Weldadig vriendelijk en wijs

Kunst of niet, maar al die rustige portretten zuigen de toeschouwer mee.

Het is een van de wonderlijkste tentoonstellingen ooit. Over twee verdiepingen, van vloer tot plafond, is het Rotterdamse centrum voor hedendaagse kunst Witte de With volgehangen met portretfoto's van Tibetaanse heiligen, zogenaamde Tulkus, reïncarnaties van Boeddha. Meer dan elfhonderd paar ogen kijken de bezoeker aan. Van de huidige Dalai Lama tot zijn voorvaderen, van de Panchen Lama's tot Hollywoodster Steven Seagal, een van de weinige westerlingen die ooit als reïncarnatie is herkend.


De foto's zijn bijeengebracht door de Italiaanse kunstenaar Paola Pivi (1971), die vorig jaar bekend werd met een om zijn as draaiend vliegtuig op een plein in New York. Voor haar nieuwe project heeft Pivi als een op hol geslagen voetbalfan het plan opgevat een complete fotoverzameling aan te leggen van de nooit eerder in kaart gebrachte Tulkus, van 1880 tot nu. De bestaande foto's komen overal vandaan, van internet, kloosters en huiskamers van India tot Tibet en Amerika.


De betoverende beelden van de in kleurrijke gewaden gehulde heiligen met grootse natuurtaferelen of adembenemende tempels op de achtergrond, geven het seculiere kunstcentrum de sfeer van een kerk.


Fascinerend, maar is het kunst?


Het is in elk geval geen wetenschap. Daarvoor ontbreekt elke maatschappelijke context. Daarvoor hangen de Tulkus uit verschillende tijden, landen en scholen zo chaotisch door elkaar, dat voor een buitenstaander geen enkel verband of begrip mogelijk is. Intuïtie en esthetiek vormen de leidraad voor de portrettengalerij. Visuele aantrekkingskracht staat voorop. En ja, wat dat betreft is het kunst.


Bovendien leunt Pivi op illustere voorgangers, zoals de Duitse portretfotograaf August Sander, die in zijn baanbrekende werk Menschen des 20. Jahrhunderts begin vorige eeuw een representatieve dwarsdoorsnede wilde maken van alle menstypen uit de Duitse samenleving. Hoewel ook Sander streefde naar volledigheid en objectiviteit, was zijn werk in feite een subjectief kunstsaluut aan de vanwege de industrialisatie bedreigde boeren en ambachtslieden uit zijn geboortestreek.


Ook Pivi's verlangen naar objectieve compleetheid is tot mislukken gedoemd. Daarvoor speelt toeval een te grote rol. Er bestond en bestaat namelijk geen traditie om alle Tulkus te fotograferen. Zelfs als het haar lukt om wereldwijd alle bestaande foto's bij elkaar te brengen, dan nog is onduidelijk welke Tulkus ontbreken, omdat ze domweg nooit op de gevoelige plaat zijn vastgelegd. Ook haar project is in feite één groots, subjectief kunstsaluut aan het in verdrukking verkerende Tibet, het geboorteland van haar echtgenoot.


En toch voltrekt zich in Witte de With een mirakel. Ook niet-gelovigen worden na verloop van tijd dermate meegezogen in het rijke schouwspel van al die vriendelijk kijkende, wijze mannen, die hun leven hebben gewijd aan geestelijk welzijn en aan andermans levensgeluk, dat het eerbetoon stilzwijgend overgaat naar een volgend level. Daar verandert het in een pleidooi om naast de dominante harde kanten van de westerse samenleving - geld, macht, concurrentie - weer plek in te ruimen voor de zachte kanten van het samenleven. Voor wijsheid en compassie. Of die nu afkomstig zijn van geestelijk leiders zoals de Tulkus of van kunstenaars als Pivi.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden