'Welk algoritme bedenk je om een terrorist te zoeken?'

Stel je voor dat je geen baan meer kunt krijgen, omdat je op je 19de radicale ideeën had en de overheid dat nog weet.

Een overheid die op zo'n grote schaal zijn eigen burgers en buitenlanders kan bespioneren: is het een schande of nuttig bij het tegengaan van terrorisme? Dat wordt al gauw een morele discussie over veiligheid versus privacy, zegt Quirine Eijkman, onderzoeker veiligheid en mensenrechten aan de Unviersiteit Leiden. Maar de belangrijkste vraag is of 'Big Data' - het verzamelen en samenvoegen van grote hoeveelheiden informatie - eigenlijk wel werkt, stelt ze.'Dit soort dataverzameling is een inbreuk op het principe dat iedereen onschuldig is tot zijn schuld wordt bewezen. Want nu is in potentie juist iedereen verdacht. Zo'n inbreuk is alleen gerechtvaardigd als het een wettelijke basis heeft en noodzakelijk, legitiem en proportioneel is.'


De veiligheidsdiensten vinden het noodzakelijk, omdat ze terroristen willen opsporen voor het te laat is.

'De politiek gaat ervan uit dat het verzamelen van al die gegevens werkt om aanslagen te voorkomen. De overheid vraagt burgers om hun privacy op te geven in ruil voor veiligheid en gek genoeg steunt het grote publiek die redenering. Maar in de praktijk is het helemaal niet duidelijk of het werkt. We hebben geen idee hoe de informatie wordt gebruikt, hoe vaak het fout gaat en of de mensen die worden opgespoord ook werkelijk aanslagen hadden willen plegen. Al die informatie blijft geheim onder het mom van nationale veiligheid.


'Sterker, er zijn de laatste tijd verschillende aanslagen gepleegd door mensen die al op de radar waren, maar toch hun gang konden gaan. De dader van de aanslag in Boston en de aanslagplegers in Londen stonden al op de radar, de Nigeriaan die met Kerst in 2009 een aanslag wilde plegen was zelfs al door zijn vader opgegeven als gevaarlijk bij de autoriteiten. Maar de beschikbare informatie was niet op het goede moment op de goede plek.'


Dat is een kwestie van verbeteren, zal de overheid zeggen.

'Het argument is vaak dat het met meer data en betere systemen wel zou werken om goede risicoprofielen op te stellen. Maar welk algoritme bedenk je om een terrorist te zoeken? In 2006 hebben ze in Duitsland profielen gemaakt van miljoenen moslims, daar kwam niets uit. Want hoe stel je zo'n risicoprofiel samen? Op welke kenmerken zoek je? En hoe weet je uiteindelijk of het klopt of niet?'


Dus stoppen met massaal afluisteren?

'Ja. Maar als de trend niet te stoppen is, doe het dan met open vizier en leg er rekenschap over af. De schok is nu zo groot, omdat het al zo lang gaande is zonder dat mensen het weten. Zo heeft de overheid veel macht over je identiteit zonder dat je daar iets aan kunt doen. Als jij niet meer mag vliegen of geen baan kan krijgen omdat je op je 19de radicale ideeën had, moet je naar een rechter kunnen die kijkt of dat terecht is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden