Wel of geen zorghervormingen? CDA oefent in draaien in de Senaat

Vier grote hervormingen in de zorg zijn deze week onderwerp van debat in de Eerste Kamer: het verbod voor verzekeraars om eigenaar te worden van ziekenhuizen, de invoering van persoonsgebonden budgetten in de basisverzekering, het wijzigen van de zorgverzekeringswet waarmee de vrije artsenkeuze wordt ingeperkt en het voorstel om zorginstellingen de mogelijkheid te geven om winst uit te keren. De eerste drie zijn gevat in één wetsvoorstel, de winstuitkering in een tweede voorstel.

Joost de Vries en Gijs Herderscheê
Minister Edith Schippers van Volksgezondheid. Beeld anp
Minister Edith Schippers van Volksgezondheid.Beeld anp

Alle aandacht gaat uit naar de 'vrije artsenkeuze'. Eigenlijk is die strijd gestreden. Want daarover heeft minister Schippers van Volksgezondheid een akkoord gesloten met D66, ChristenUnie en SGP. Zij is dus verzekerd van een meerderheid in de Senaat.

Plots eist het CDA echter een hoofdrol. De partij oefent in draaien. Dat zit zo. Volgens het verkiezingsprogramma is de partij voor het afschaffen van de vrije artsenkeuze, maar in de Tweede Kamer en nu in de Senaat is het CDA tegen.

De tweede draai betreft senator Anne Flierman. Over winstuitkering in de zorg zegt het CDA verkiezingsprogramma niets. Dat mogen de CDA-fracties dus zelf bedenken. Flierman heeft aangegeven dat hij voor de winstuitkering is, hoewel de Tweede Kamerfractie tegen was. Nu oefent Flierman in zijn persoonlijke draai. Let op: hij is tegen winstuitkering in de zorg tenzij Schippers belooft de vrije artsenkeuze overeind te houden door de wetswijziging niet in praktijk te brengen.

CDA-senator Anne Flierman. Beeld ANP
CDA-senator Anne Flierman.Beeld ANP

Dat zal Schippers niet doen. Het schrappen van de vrije artsenkeuze is voor haar een wezenlijke vervolmaking van het zorgstelsel dat in 2006 is ingevoerd. Zorgverzekeraars krijgen hierdoor de mogelijkheid en grotere variëteit aan polissen op de markt te zetten. Nu concurreren zij eigenlijk alleen op prijs, straks ook op kwaliteit en ruimte van het zorgaanbod, is haar gedachte.

De winstuitkering in de zorg is een technischer verhaal. Het gaat haar erom dat ziekenhuizen nu door kredietbeperkingen van banken moeilijk geld kunnen lenen voor bijvoorbeeld nieuwe apparatuur of nieuwbouw. Dat probleem blijft dan dankzij, jawel, het CDA.

Vrije artsenkeuze
Wat houden de wetsvoorstellen precies in? Ten eerste de vrije artsenkeuze. Minister Schippers wil dat zorgverzekeraars en zorginstellingen efficiënter gaan werken. Specialisatie is daarbij het devies: wie honderd knieën opereert in een jaar is daar vaardiger in dan een arts die slechts vijf knieën per jaar behandelt. Daarom wil de minister af van de regel dat verzekeraars ook zorg moeten vergoeden bij ziekenhuizen waarmee zij geen contract hebben.

Nu zijn verzekeraars verplicht tot het uitkeren van 75 procent van de zorgkosten ongeacht of er wel of geen contract is met de medische instelling. Als het aan de minister ligt, komt daar een einde aan. Zij introduceert een nieuwe naturapolis; die is goedkoper, maar ook beperkter. De zorgverzekeraar hoeft bij deze polis enkel zorg te vergoeden van medisch specialisten met wie zij contracten heeft.

De verzekeraar kiest de beste instellingen en dwingt ziekenhuizen tot specialiseren, zo is de gedachte. Zorg wordt goedkoper en beter, verwacht Schippers. De cliënt kan echter niet meer naar eigen inzicht kiezen bij welk ziekenhuis hij wil worden geopereerd. De restitutiepolis die alle zorg vergoedt, ongeacht de aanbieder, blijft bestaan, maar is duurder dan de naturapolis.

Winstuitkering in de zorg
Dan de winstuitkeringen door zorginstellingen. Dit voorstel is een stap richting verdere marktwerking in de zorg, een kwestie die het politieke veld langs ideologische lijnen in tweeën splijt. Omdat de banken terughoudend zijn met de geldverschaffing aan ziekenhuizen. Daarom zoekt Schippers naar manieren om meer privaat geld naar de zorgsector te lokken.

De minister denkt dat ziekenhuizen voor bijvoorbeeld pensioenfondsen een aantrekkelijke investering kunnen zijn. De bewindsvrouw is overtuigd dat de kwaliteit van de zorg toeneemt als het investeringsklimaat gunstiger wordt. Een geheel vrije markt wordt het echter niet. Die investeringen blijven aan strenge regels gebonden. Die 'kwaliteit van de zorg' is in het voorstel een van de vereisten die gelden voordat na jaren winst mag worden uitbetaald. Investeren in ziekenhuizen wordt niet zomaar voor iedereen mogelijk. Buitenlandse investeringsmaatschappijen worden bijvoorbeeld buitengesloten. Het gaat ook alleen om langetermijninvesteringen, die pas na jaren en onder 'strenge voorwaarden' rendement mogen opleveren.

De 'Constructieve Drie' van D66, ChristenUnie en SGP gedoogt de eerste drie wetsvoorstellen, maar de ChristenUnie is principieel tegen verdere marktwerking en ligt dus dwars bij het vierde voorstel. Daar hoopt het kabinet op steun van het CDA dat met 11 senaatszetels in één keer coalitiepartijen VVD en PvdA aan een meerderheid kan helpen. De sleutel is in handen van senator Flierman. Vandaag hakt hij die knoop nog niet door, stelde hij in het debat. Het bleef bij blaffen, maar het dreigement is dat hij volgende week, als wordt gestemd, toch gaat bijten.

Minister Schippers op het Binnenhof. Beeld anp
Minister Schippers op het Binnenhof.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden