analyse

Weinig weerstand gaat boven kwaliteit bij keuze EU-top

Na Commissievoorzitter Juncker zijn ook de nieuwe president en buitenlandchef van de EU benoemd: de Poolse premier Donald Tusk en de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Federica Mogherini. De selectie van het toptrio is een zeer Europees compromis.

EU-president Herman Van Rompuy (midden) presenteert zaterdag in Brussel zijn opvolger Donald Tusk en de nieuwe Europese buitenlandchef Federica Mogherina.Beeld reuters

'Niets is goed genoeg voor Europa, inclusief mijn Engels.' Net verkozen als de nieuwe EU-president maakt de Poolse premier Donald Tusk meteen maar een grap over zijn voornaamste handicap: zijn geringe talenkennis. Niettemin werd hij zaterdagavond zonder enige discussie binnen 15 minuten door de regeringsleiders aangewezen. Datzelfde gold voor de Italiaanse Federica Mogherini als de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid. Vormen zij, samen met de eerder benoemde Luxemburger Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie, het droomteam waar de EU de komende jaren mee vooruit kan?

Op het eerste gezicht lijkt de verdeling van de drie EU-topbanen evenwichtig: twee kandidaten uit de oude EU-landen en een nieuwkomer; twee mannen en een vrouw; twee christelijk-conservatieven (Juncker, Tusk) en een sociaal-democrate. Voilà, een perfect Europees compromis, al zullen de liberalen mokken dat zij buiten de hoofdprijzen vallen. De selectie van het nieuwe toptrio reflecteert echter in hoge mate een moeizaam proces van uitruil, afkoop en het afwegen van veelal nationale belangen. Zoals een EU-ambtenaar het zaterdagnacht verwoordde: 'Geschiktheid van de kandidaten werd steeds meer een voetnoot in de hele procedure.'

Mogherini

Om met Mogherini te beginnen: ervaring is niet haar sterkste punt. Ze is sinds februari minister van Buitenlandse Zaken, voorheen zat ze in verschillende commissies in het Italiaanse parlement. Niet echt het gedroomde cv voor de nieuwe EU-chef Buitenland die met de machthebbers van deze wereld aan tafel moet zitten. In juli schoten de Oost-Europese regeringsleiders Mogherini nog af als 'te licht' en te slap tegen Moskou.

De Italiaanse premier Renzi hield voet bij stuk en kreeg de Franse president Hollande mee. Bondskanselier Merkel wilde geen ruzie met Rome op dit punt, ze gebruikt haar invloed liever om Renzi bij financieel-economische zaken in toom te houden. En omdat Juncker dringend behoefte heeft aan vrouwen in zijn ploeg - de Hoge Vertegenwoordiger maakt deel uit van de Commissie - rolde de baan uiteindelijk toch naar Mogherini.

'Never ever' Tusk

Met Mogherini kwam ook Tusk in beeld. De Poolse premier geldt als iemand met stevige opvattingen over de Russische agressie in Oekraïne, een prettig tegenwicht voor de vermeende Italiaanse meegaandheid. 'De EU kan momenteel wel wat Oost-Europese ervaring gebruiken', zei Tusk na afloop van de EU-top. Zijn benoeming tot EU-president stelde de oostelijke EU-landen gerust en is bovendien het bewijs dat ze echt als volwaardige lidstaten meedraaien.

Terwijl de Britse leider Cameron voor de zomer nog een 'never ever' over de kandidatuur van Tusk uitvaardigde, sprak de Brit zaterdagnacht louter lovende woorden over de Pool. Die zou hem verzekerd hebben van zijn steun om de EU drastisch te hervormen. Cameron had geen zin om opnieuw bakzeil in Brussel te halen, zoals in juli toen hij alleen stond in zijn verzet tegen Juncker.

Portefeuilles claimen

De meeste leiders vonden het allemaal wel best, stellen betrokkenen. Velen van hen waren vooral bezig bij Juncker een goede portefeuille los te weken voor hun kandidaat voor de nieuwe Commissie. Bovenal willen de regeringsleiders geen bovenbaas in Brussel. Het ego van de EU-president moet kleiner zijn dan dat van elk van de afzonderlijke 28 premiers aan de vergadertafel.

De zwaarste economische crisis in de geschiedenis van de EU en de aanzwellende onrust aan de buitengrenzen hebben de nationale premiers en presidenten er niet toe bewogen sterkere Europese leiders aan te wijzen. De Deense premier Helle Thorning-Schmidt was een uitgesprokener EU-president geweest en de Poolse minister Sikorski een kundiger Hoge Vertegenwoordiger, maar zaterdag woog de minste weerstand zwaarder dan kwaliteit.

Net als in 2009 overigens, toen de keuze van de huidige Hoge Vertegenwoordiger Ashton en EU-president Van Rompuy eveneens het resultaat was van het wegstrepen van al te geprofileerde kandidaten. Alleen de benoeming van Juncker tot Commissievoorzitter is een uitzondering op deze regel. Maar zijn kandidatuur werd door het Europees Parlement afgedwongen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden