Analyse

Welk excuus heeft een spermadonor om anoniem te kunnen blijven?

Na een uitspraak van de Haagse rechtbank gloort er hoop voor donorkinderen die er maar niet achter komen wie hun vader is. Alleen bij ‘zwaarwegende’ redenen kan een donor die ooit niet-anoniem doneerde, anoniem blijven. Maar welk excuus kan er zwaarder wegen dan het belang van het kind?

Een donorkamertje van het Medisch Centrum Kinderwens. Beeld anp
Een donorkamertje van het Medisch Centrum Kinderwens.Beeld anp

Een van de in het gelijk gestelde donorkinderen trakteerde zichzelf vorige week op een ijsje. Door de baanbrekende uitspraak van de Haagse rechtbank moet de kliniek die haar moeder behandelde met donorzaad, net als de stichting die over de gegevens van donoren gaat, de identiteit van haar biologische vader onthullen. Naar die onthulling kijken dochter en moeder reikhalzend uit.

Met vier andere donorkinderen en drie moeders hadden ze de zaak bij de rechtbank in Den Haag aangespannen. Medisch Centrum Kinderwens Leiderdorp en de SDKB (de stichting die over de donorgegevens beschikt) moeten binnen vier maanden de identiteit van ‘donor 605’ aanleveren. Binnen die tijd moet de donor ook bezwaar aantekenen tegen de verstrekking van zijn gegevens.

Daarom durven de in het gelijk gestelde kinderen en hun moeders niet te juichen. Hun donor kan zich verzetten tegen het vrijgeven van zijn naam en adres, als hij daarvoor een zeer belangrijke reden denkt te hebben. De Haagse uitspraak geldt overigens niet voor donoren die altijd al anoniem waren (sinds 2004 is dit verboden). Donor 605 deed dit voor 2004, als ‘bekende’ donor, maar veranderde zijn status later naar anoniem.

Medici en experts zijn razend benieuwd waarmee hij gaat komen. Hij is de eerste donor van wie de SDKB zijn belangen gaat afwegen tegen die van zijn donorkinderen, laat de stichting weten. De SDKB wil niet speculeren over wat zwaarwegende belangen kunnen zijn. ‘We willen voorkomen dat donoren daar misschien wel hun voordeel mee kunnen doen’, aldus de woordvoerder.

Is een zwaarwegende reden bijvoorbeeld dat hij zijn relatie overhoop zou halen als zijn partner te weten komt dat hij meerdere kinderen heeft verwekt? Of wanneer de donor een bekend persoon is die daardoor in de publiciteit komt te staan?

Gevangenis

‘Ik kan me eerlijk niet goed voorstellen wat een zwaarwegend belang is’, zegt klinisch embryoloog Max Curfs van het Isala Fertiliteitscentrum in Zwolle. ‘Een donor die dementeert? Dat lijkt me geen reden om de gegevens niet te verstrekken. Iemand die in de gevangenis zit? Dan is het vooral van belang dat je het donorkind daarop voorbereidt.’

De vraag hoe een donor eronderuit zou kunnen komen, stond in januari 2020 centraal tijdens een bijeenkomst van het ministerie van VWS en de SDKB. ‘En eigenlijk was iedereen het er vrij snel over eens’, zegt Ties van der Meer van de Stichting Donorkind. ‘Die redenen zijn er namelijk niet.’

Ook als een donor in een psychose zit, ernstig dementeert of in de gevangenis zit, mag dat geen belemmering zijn om zijn kinderen te laten weten wie hij is. Zelfs de optie van een donor die in een getuigenbeschermingsprogramma is opgenomen, kwam tijdens de bijeenkomst voorbij. Van der Meer: ‘Maar ook dat geldt niet als zwaarwegende reden. In zulke gevallen moet je de donor en het donorkind vooral begeleiding geven, of besluiten nog even te wachten met het delen van zijn gegevens.’

Hoogleraar bestuurskunde Heinrich Winter (Rijksuniversiteit Groningen) kan zich voorstellen dat een donor een ‘ingewikkelde gezinssituatie’ aanvoert om anoniem te blijven. ‘Maar dan moet het ontwrichtend voor zijn leven zijn als bekend wordt wie hij is. Want het is ook ontwrichtend voor een donorkind om niet te weten wie zijn vader is’, zegt Winter, die met bureau Pro Facto de huidige donorwet (WDKB) evalueerde.

Veel toenmalige studenten maakten onder meer uit altruïstische overwegingen de gang naar de spermabank, omdat er destijds een groot tekort aan donoren was. Maar sommige donoren willen zich nu nog weleens schamen voor hun vorige leven. Curfs: ‘het heeft natuurlijk enorm veel impact als je dat altijd geheim hebt gehouden en het nu ineens aan je partner moet vertellen. Maar zo’n donor wist waar hij aan begon. En daar heeft hij destijds voor getekend ook.’

Relatie

Ook de liefdesrelatie van donor ‘K34’ houdt hem tegen om zich bekend te maken, bleek tijdens de rechtszaak die een van zijn 57 kinderen met haar moeder aanspande bij de rechtbank in Arnhem. Zijn vrouw wist van zijn verleden als donor af, vertelde K34 aan een medewerker van Fiom, maar ‘staat onder geen beding open’ voor contact tussen hem en zijn afstammelingen. ‘Als hij destijds al samen met haar geweest was, had hij nooit gedoneerd, geeft hij aan’, noteerde Fiom, dat een schakel is tussen donoren en donorkinderen.

Het is nu aan de SDKB om te bepalen of de belangen van de donor zwaarwegend genoeg zijn. Daarover beslist het bestuur van de stichting, na advies van een commissie bestaande uit een ethicus, een pedagoog en een jurist. Zij beoordelen of de donor een ‘ernstige aantasting van zijn belangen’ voorziet als zijn persoonsgegevens worden vrijgegeven, en of hij dit aannemelijk kan maken. Ook moet die aantasting zo ernstig zijn dat het belang van het kind ondergeschikt is.

Als eerste is het nu de beurt aan donor 605. ‘We wachten als beroepsgroep met spanning af wat er gaat gebeuren’, zegt Curfs, lid van het bestuur van de SDKB. Van der Meer van Stichting Donorkind: ‘als de kliniek en de SDKB zeggen dat de identiteit niet bekendgemaakt kan worden, hebben ze door de uitspraak van de Haagse rechtbank echt wel wat uit te leggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden