 minuten gereanimeerd. 'Erg lang. Wellicht zelfs te lang', zei zijn behandelend arts Wolfgang Koller daar destijds al over. Van Dam: 'Patiënten die worden gevonden na verstikking, bijvoorbeeld door verdrinking, worden doorgaans niet zo lang beademd, omdat er geen toekomst voor hen is. Maar Friso was lid van de koninklijke familie. Ik vrees dat hij slachtoffer is geworden van zijn eigen status.'

Friso raakte in een diepe coma. De kans dat hij daaruit nog een keer zou ontwaken, was nihil, zegt Bakker. 'Maar de hele publiciteit rondom het ongeluk heeft waarschijnlijk voorkomen dat er een normale beslisronde is geweest. Hij had toen al kunnen overlijden, bijvoorbeeld door de beademing te stoppen. Ik weet natuurlijk niet hoe de familie ertegenover stond. Als je onzeker bent, wil je geen beslissing nemen waarvan je tien jaar later denkt: hadden we nou maar...'

Stimuleringsprogramma
Waarschijnlijk is prins Friso enkele weken na het ongeluk zelfstandig gaan ademen. Hij werd overgebracht van Innsbruck naar het Wellingtonziekenhuis in Londen, waar een intensieve behandeling werd begonnen. Ook hierover werd niets bekend. 'Wat logisch zou zijn, is dat een stimuleringsprogramma is toegepast', zegt Van Dam. Er wordt dan met licht en geluid geprobeerd de hersenen te activeren.

In november 2012 maakte de koninklijke familie bekend dat er sprake was van 'minimaal bewustzijn' bij Friso. 'Dat kan alles zijn: iemand die in een hand knijpt en kijkt. Maar ook iemand die naar de deur kijkt als die opengaat, maar de volgende zes keer dat dat gebeurt, niet kijkt. Ik denk dat het dat laatste was bij de prins', zegt Bakker.

Niet gepland
Een maand geleden is Friso overgebracht van Londen naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Dat duidde erop dat de familie had geaccepteerd dat er geen verbetering meer zou komen. 'Het is verschrikkelijk wat de omgeving heeft moeten doorstaan', zegt Van Dam. 'De levende is dood, maar de dode leeft nog. Er is niets herkenbaars meer van een persoon over.'

Dat leden van de koninklijke familie nu terugkeren van vakantie, wijst erop dat het overlijden van Friso niet op dit moment werd verwacht. 'Niet gepland, maar wel gewenst, vermoed ik', zegt Van Dam. 'Ik heb in veertig jaar nog nooit meegemaakt dat mensen in deze situatie zich níét afvroegen: hoe lang nog? Die vraag speelt altijd op, ook in religieuze kringen.'

Prins Friso, die maandag op 44-jarige leeftijd overleed.Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden