Wel talent, maar niet om populair te worden

Moedige volwassenen die durven ingrijpen, zijn zeldzaam

Je pikt ze er onmiddellijk uit. Op het schoolplein, waar hij ijverig de conciërge helpt vegen. In de klas: het kind tegen wie niemand praat, maar dat in het voorbijgaan een stomp krijgt. Als hij antwoordt op een vraag over de prehistorie ligt de hele klas in een deuk. Na school blijft hij in de klas om de juf te helpen. In de schoolreisjesbus is de plek naast hem leeg. Op de foto's van het schoolkamp, met schaterende, om elkaars nek hangende kinderen, staat hij terzijde en kijkt naar zijn schoenpunten.


Hij heeft niemand verteld over zijn telefoon die in de gracht is gegooid, zijn doorgesneden fietsbanden, zijn met stront besmeurde jas, de briefjes met 'Je bent lelijk', in een rond meisjeshandschrift. Hij schaamt zich, hij is geheel opgetrokken uit schaamte. Hij voelt zich minder dan niets. Dat ruiken ze, de hyena's. Dus houdt het nooit op.


Er kunnen ongelooflijk autonome persoonlijkheden groeien uit pestslachtoffers. Briljante wetenschappers en grote schrijvers - lees de autobiografische jeugdverhalen van W.F. Hermans, Gerard Reve en F.B. Hotz. Doorgaans hebben ze een teveel en een tekort. Te gevoelig, een te levendige verbeelding, te groot rechtvaardigheidsgevoel, een te grote opmerkingsgave en te snel verstand, waardoor ze alles van mijlenver zien aankomen.


Maar ook: geen flauw idee hoe je je conformeert aan een groep, hoe je vrienden maakt. Geen talent voor die kolossale opgave waarbij alle schoolvakken in het niet vallen: hoe word ik een populair kind?


Het slachtoffer wil in zijn dromen maar één ding: dat de pester genadeloos ten val komt. Wordt vernederd, tot publieke excuses gedwongen en gestraft. Voor veel slachtoffers komt dat glorieuze moment van revanche nooit. Ze hebben levenslang. Ze duiken weg voor confrontaties, gedragen zich op hun werk als grijze muizen, worden gepest door collega's - en geven dat gedrag door aan hun muizige kinderen, die gepest worden.


Er bestaan tegenwoordig pestprotocollen, mediation-modellen en honderden websites over pesten. Een artikel in de Arbowet verplicht scholen om gepeste kinderen te beschermen. Het helpt allemaal geen zak. Sociale media hebben de mogelijkheden voor pestkoppen aanzienlijk verruimd. Er vliegen dagelijks miljarden kusjes door het digitale heelal, maar minstens zo veel beledigingen, dreigementen en dodelijke filmpjes. Is pesten onuitroeibaar?


Het meest verbijsterende aan het verhaal van Mirelle (32) in het tv-programma Gepest, was niet dat Mirelles kwelgeesten uit de brugklas zich twintig jaar later zich noch haar, noch hun pesterijen herinnerden. Natuurlijk niet. Zij hadden een gewone, gezellige schooltijd - zoals zij nu gewone, gezellige Nederlanders zijn. Pesters zijn niet geïnteresseerd in hun slachtoffer, ieder slachtoffer dat voorhanden is, voldoet.


Breng regelmatig een halfuur door op een schoolplein - geen leerkracht te bekennen - en je begrijpt alles van groepsterreur, meelopers en beulen die 's avonds lieve huisvaders zijn. Pesters horen tot de meerderheid die zich veilig waant; alleen wie pest, wordt niet gepest. De gruwel van Mirelles verhaal zit hem in de ijzige stilte rondom het twaalfjarig meisje dat in haar dagboek schreef dat ze dood wilde. Als zij huilend tussen de jassen zat, belde de school haar moeder om haar te komen halen. De moeder dacht dat het aan 'de hormonen' lag. Gepest worden is erg. Maar je bent in de hel beland als de enige mensen op wie je dacht te kunnen rekenen, doen alsof hun neus bloedt.


De meeste volwassenen kijken ook liever laf weg. Haastig schaart iedereen zich bij de gezellige meerderheid. Wie zelf vroeger is gepest, wil daar niet aan herinnerd worden, wie nooit is gepest, meent dat het aan de huilebalk zelf ligt. Menig kind dat zich beklaagt bij de juf wordt beticht van 'klikken', en druipt beschaamd af. Ouders wordt aangeraden te praten met de ouders van de dader, die woedend van zich afbijten: zoiets doet hun kind niet!


In het beste geval wordt het pestslachtoffer naar een 'kanjertraining' gestuurd. Een goedbedoelde naam voor een goedbedoelde cursus, maar in die naam sloop valse lucht: 'Je bent een kanjer, echt!'


Pestslachtoffers hebben vaak niet de minste ambitie een kanjer te zijn - ze willen met rust worden gelaten. 'Kanjer' werd een besmet woord. De gedachte achter kanjertrainingen is dat er iets mankeert aan het slachtoffer: aan hem moet worden gesleuteld, niet aan de dader. De omgekeerde wereld, die alleen kan worden rechtgezet door moedige volwassenen die durven ingrijpen. Die zijn zeldzaam, vroeger en nu.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden