Wel even dringen, in zo'n bunker

Hier, binnen de muren van dik gewapend beton, wordt de grauwe werkelijkheid van de oorlog teruggebracht tot menselijke proporties. In deze woonbunker verbleven tijdens de bezetting twintig Duitse soldaten in twee kamers van vier bij vijf meter, achter stalen pantserdeuren....

Opnieuw is het dringen geblazen in de bunker tegenover hotel de Tien Torens in Zoutelande. Samen met de observatiebunker op de top van het duin vormt de betonkolos het eerste Atlantikwall-museum van Nederland, dat vorige week officieel werd geopend. Oorlogsbunkers, jarenlang angstvallig weggemoffeld en verzwegen, mogen zich ruim een halve eeuw na de oorlog verheugen in een toenemende belangstelling.

De Atlantikwall is de Duitse verdedigingslinie die langs de kust liep van de Noordkaap in Noorwegen tot de Frans-Spaanse grens bij de Golf van Biskaje. Nederland vormde met zijn lage zandstranden voor de Duitsers een invasiegevoelige plek. Walcheren, Hoek van Holland, IJmuiden en Den Helder hadden de hoogste risicogradatie en werden aangeduid als Festung. Maar ook elders in het land zijn nog bunkers terug te vinden. De grote grijze betonklompen detoneren in het groene landschap van duinen en weilanden, als vergeten relikwieën uit de oorlog.

Ooit waren er tienduizenden. Op sommige plaatsen, zoals in Westkapelle, namen bewoners er na de oorlog noodgedwongen hun intrek in - hun huizen waren verwoest, ze moesten ergens wonen. Maar de meeste bunkers werden gesloopt, een operatie die mede gefinancierd werd uit de Duitse herstelbetalingen. Ze stonden in de weg bij de aanleg van boulevards. Ze verzakten in de duinen, waardoor ze een gevaar vormden voor de waterkering. Niemand treurde erom dat ze verdwenen; ze herinnerden de mensen slechts aan minder prettige tijden.

En omdat bunkers het kwaad van de oorlog symboliseerden, werden de ingangen meestal dichtgemetseld en konden ze vaak met stilzwijgende goedkeuring van de bevolking onder het duinzand verdwijnen.

Alleen kinderen hadden nog belangstelling voor de bunkers, als spannende speelplek en duister feesthol.

Pas in de jaren negentig begon het besef door te dringen dat de fortificaties langs de kust ook cultuurhistorische en educatieve waarde hebben. 'Het taboe is er eindelijk af', zegt Peter Heijkoop, secretaris van de Stichting Bunkerbehoud in Zoutelande.

De rijksoverheid heeft enkele bunkercomplexen op de monumentenlijst geplaatst. De centrale commandobunker van generaal Blaskowitz in Hilversum, ooit op de nominatie om gesloopt te worden, heeft het zelfs tot rijksmonument geschopt.

In Noordwijk zijn verschillende bunkers in oude staat hersteld. Ze zouden eigenlijk als het Atlantikwall Museum op 5 mei dit jaar worden geopend, maar de aanwezigheid van een kolonie vleermuizen, die op last van natuurorganisaties een halfjaar met rust moeten worden gelaten, heeft de opening vertraagd.

Op Walcheren, waar na Normandië de tweede geallieerde landing heeft plaatsgevonden, krijgen de Duitse verdedigingswerken ook steeds meer aandacht. De gemeente Veere wil een bunkerroute langs het Landfront Vlissingen aanleggen voor fiesters en wandelaars. Die bunkers in de weilanden tussen Groot-Valkenisse en Ritthem moesten Vlissingen aan landzijde beschermen.

Volgens Heijkoop zijn nog maar 150 van de 2600 bunkers in Zeeland bewaard gebleven. In heel Nederland schat hij het aantal op zeshonderd. De status van veel bunkers is nog altijd ongewis. Daarom is drie jaar geleden de stichting Bunkerbehoud opgericht. Ook in andere plaatsen wordt geijverd voor het behoud van de Duitse fortificaties.

Heijkoop: 'Andere landen erkennen al langer de historische waarde van bunkers. In Nederland heeft het allemaal wat langer geduurd. Maar ook hier beginnen we eindelijk te beseffen dat de overgebleven bunkers van de Atlantikwall bewaard moeten blijven voor het nageslacht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden