Weinig oor voor het asielverhaal

De Raad van State oordeelt in vreemdelingenzaken opvallend regeringsvriendelijk, zegt Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam....

Sinds de invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet behandelt de Raad van State het beroep is de raad de hoogste nationale rechter in vreemdelingenzaken. Asieladvocaten, wetenschappers en vreemdelingenrechters klagen dat de Raad van State in vreemdelingenzaken vrijwel altijd ten gunste van de minister oordeelt. Rechtssocioloog Kees Groenendijk stelt in zijn afscheidsrede Een venijnig proces dat minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken in 2004 en 2005 honderden keren hoger beroep heeft ingesteld. Daarvan werd 83 procent gegrond verklaard. Van de ‘hoger particuliere’ beroepen van vreemdelingen werd 7 procent (2004) en 4 procent (2005) gegrond verklaard. Groenendijk stelt vast dat een groot deel van de zaken door de Raad van State wordt afgehandeld zonder dat de betrokkenen worden gehoord.

]]>Bij de aanvaarding van zijn ambt in 2002 betoogde Spijkerboer al dat de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State – het hoogste rechterlijke orgaan in vreemdelingenzaken – zijn rechtsprekende bevoegdheid gebruikt voor politieke doeleinden en dat dit ten koste gaat van de vreemdeling die zijn recht zoekt. ‘Zes jaar later heb ik geen aanwijzingen dat daar verandering in is gekomen.’

Spijkerboer reageert op het onderzoek van de Nijmeegse hoogleraar rechtssociologie Kees Groenendijk, die vrijdag zijn afscheidscollege gaf. Groenendijk en zijn opvolgster Ashley Terlouw vroegen 24 vreemdelingenrechters naar hun ervaringen met en mening over de Raad van State.

De rechters, die niet gewoon zijn hun opvattingen publiek te maken, lieten zich vrijwel zonder uitzondering zeer kritisch uit over de beslissingen van dit rechtscollege.

Ze tonen zich vooral bezorgd over de beperkingen om een asielverzoek inhoudelijk te behandelen en een oordeel te geven over het verhaal van een vreemdeling. Een van de rechters sprak van een ‘opeenstapeling van vreemdelingonvriendelijke keuzen’, een ander van ‘het dekken van het bestuur’.

Meegaande stijl
De ‘radicale lijn’ en het ‘excessieve formalisme’ van de Raad van State – inmiddels gehekeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens – zijn volgens Spijkerboer ongebruikelijk in de Nederlandse rechtspraak. ‘We zijn gewend aan een wat meer meegaande stijl.’

Overleg tussen de Raad van State en de vreemdelingenrechters heeft tot nu toe niet geleid tot een koerswijziging van de afdeling bestuursrechtspraak. ‘De zaak is geëscaleerd. Na de invoering van de vreemdelingenwet in 2001 heeft de Raad van State zich ingegraven en dan is het niet zo eenvoudig het roer om te gooien.’

Anton van Kalmthout, hoogleraar strafrecht aan de Universiteit van Tilburg, deelt de kritiek. ‘Uit ervaring weet ik hoe moeilijk het is een procedure voor de vreemdelingenkamer van de rechtbank te doen. Die is gebonden aan heel dwingende uitspraken van de Raad van State.’

Asieladvocaten worden al jaren wanhopig van de wijze waarop de wet wordt geïnterpreteerd. ‘Als ze iets proberen te bereiken, worden ze in hoger beroep vaak teruggefloten. Dat maakt het niet aantrekkelijk om te zoeken naar de gaatjes die er wel zijn.’

Hoe is de kloof tussen de rechters van de Raad van State en de vreemdelingenrechters te verklaren? Van Kalmthout: ‘Het heeft misschien te maken met de taken van de Raad van State, die niet alleen de hoogste bestuursrechter is, maar ook dient als adviseur van de regering. Verder hebben veel leden een loopbaan in de openbare dienst achter de rug, zoals ex-ministers. Die hebben een bestuurlijke visie meegekregen en kunnen soms het bestuurlijk belang zwaarder laten wegen dan het individueel belang.’

Van Kalmthout wijst niet alleen naar de Raad van State, maar ook naar de wetgever ‘die de Raad van State deze mogelijkheden biedt’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.