Welk prijskaartje hang je aan het verlies van een kind, ouder of echtgenoot?

Letselschadeadvocaat John Beer over smartegeld

Vandaag debatteert de Kamer over een wet die het ook voor naasten en nabestaanden van slachtoffers mogelijk maakt smartegeld te krijgen. Hoog tijd, vindt letselschadeadvocaat John Beer. Toch is hij teleurgesteld. 'Het is te rigide.'

Wim Anker, advocaat van Robert M., tijdens de strafeis in de zedenzaak. Beeld anp

'Hoe komt het dat Spaanse ouders die door de fout van een ander een kind verliezen tienduizenden euro's aan smartegeld krijgen, en Nederlandse ouders nu nog helemaal niets?' Die vraag schoot John Beer nog niet zo lang geleden door het hoofd. De Nederlandse letselschadeadvocaat zat op een congres en hoorde daar een Spaanse hoogleraar vertellen over het nieuwe smartegeldsysteem dat zijn land had ingevoerd. Achteraf sprak Beer de hoogleraar aan en stelde hem die vraag.

'Hoe komen jullie op een bedrag van 90 duizend euro, en soms zelfs meer?', vroeg Beer hem.

'Omdat we het heel erg vinden als iemand zijn kind verliest', antwoordde de Spanjaard.

'Vinden Nederlanders het dan minder erg om een kind te verliezen door een ongeluk dan de Spanjaarden?'

Het is een vraag waarop Beer geen pasklaar antwoord heeft. Welk prijskaartje hang je aan het verlies van een kind, ouder of echtgenoot?

John Beer.

Wetsvoorstel

Daarover debatteert vandaag de Tweede Kamer. Het demissionair kabinet vindt dat naasten en nabestaanden van slachtoffers van misdrijven, medische missers of ongevallen voortaan recht hebben op bedragen tussen 15- en 20 duizend euro. Het zijn bedragen die - in principe - uitgekeerd zullen worden door de verzekeraar van de veroorzaker. Het geld is geen doel op zich, stelt het kabinet, maar een symbool van erkenning.

Het wetsvoorstel is het voorlopige sluitstuk van een al jaren slepende discussie over affectieschade. Eentje die begon in 1985 met baby Joost. Door een medische fout raakte dit jongetje zwaar gehandicapt. Zijn ouders wilden voor hem zorgen. Zijn moeder, een schooldirecteur, zette haar loopbaan op een laag pitje. Maar, vond ze, dan wil ik als naaste van het slachtoffer wel worden gecompenseerd.

Aanvankelijk gaf de rechter haar gelijk. In 2000 haalde de Hoge Raad hier echter een streep door. De zaak maakte veel los. In de zomer van 2002 diende toenmalig minister van Justitie Benk Korthals (VVD) een wetsvoorstel over affectieschade in. Ouders, kinderen en partners van slachtoffers zouden voortaan aanspraak kunnen maken op maximaal 10 duizend euro. Onverwacht sneuvelde de wet in 2010 in de Eerste Kamer. Men vreesde een claimcultuur. Bovendien, vonden de senatoren: verlies is niet in geld uit te drukken. En dat terwijl de Vrije Universiteit twee jaar eerder nog een onderzoek had gedaan waaruit bleek dat nabestaanden en naasten wel degelijk behoefte hadden aan affectieschade, dat deze vorm van erkenning juist een positieve invloed heeft op de rouwverwerking.

Na het drama met Robert M. in de Amsterdamse zedenzaak kwam het onderwerp opnieuw op de agenda. Ook de ouders van de misbruikte kinderen wilden zich als slachtoffer in de strafzaak voegen om smartegeld te krijgen. Zonder succes: de wet voorzag er niet in. Daarop kwam toenmalig staatssecretaris Teeven met een nieuw voorstel.

Beeld De Volkskrant

Maar, zegt Beer, 'met het voorstel dat er nu ligt, schieten we weinig op.' De advocaat, tevens voorzitter van de Europese vereniging van letselschadeadvocaten PEOPIL, is al jaren aanjager van een wettelijke regeling. Hij was betrokken bij de zaak van baby Joost. En hij kreeg het in 2002 voor elkaar dat een moeder die haar 5-jarige dochter verminkt zag liggen op het woonerf nadat het kind kort daarvoor door een taxibus was doodgereden via een 'juridische omweg' toch een vergoeding kreeg. 'Ze zag naast haar kind braaksel liggen. Althans dat dacht ze. Toen ze dichterbij kwam, zag ze dat het de hersenen van haar dochter waren.'

Een gruwelijk voorbeeld, maar dit is wel waar het hier om gaat, zegt Beer. 'Die vrouw was zwaar getraumatiseerd. We hebben haar psychiatrisch laten onderzoeken en bepleit dat ze niet getraumatiseerd was door het verlies van haar kind, maar door de confrontatie met de directe gevolgen van het ongeluk. Toen heeft de rechter zogenoemde shockschade toegekend. Dat kan dus alleen voor getuigen van ongevallen, of de directe gevolgen daarvan.'

U wilde een wettelijke regeling voor affectieschade, maar bent nu toch teleurgesteld. Waarom?

'Het laatste dat ik wil, is verdere vertraging. Maar het probleem met deze wet: er zijn te weinig hokjes, het is te rigide. Er is geen mogelijkheid om in uitzonderlijke omstandigheden een vergoeding aan te kunnen passen. Je hebt een hokje voor ernstig letsel, voor overlijden, voor ernstig letsel door een misdrijf en voor overlijden door een misdrijf. Maar verdriet is niet in vier hokjes te vangen. De situaties van naasten en nabestaanden zijn zo verschillend.

'Bijvoorbeeld: ouders van een overleden kind komen bij mij op kantoor. Ze hebben hun kind verloren omdat een dokter die dienst had dronken was en fouten heeft gemaakt. In de huidige situatie moet ik ze zeggen: jullie hebben als ouders geen recht op smartegeld. Alleen op een vergoeding van de begrafeniskosten, tenzij jullie daarvoor zelf verzekerd zijn. Op zo'n moment schaam ik me voor het Nederlandse systeem.

'Als deze wet wordt aangenomen, zal ik voortaan de tabellen erbij pakken en zeggen: u valt in dit hokje, u krijgt 17.500 euro. Maar dan zullen de ouders vragen: ons kind is gestorven door onverantwoord gedrag van een arts, iemand die zijn plicht verzaakt heeft. Krijg ik hetzelfde als ouders die hun kind verliezen doordat een automobilist ongewild, op een ongelukkig moment een fout maakte? Begrijp me niet verkeerd: dat laatste voorbeeld is ook heel erg, maar wordt door nabestaanden anders ervaren. In het voorgestelde systeem worden ongelijke gevallen gelijk behandeld. Je kunt het verlies van een reeds zieke 80-jarige niet hetzelfde compenseren als dat van een 30-jarige moeder in een jong gezin.'

Nederland is een van de laatste landen in Europa die dit regelt. Welke andere landen zouden een goed voorbeeld zijn?

'In bijna alle omringende landen is het beter geregeld dan hier. Sterker nog: ons kantoor staat ook veel nabestaanden van de ramp met toestel MH17 bij en de advocaten van Malaysia Airlines konden het aanvankelijk niet geloven dat het in Nederland nu nog zo karig is.

'Wat mij betreft is het Spaanse systeem een mooi voorbeeld. Het heeft naast algemene uitgangspunten ook oog voor de bijzondere omstandigheden. Er is nogal een verschil als een ouder die overlijdt kostwinner is, of je kinderen nog thuis wonen of als de vrouw die overlijdt zwanger was. Ik merk dat mensen het prettig vinden als er aandacht is voor hun persoonlijke situatie, waardoor ze vrede kunnen hebben met de afwikkeling.

'Daarnaast vraag ik me af: waarom bedragen tussen de 15- en 20 duizend euro? Ik weet wat de reacties zullen zijn als ik zeg: die bedragen zijn te laag. Maar we moeten toch een discussie voeren over wat redelijk is. Waarom krijgen ouders in Spanje, een land waar de levensstandaard lager ligt, vier keer zo veel als hun kind overlijdt? En vorige maand oordeelde een Rotterdamse rechter dat een slachtoffer van een medische misser 2 ton krijgt omdat hij niet lang meer te leven heeft. Ik vind dat maximaal 20 duizend euro voor naasten en nabestaanden daar in sommige gevallen te schril bij afsteekt.'

Waarom denkt u dat het kabinet voor dit plan kiest?

'Efficiëntie. De verzekeraars hebben een machtige lobby. Zij willen calculeerbare risico's met vaste bedragen, en geen systeem waarin je zogenaamd 'oeverloze' discussies moet voeren over de hoogte van de schadevergoeding. Maar dergelijke discussies worden ten onrechte als 'oeverloos' voorgesteld. Slachtoffers van letselschade hebben natuurlijk al veel langer recht op smartegeld en het vaststellen van het smartegeld in die zaken gaat in de praktijk goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.