Weinig scholen veranderen advies na eindtoets

Leerlingen in het basisonderwijs hebben de Centrale Eindtoets in 2017 beter gemaakt dan in 2016. Dit meldt het College voor Toetsen en Examens woensdag. Toch veranderen maar weinig scholen hun adviezen van voor de toets. Lees hier terug waarom.

Beeld Marcel van den Bergh

Daar zitten ze weer - zwetend, kauwgom kauwend, bijtend op de achterkant van hun potlood. Voor kinderen met een tegenvallend schooladvies is het de laatste strohalm: de eindtoets, die deze week wordt afgenomen bij circa 180 duizend leerlingen in groep 8. Scoren ze daar hoger dan op basis van het schooladvies te verwachten was, dan moet de school het eerdere advies heroverwegen. Zo kan vmbo-basis misschien toch nog in het gehoopte vmbo-kader veranderen.

Toch moeten die leerlingen niet te veel hoop koesteren. Uit cijfers van de Inspectie voor het Onderwijs blijkt dat eenderde van de leerlingen na een goede eindtoets recht heeft op een heroverweging van het advies. Dat wordt echter in nog geen 20 procent van de gevallen ook echt naar boven bijgesteld - naar beneden bijstellen bij een tegenvallende toets mag niet.

Momentopname

Waarom krijgen leerlingen niet vaker het voordeel van de twijfel? Daarop kan de inspectie geen antwoord geven.

Volgens de PO-raad houden scholen een schooladvies kritisch tegen het licht als een leerling de eindtoets beter maakt dan verwacht. Maar het is 'niet per definitie voor ieder kind altijd het beste' om een advies vervolgens naar boven bij te stellen, stelt de organisatie van schoolbesturen in het primair onderwijs. De eindtoets is namelijk een foto, een momentopname waarbij alleen gekeken wordt naar taal- en rekenprestaties.

Het schooladvies van de leerkracht, sinds 2015 leidend bij het plaatsen van een leerling op de middelbare school, is gebaseerd op de film. Het is een breed oordeel, waarbij de school kijkt naar de prestaties in vorige jaren en naar de motivatie en het doorzettingsvermogen.

'De school weet heel goed wat een leerling in zijn mars heeft en kan ervan overtuigd zijn dat het voor een kind beter is om niet naar een hoger niveau middelbare school te gaan', zegt een woordvoerder van de PO-raad. 'Bijvoorbeeld omdat het dan steeds boven zijn kunnen moet presteren.'

Toch is er iets vreemds aan de hand. Zo stelt eenderde van de basisscholen volgens de inspectie geen enkel advies bij, ook al waren er meerdere leerlingen die op basis van de toets mogelijk een heel niveau hoger geplaatst zouden kunnen worden. Het betreft hier relatief vaak kleine scholen, scholen op het platteland en reformatorische scholen.

Herziening

Een op de dertien scholen herziet juist alle adviezen van kinderen die boven verwachting goed scoorden op de eindtoets. Dit zijn vaak scholen in stedelijke gebieden en islamitische scholen.

De PO-raad noemt dit 'opvallend', maar heeft geen verklaring. Scholen die de eindtoets niet serieus nemen, moeten door de inspectie worden aangesproken, zegt een woordvoerder. 'Dat geldt ook voor scholen die op basis van de eindtoets zonder meer een hoger advies geven.'

Eén op de vijf schooladviezen wordt na een goede eindtoets naar boven bijgesteld. En ja, zegt onderwijskundige Louise Elffers van de Universiteit van Amsterdam, dat is 'heel weinig'. Critici plaatsen altijd al kanttekeningen bij de toegenomen invloed van docenten bij het verstrekken van schooladviezen. Leerkrachten koesteren - bewust en onbewust - vooroordelen, waardoor ze migrantenkinderen en kinderen van laagopgeleide ouders lager adviseren.

'Veel docenten zijn geneigd voorzichtig te adviseren', zegt Elffers, 'zeker als ze weten dat een kind een andere moedertaal heeft of thuis niet veel steun kan verwachten. Ze denken dat het frustrerend is om te hoog te beginnen. Zoiets komt uit een goed hart, maar uiteindelijk is het kind er niet bij gebaat.'

Peter Hulsen van ouderorganisatie Ouders & Onderwijs wijst naar onderzoeken waaruit blijkt dat kinderen die kansen krijgen op een hoger niveau die kansen vaak ook pakken. 'Schaal je ze bij het begin van de middelbare school te laag in, dan wordt het lastig om later nog een niveautje extra te pakken.'

Moet het hoogste van twee adviezen - schooladvies en eindtoets - gaan tellen? Nee, zegt de PO-raad, we moeten vertrouwen op het professionele advies van de leerkracht. 'Een schooladvies is maatwerk.'

Maar Hulsen ziet het wel zitten, al benadrukt hij dat het een lapmiddel is. Beter zou het zijn om de overgang van basisschool naar middelbare school op z'n kop te zetten.'Er moeten meer brede brugklassen en dakpanklassen komen, zodat kinderen ook op de middelbare school nog kunnen stijgen.'

Elffers sluit zich daarbij aan. 'Er moet ook na groep 8 van de basisschool ruimte zijn om de koers bij te stellen', zegt ze. 'Om te kijken of je misschien meer thuishoort op een ander niveau. De eindtoets moet worden gebruikt voor loopbaanbegeleiding, niet als sorteermachine.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden