Analyse

Wel of niet bezuinigen is kwestie van karakter

Elke seconde loopt de Nederlandse staatsschuld op met 940 euro, ofwel ruim 80 miljoen euro per dag. Sinds kort staat de schatkist voor dik 400 miljard euro in het rood. Als het kabinet geen extra bezuinigingen afspreekt, zal de staatsschuldmeter ergens in 2015 een half biljoen euro bedragen

De 'Catshuis-onderhandelaars'.Beeld anp

Flink bezuinigen dan maar, zoals het kabinet voorstelt? Of moet Nederland de teugels laten vieren om de economie te sparen, zoals veel economen, Coen Teulings van het Centraal Planbureau, werkgeversorganisatie VNO/NCW en nu ook de PvdA bepleiten? Het is kiezen uit twee kwaden. Aan beide opties - nu bezuinigen of juist later - kleven risico's.

Door te bezuinigen zal op korte termijn de economie verder in het slop raken. Als de overheid minder besteedt, zien bedrijven en particulieren hun inkomsten afnemen. Zij gaan vervolgens ook minder uitgeven, waardoor de economie verslechtert. Vandaar dat het kabinet geen 9 maar zelfs 16 miljard zou moeten ombuigen. De stemming onder consumenten kan door het bezuinigingsbeleid verder verslechteren, waaroor de crisis nog dieper zal uitpakken dan noodzakelijk is.

Structurele hervormingen
Vanwege deze negatieve spiraal pleiten economen voor structurele hervormingen, waardoor op termijn de staatsschuld ook behapbare proporties bereikt. Deze werkwijze is niet onomstreden; of hervormen voldoende oplevert, is onzeker.

Bovendien kampt Nederland met de structurele gevolgen van de vergrijzing. Aangezien er weinig jongeren op de arbeidsmarkt komen, ligt de structurele economische groei met 1,5 procent aanzienlijk lager dan in bijvoorbeeld de jaren negentig. Door deze lage groeicijfers is het veel moeilijker om het begrotingstekort snel weg te werken.

Als het kabinet niet bezuinigt, negeert Nederland de Europese begrotingsdiscipline. Mocht Nederland de Brusselse regels overtreden, dan kan Nederland op een fikse boete rekenen: ruim 1 miljard euro. Voor dat bedrag mag het kabinet dan ook weer een bezuiniging zoeken.

Betrouwbare partij
De schadepost kan verder oplopen. Nederland staat op dit moment onder beleggers te boek als een betrouwbare partij, waardoor de staat historisch lage rentes betaalt over zijn staatsobligaties. Waar Nederland nu 2,4 procent rente kwijt is aan een staatsobligatie van 10 jaar, betaalt België bijvoorbeeld 3,5 procent per jaar. Door de staatsschuld te laten oplopen, neemt Nederland een risico. Als de rente op staatsschuld 1 procentpunt hoger ligt - het Belgische niveau - moet de Nederlandse overheid jaarlijks jaarlijks 4 tot 5 miljard euro (in 2015) meer aan rente betalen. Samen met de boete uit Europa, is de schatkist al 6 miljard armer, niet ver verwijderd van de oorspronkelijke 9 miljard die nu bezuinigd moet worden.

Nog ongewisser is de uitkomst voor de euro. Als Nederland er al niet in slaagt te bezuinigen, hoe zal het dan Spanje, Italië of Griekenland vergaan? Als Europa de schuldencrisis niet weet te temmen, kan de euro uiteenvallen. De schadepost voor Nederland kan daardoor nog verder oplopen.

De keuze om wel of niet bezuinigen, is daarmee deels een karakterkwestie. Met een zuinige opstelling kiest het kabinet voor een zekere, maar sobere toekomst. De voorstanders van een oplopende staatsschuld nemen door blijmoedig spenderen de gok op een ongewisse en misschien nog veel donkerder toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden