Wel een verblijfsvergunning, geen huis

Veel gemeenten slagen er niet in om voldoende asielzoekers te huisvesten. De Syriër Mohamad Ahmad wacht al maanden op een huis.

De Syrische Koerd Mohamad Ahmad (33) speelt op zijn saz in het asielzoekerscentrum in Baexum.Beeld Marcel van den Bergh

Zijn huis in het Syrische Aleppo werd platgebombardeerd en ook in de stad Kobani vond hij geen veilig onderkomen. De Syrische Koerd Mohamad Ahmad (33) besloot begin vorig jaar het voortdurende geweld in zijn land te ontvluchten. Maart 2014 kwam hij aan in Nederland. Hij kreeg een kamer in het asielzoekerscentrum in Baexem, gevestigd in een oud jezuïetenklooster met eindeloos lange gangen.

In augustus kreeg Ahmad een verblijfsvergunning. Nu kan mijn leven in Nederland echt beginnen, dacht hij. Maar nog steeds wacht hij op een huis, net als ongeveer de helft van de vierhonderd bewoners van het Limburgse asielzoekerscentrum.

Met zijn vrouw en zijn vierjarige zoontje Sherkan slijt Ahmad de dagen in die ene sober ingerichte kamer van ongeveer 20 vierkante meter. Er staan drie bedden, een tafel, rode plastic stoelen en een kleine koelkast. Er hangt een kleine tv.

Opvang asielzoekers puilt uit door tekort woningen

Asielzoekerscentra puilen uit met vluchtelingen die recht hebben op een woning maar die niet krijgen. Van de 25 duizend bewoners van Nederlandse asielzoekerscentra wacht meer dan de helft op een huis van de gemeente. Lees hier meer.

Pauze

Ahmad speelt op zijn saz en drinkt koffie. 'Ons leven staat in de pauzestand', zegt hij. Hij popelt om een baan te zoeken, een plek te vinden voor zijn gezin in de Nederlandse maatschappij. 'Maar het is nu wachten, lang wachten.'

Ahmad en zijn gezin behoren tot de ruim 13 duizend vluchtelingen met een verblijfsgunning die wachten op een huis. Aan de hand van hun inwonertal zijn de bijna vierhonderd Nederlandse gemeenten verplicht elk hun aandeel van deze groep een huis te bieden.

VluchtelingenWerk Nederland benadrukt hoe belangrijk het krijgen van een huis is voor vluchtelingen om een start te kunnen maken in Nederland. 'Zij willen niets liever dan hun leven weer oppakken en iets terugdoen voor het land dat hen bescherming biedt', zegt directeur Dorine Manson van VluchtelingenWerk Nederland. 'Ze hebben een eigen plek nodig met voldoende privacy om aan de slag te gaan met het leren van de taal en het vinden van werk. Gemeenten en woningcorporaties moeten daarom haast maken om woningzoekenden een plek te bieden, ook de vluchtelingen.'

Niet in elke gemeente zijn asielzoekers even welkom.Beeld ANP

'Het lukt niet'

Maar veel gemeenten zeggen dat hen dat niet lukt. 'Sommige gemeenten moeten de helft van hun vrijgekomen sociale huurwoningen vrijmaken, willen ze aan de opdracht van het Rijk voldoen', schreef burgemeester Titia Cnossen van de gemeente Woudenberg vorige week in een brandbrief namens Amersfoort en acht omliggende gemeenten. 'Het aantal vluchtelingen dat we moeten huisvesten, is verdubbeld en de huurmarkt is vastgelopen. De reguliere woningzoekende mag niet de dupe worden van deze taakstelling.'

Cnossen noemt ook andere problemen die gemeenten ervaren bij het huisvesten van veel vluchtelingen. Gemeenten zijn meer geld kwijt aan uitkeringen; veel vluchtelingen leven daar zeker de eerste jaren in Nederland van. 'En een concentratie van huisvesting van deze groep kan bijvoorbeeld druk geven op het onderwijs in een wijk.'

Wooncontainers

Namens de negen gemeenten roept Cnossen het Rijk en ook de provincies op de gemeenten financieel te steunen bij deze grote huisvestingsopdracht. De provincie zou bijvoorbeeld borg kunnen staan, om leegstaande kantoren om te bouwen tot huizen voor deze doelgroep, suggereert zij.

Het zoeken naar alternatieve huisvestingsvormen als bijvoorbeeld door het ombouwen van leegstaande kantoren en verpleeghuizen tot appartementen, ziet ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten als mogelijke oplossing. Andere mogelijkheden zijn meerdere alleenstaande asielzoekers met elkaar onderbrengen in één huis, of in tijdelijke woonruimtes (spaceboxen, wooncontainers). Het platform Opnieuw Thuis moet deze huisvestingsplannen versnellen: het is een samenwerking van drie ministerie met de gemeenten, provincies, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en woningcorporaties.

Vluchtelingen liepen eind vorig jaar in drie dagen van het stadhuis in Amsterdam naar de Tweede Kamer in Den Haag om te protesteren tegen het kat-en-muis spel tussen gemeenten en Rijk.Beeld ANP

Niet eenvoudig

Maar dergelijke nieuwe woonruimte realiseren, blijkt niet zo eenvoudig, zegt ambassadeur Marie-Louise Van Kleef van het Platform Opnieuw Thuis. Slechts een handjevol gemeenten is bijvoorbeeld aan de slag gegaan met het ombouwen van leegstaande gebouwen tot woonruimte. 'Zo'n transformatie kost geld en vluchtelingen zijn niet draagkrachtig. Het moet wel rendabel zijn.'

Verder komt de realisatie van andere woonvormen maar langzaam op gang. Positief voorbeeld is volgens Van Kleef de gemeente Veldhoven en woningcorporatie Thuis. In de Brabantse gemeente wonen meerdere alleenstaande (jonge) vluchtelingen samen in een huis, in zes panden zijn 26 woonruimtes voor hen gemaakt.

'Je kunt moeilijk doen als er meer vluchtelingen moeten worden gehuisvest, maar je kunt ook denken: hoe kunnen we deze mensen een plek geven, zonder dat andere woningzoekenden het gevoel hebben dat ze verdrongen worden', stellen de gemeente Veldhoven en de woningcorporatie Thuis. Wegens dit succes wil de corporatie in samenwerking met de gemeente meer panden geschikt maken voor gezamenlijke bewoning. Een belemmering hierbij is dat als meerdere bewoners een voordeur delen, zij kunnen worden gekort op hun uitkering.

Verplichting

Omdat de alternatieven maar mondjesmaat soelaas bieden, zullen gemeenten het overgrote deel van de hen toegewezen vluchtelingen toch moeten huisvesten in sociale huurwoningen, zegt Van Kleef. Zij ziet dat sommige gemeenten als bijvoorbeeld Veldhoven druk bezig zijn met deze opgave, andere kunnen er volgens haar wel harder aan trekken.

Op de site van Opnieuw Thuis komt in april een kaart met de bijna vierhonderd gemeenten, waarop met de kleuren rood, groen en oranje wordt aangegeven of ze nauwelijks of juist grote achterstanden hebben bij de huisvesting van vluchtelingen. Van Kleef beklemtoont dat ze begrip heeft voor de problemen van de gemeenten. 'Maar ze zijn verplicht deze mensen met voorrang te huisvesten.'

Dat hoopt ook de Syrische Mohamad Ahmad en zijn gezin. Hij speelt nog een stukje op zijn Koerdische saz en vertelt over zijn droom, die hij hoopt te realiseren als hij een permanente woning heeft. 'Ik zou graag een wereldband beginnen, met bijvoorbeeld een Schot op een doedelzak, een Nederlandse gitarist, en nog wat andere musici uit Afghanistan, Pakistan of welk ander land. Zou dat niet mooi zijn?'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden