Wel of geen eiercrisis: wie kan de nieuwsconsument nog vertrouwen?

'Eiercrisis', roept de een, 'niets aan de hand', zegt de ander. Wie kan de arme nieuwsconsument nog vertrouwen?

Beeld anp

Ideetje voor de kansspelbranche: de eierloterij. Afgelopen week zagen we de contouren van een nieuw format: pak de eieren uit uw koelkast, controleer de getallenstempels en kijk op de website van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Deze week viel de hoofdprijs op lotnummer X-NL-40155XX: een doosje fipronil-eieren.

Het lot pakte deze week niet goed uit voor de eierbranche. 'Pluimveesector vreest faillissementsgolf', luidde vrijdag het voorpaginanieuws van deze krant. Het was de voorlopige eindstand in een spel dat in een week tijd hoog opliep. Tot nu toe kent het spel enkel verliezers.

De kwestie - voor de teruggekeerde vakantieganger: eieren van verschillende pluimveebedrijven bleken resten van het giftige luizenbestrijdingsmiddel fipronil te bevatten - raakt aan verschillende aspecten. Zoals vaker in het nieuws (en zeker rond de thema's voeding en gezondheid), draait de kwestie vooral om vertrouwen en gezag.

Het begon natuurlijk allemaal met de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit, die bekend had gemaakt dat fipronil was aangetroffen in eieren. De alarmbel klonk nog harder nadat NVWA-topman Freek van Zoeren in Nieuwsuur de fatale woorden had gesproken: 'Als iemand zegt: ik kan leven zonder een ei tot zondag, zou ik dat aanraden.'

Al snel doken in de media de geleerden op, die dit 'nuanceerden'. Kennelijk is de giftigheid en het gevaar van een stof als fipronil geen gegeven, maar een kwestie van perceptie. Grofweg opereren in de media twee groeperingen: gelovigen en relativisten.

Tot de laatsten behoort emeritus hoogleraar Martijn Katan, beroepstwijfelaar in de voedingswetenschappen. Hoe gevaarlijk is fipronil? Dat had hij 'voor u uitgerekend', schreef hij op Facebook: 'In Sri Lanka deden in een paar jaar tijd zeven mensen een zelfmoordpoging met pure fipronil. De hoeveelheid kwam overeen met de maximaal toegestane hoeveelheid fipronil in tien miljoen eieren. Na twee tot vier dagen gingen ze alle zeven weer gezond naar huis.'

Het is raadselachtig wat de geleerde hier precies zelf aan had 'uitgerekend' (meer dan een anekdote is het niet), maar zijn conclusie was duidelijk: 'Geen reden tot zorg dus. Weet je wat echt gevaarlijk is? Keukentrapjes!'

Je vraagt je bijna af waarom fipronil niet van overheidswege aan het drinkwater wordt toegevoegd, ter bestrijding van de bloedluis.

Aan de andere zijde staan de technocraten van de NVWA, met regels, normen en protocollen. Het instituut verloor in één klap zijn autoriteit, enkel door de communicatie. Een woordvoerder hoopte de paniek te smoren met de mededeling dat Van Zoeren niet bedoeld had dat alle eieren gemeden moesten worden, maar enkel die uit de lijst met verdachte cijfercodes. Waarna de hele (communicatie van de) NVWA - niet voor het eerst - onder vuur kwam te liggen.

'NVWA moet advies eieren rectificeren', blafte Foodwatch, die andere waakhond van de voedselveiligheid. 'NVWA faalt in toezicht op voedsel', stelde Pieter van Vollenhoven, voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid, in het AD. Hij 'maakt zich zorgen over de voedselveiligheid in Nederland'. 'Waakhond met gebrek', kopte De Telegraaf boven een opsomming van jarenlange 'blunders' van de NVWA.

Ongetwijfeld zal dat instituut de komende tijd zijn wonden gaan likken en aan de vergadertafel, in een aparte commissie misschien, besluiten dat men gaat 'inzetten op kwaliteit van de communicatie'. Voor je het weet is de NVWA een legertje voorlichters rijker.

De voortekenen stemmen weinig hoopvol: vorig jaar stelde de Directieraad van de NVWA een 'Jaarplan Communicatie' op. Daarbij is 'van buiten naar binnen gekeken', beloofde de rapportage. 'Recente inzichten op het gebied van interne en externe communicatie' zijn 'gekoppeld aan de missie, het werk en de ambities van de NVWA'. Er is een 'afwegingskader communicatie' opgesteld, waarmee 'de feitelijke ernst per risico wordt gekoppeld aan de perceptie in de samenleving'. En daar zijn ze, de communicatieclichés in marketingjargon: 'passend maatwerk', 'monitoring en signalenopvang', 'transparantie, gedragsbeïnvloeding, beeldcommunicatie en communicatieve samenwerking met stakeholders'.

Dat maakt de zaken er zelden helderder op.

Tussen de tegenpolen NVWA en de kritische geleerden bevinden zich de belangen van een sector, kippenboeren met hun brancheorganisaties, supermarkten. En media, altijd gebaat bij een crisis of -gate. Alles is media: alleen het woord 'eiercrisis' al is perceptie.

In het krachtenspel tussen al die partijen staat de arme nieuwsconsument voor de vraag wie hij moet (en nog kan) geloven. De 'eiercrisis' is ten diepste een vertrouwenscrisis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden