Weinig mensen willen me een mep verkopen

Zijn bijnaam is 'Britain's Nicest Guy'. Michael Palin, succesvol acteur, presentator van reisprogramma's en nu ook auteur van een tweede boek, weet wel beter. Maar: 'Ik voel snel empathie.'

Hij is gewoon naar het centrum van Londen gereisd met de ondergrondse vanuit Gospel Oak, de wijk in het noorden van de stad. Daar woont hij al meer dan 35 jaar in een behoorlijk gewone voormalige spoorwegarbeiderswoning - inmiddels wel aan weerszijden uitgebreid met de aanpalende huizen - met zijn vrouw Helen. Met haar is hij, al even gewoon, meer dan 45 jaar getrouwd.


In de metro zit hij het liefst op het bankje aan het eind van de rij tegenover een blinde wand, al is de kans op herkenning in Londen nergens kleiner. 'Iedereen is er in zichzelf gekeerd en vooral lichtjes gespannen bezig met de vraag wanneer kan ik er weer uit?'


Op het kantoor van zijn driekoppige management wordt geen moeite gedaan de bekendheid van Michael Palin te versluieren. Op schappen en tafels ligt het oeuvre van de enige cliënt opgestapeld: reisboeken en dvd's over de trektochten die hij voor de BBC maakte - vorige maand is de nieuwe serie Brazil begonnen -, en de dagboeken over zijn jaren bij het maffe gezelschap van Monty Python en als filmacteur. Maar het meest in het oog springen de stapels gebonden exemplaren van The Truth. Het is de tweede keer dat Palin zich op het pad van de romanschrijver waagt, na Hemingway's Chair in 1995. Vandaag komt de Nederlandse vertaling uit.


Vindt u het wel prettig om beroemd te zijn?

'Een krant had een keer een stuk met de kop: wie is Michael Palin werkelijk? Dan vraag ik me oprecht af: wie wil dat nou weten? Maar als ik zo aan het mopperen ben, zegt mijn vrouw: stop er dan mee. Zeg nee tegen de BBC. Zeg dat je niet meer op pad wilt. Ze heeft natuurlijk gelijk. Ze heeft altijd gelijk.


'Het is leuk als je merkt dat een groot publiek je waardeert. Er zijn maar weinig mensen die me een mep willen verkopen. In een afgeladen restaurant is altijd een tafeltje vrij. Maar de keerzijde is dat ik de anonimiteit mis. Ik ben liever de waarnemer in een hoekje dan de hoofdrolspeler in het centrum. Het is dan telkens weer een bevrijding om op die afgelegen plekken te zijn, in de Sahara, het Amazonegebied...'


Eskimo's herkenden u!

'O ja, er is altijd iemand. Hé, jij bent toch van Monty Python and the Holy Grail? Maar de Yanomami hadden werkelijk geen idee.'


Palin (69) was in de deuropening verschenen in een blauw overhemd en op soepele bruine schoenen, vertrouwde bestanddelen van de outfit waarin hij zich doorgaans naar de verre uithoeken begeeft. Hij is herhaaldelijk uitgeroepen tot Britain's Nicest Guy.


Tegen The Independent zei hij onlangs dat zijn gezin wel beter weet. Zeker als hij ontdekt dat in de schuur de spijkers van één inch in het bakje van de spijkers van drie inches zijn beland. Dan klinkt onheilspellend: Who did this? Soms slaan zelfs bij hem de stoppen door. Toen hij voor opnamen van de film The Holy Grail voor de zesde keer door de modder moest kruipen, volgde een scheldpartij. De cast van Monty Python beloonde hem met applaus. Deze morgen schenkt hij zelf koffie, op een schaaltje liggen kaakjes.


Waarom wilde u weer fictie schrijven?

'Het zou een beetje laf zijn geweest om er al na één keer mee te stoppen. Ik ben altijd een gretige lezer geweest en kijk erg op tegen goede romanschrijvers. Er leek me niks leuker dan er een te zijn. Maar een roman schrijven is voor bekende mensen ook wel een beetje risky business.


'Ik had het er pas nog met John Cleese over. Hij zou alleen onder pseudoniem willen schrijven. Hij wil niet dat het boek alleen wordt verkocht omdat het zijn naam draagt. Ik heb het niet overwogen. Waarom zou ik me verstoppen? Dat heb ik nooit gedaan. Maar nu ik erover nadenk, misschien is het een idee om me voor het volgende boek te bedienen van het pseudoniem John Cleese.'


Is het een zware bevalling geweest? Ik las dat u in 1999 al bezig was.

'Ik ben herhaaldelijk opnieuw begonnen, maar ik haalde telkens maar zo'n 50, 60 pagina's. Een flitsende start, maar daarna ontbrak de verdere ontwikkeling. Ik was er niet wanhopig onder. Ik reisde door de Himalaya, de Pacific, de Sahara. Maar nadat ik het nieuwe Europa had gedaan, wilde ik werk vinden dat me thuis hield. Onze eerste kleinzoon was geboren en ik wilde hem zien groeien, zien rondrennen.


'Ik weet nog wanneer het goede idee kwam. Het was de tijd dat er veel te doen was over moraal. Het ging over politici die sjoemelden met hun declaraties. Het begrip waarheid was aan het devalueren. Ik kreeg het idee daar iets in een soort thriller mee te doen.'


In Palins boek De Waarheid lijkt de journalist Keith Mabbut op een doodlopend pad te zijn beland. Hij schrijft alleen nog maar reportages die bedrijven betalen, de grote roman komt niet van de grond en privé vlot het evenmin. Maar dan komt een lucratieve opdracht van een uitgever voorbij: een biografie van Hamish Melville, een moeilijk te bereiken milieuactivist. Gaandeweg komt Mabbut erachter dat hij gemanipuleerd wordt: de feiten zijn niet wat ze lijken.


Met wie voelt u zich het meest verwant?

'Mabbut staat het dichtstbij. Ik denk dat ik hem had kunnen worden, zonder al die gelukkige interrupties met Pythonen de films en het reizen. Na de universiteit leek de journalistiek een mogelijkheid. Ik wist dat ik kon schrijven, maar ik zag ook journalisten in diepe dalen belanden - ze verschillen daarin niet veel van comedyschrijvers.


'Melville is meer de persoon met karaktertrekken die ik bewonder. Zijn kennis en gezag lijken onaantastbaar. Iemand die weet wat-ie met de wereld aan moet. Ik herken het bij anderen, ik zie het bij iemand als David Attenborough als hij die prachtige natuurdocumentaires maakt. Maar ik heb het zelf niet.'


Het boek gaat ook over de bedreiging van primitief levende stammen. Schuilt er toch een activist in u?

'De kwestie in het boek is gebaseerd op de situatie van een volk in Orissa, in India. Een aluminiumsmelterij is er zonder toestemming begonnen met uitbreiding. Daarvoor moeten de toppen van omliggende heuvels worden afgegraven. Dat is heilig terrein voor een plaatselijke stam. Die zit er al meer dan 2000 jaar. Hun manier van leven gaat eraan. Ze vragen niks, behalve dat ze met rust worden gelaten. Hoe kan iemand níet partij voor hen kiezen? Zoiets vernietigen is een immorele daad.'


U beschrijft veel details. Dat de personages bijvoorbeeld bhindi bhajis eten. Welke vogels ze zien, zoals de roodoorbuulbuul. Stapt u nu echt in de voetsporen van David Attenborough?

'Voor het boek was het nodig. Er moet vlees op de botten zitten. Met de zoveelste zonsondergang red je het niet. Maar ik heb geen ambitie om David in te halen. Ik bewonder hem zeer. Hij is 86 en hij staat nog steeds op de gletsjers van Noord-Groenland. Hij reikt je nog altijd de wonderen van de wereld aan. Hij vertelt hoe de bomen heten, welke dieren er zitten of zijn uitgestorven, of je het water kunt drinken. Ik mis die kennis. Ik kom niet verder dan: dat is een boom, dat is een vogel.'


Monty Python heeft dat soort reisprogramma's gepersifleerd.

'Ja! Ik heb David zelf gedaan! De sketch was dat hij van alles en nog wat stond uit te leggen in de jungle en dat het alsmaar heter werd. Hij moest ongenadig zweten. Daarom zaten er tuinslangen op mijn lichaam.


'Het probleem was dat de bovenste slang tijdens de opnamen blokkeerde. Al het water kwam eruit ter hoogte van mijn broek. Dat zag eruit als een ... eh... uitbarsting van incontinentie. A special effect going wrong. Ik heb me al lang en breed bij David verontschuldigd. Hij zag er wel de humor van in. Dat is iets waar de Britten goed in zijn, lachen om zichzelf.'


Wat vinden de andere Pythons eigenlijk van uw programma's?

'Wat zei Gore Vidal? Elke keer als ik zie dat een vriend succes heeft, sterft er van binnen iets in mij. Iedereen hoopte natuurlijk op een ramp. Elke keer als John Cleese krijgt voorgehouden dat Palin het zo goed doet, etaleert hij onmiddellijk verveling. O ja, Michaels ...gááp... reisprogramma's. Dat is het moment dat ik zie dat er iets in hem sterft. Terry Gilliam en Terry Jones zeggen altijd dat ik wat meer zou moeten acteren en schrijven.'


Wat vindt u zelf? Bent u uw talent aan het verspillen?

'Ik had ook niet kunnen bedenken dat dit mijn pad zou kruisen. Ik was aan het begin van de jaren tachtig met Terry Gilliam het script van Time Bandits aan het schrijven, toen het verzoek kwam of ik een keer een aflevering van Great Railway Journeys of the World wilde doen. De producer verklaarde me voor gek. Je zit al bijna in Hollywood en dan ga je nog het over treintjes hebben? Maar ik hou gewoon van treintjes, dus ik heb het gedaan.


'En acht jaar later, ácht jaar later, zoekt de BBC een gezicht voor Reis om de wereld in 80 dagen en iemand daar herinnert zich mij van de treinen. Vraag Michael, hij kan het. Ik ontdekte meteen dat ik geen rol hoefde te spelen. Ik kon laten zien dat ik onhandig was, dat ik taalproblemen had, dat ik faalde. Dat hoort allemaal bij het reizen: een aaneenschakeling van tegenslagen en misverstanden. Maar intussen slaagde ik erin over te brengen dat het ondanks alles plezierig blijft.'


Het klinkt een beetje alsof het u is overkomen.

'Ik had dromen. Ik droomde al van reizen sinds er bij ons thuis elke Kerstmis een pakje met dadels uit Algerije werd bezorgd, steevast ter attentie van mr. Palm. Ik droomde ervan scripts voor tv te schrijven. Ik fantaseerde erover acteur te zijn sinds ik films zag. Een roman was nog zo'n verlangen.


'Dat het allemaal werkelijkheid is geworden, was niet vanzelfsprekend. Ik groeide op in Sheffield na de oorlog. Daar was niet veel hoop voor iemand die de wereld van theater, film en tv in wilde. Achteraf kun je zeggen: ik was op de juiste plek op de juiste tijd.


'Ik ging naar Oxford toen studentencabaret in trek was. Met Robert Hewison, een medestudent die ik had ontmoet aan de poort van Brasenose College, speelde ik in kelders, in de pauzes van een jazzband. Het was heet en zweterig, maar de bezoekers bleven zitten.


'Na de universiteit kwam ik mensen als Peter Cook en David Frost tegen, tot dan legendarische figuren op afstand. Maar ze waren van vlees en bloed en bleken zowaar om grappen in mijn scripts en mijn acteren te moeten lachen. Toen wist ik: ik kan dit. En na Python was alles mogelijk.'


Zou u stiekem toch niet wat meer willen acteren?

'In alle eerlijkheid: er is maar weinig voorbij gekomen wat me aansprak. Ik had het geluk met Terry te werken in Time Bandits en Brazil en met John in A Fish Called Wanda. In 1990 had ik nog in een rol een tv-serie van Alan Bleasdale, een groot schrijver van politiek drama. Daarna was er niets dat ook maar een beetje in de buurt kwam.


'Ik heb inderdaad kansen gehad in Hollywood, maar ergens voelde ik dat mijn territorium mijn eigen land was. Ik had moeite met de Amerikaanse mores. Als je een goed script aanbiedt, zeggen ze ongelezen: great. Als het niet zo goed is, zeggen ze: fabulous. Als het matig is, zeggen ze: dit is het beste wat we de afgelopen drie jaar hebben gelezen. Hier is men eerlijker.


'Bij het acteren heb ik ook het gevoel dat je maar een klein onderdeel bent in een enorme machine. Als acteur kun je wel rekenen op een sterrenbehandeling en in een limousine van je hotel naar de set worden gereden, maar de kans is groot dat je de rest van de dag in je trailer naar oude video's zit te kijken.


'Vergelijk dat eens met die reisprogramma's. We zijn maar met z'n zessen, iedereen is een expert op zijn terrein. Het is gelukmakend werk. Je staat erg vroeg op, je gaat erop uit, het wordt vaak erg laat, maar de bevrediging is groot: je bent baas over wat je doet en maakt. De BBC vertrouwt ons volledig.'


Ligt daar de meeste voldoening?

'Belangrijk is dat je je onderscheidt in wat je doet. Dat is me vooral gelukt met mijn reisprogramma, denk ik. Zoiets bestond nog niet. We gingen weg van de gebaande paden, we tikten niet de Taj Mahal en de Grand Canyon af. Mensen beleven plezier aan de manier waarop ik naar de wereld kijk.


'Een jongeman in Ethiopië sprak me aan, hij was een liefhebber. Hij zei: iedereen komt hier alleen maar naartoe als er oorlog, droogte of honger is. U laat mijn land zien. Het betekende echt iets voor hem.'


En Monty Python?

'Ik ben trots op de films, en zeker op Life of Brian. Maar we hebben het er geregeld over met elkaar: we begrijpen niet waarom het overal nog steeds zo resoneert. Toen we stopten, dachten we dat het na twee of drie jaar wel voorbij zou zijn. Zeker niet alles in de tv-shows was even goed of origineel. Iemand als Spike Milligan werkte ook al zonder plots.


'Maar geen misverstand, hoor, het was een geweldige tijd. Met z'n zessen om de tafel, schrijven, creëren, om alles lachen en dat alles met heel weinig budget. Iedereen had z'n eigen rol. John en Graham Chapman hadden veel meer woede. Ik bracht meer het surrealistische element in, zoals de Lumberjack Song, terwijl ik echt niets tegen houthakkers heb. En de combinatie met John werkte vrijwel altijd. Hij opgewonden, geïrriteerd, opgejaagd, en ik aan de overkant van de tafel, achter de balie, de man die vond dat er niks aan de hand was.


'Nou ja, misschien moet ik er niet te bescheiden over doen. We hebben een publiek vermaakt. We hoorden geregeld dat we mensen hebben opgemonterd, weer zin in het leven hebben gegeven. Maar laten we vooral niet gewichtiger over de entertainmentindustrie doen dan nodig is.'


U trekt een kijkerspubliek van miljoenen, uw reisboeken halen oplagen van honderdduizenden. Wat is het geheim?

'Het is simpel: being me.'


The Nicest Guy.

'Dat is al zo vaak gezegd dat de betekenis al wat is veranderd. Bedoeld wordt meer: onopvallend, wat bleekjes. Ik kan er niet mee zitten. Mensen zien niet iets gemaakts, ze zien iemand die normaal doet. En ik ben niet iemand van de confrontatie, ik voel snel empathie.


'Veel trauma's zijn er niet geweest. De zelfmoord van mijn zus was verschrikkelijk, die heb ik niet zien aankomen. De dood van Graham was erg verdrietig. Hij had net zijn alcoholverslaving overwonnen, toen de kanker hem velde. Maar het heeft bij mij niet geleid tot boosheid, onvrede of rusteloosheid. Ik heb kunnen doen wat ik leuk vond en ik heb er waardering voor gekregen.'


Twijfel aan zichzelf, dat is het enige dat hem achtervolgt. Is het goed genoeg? Heeft hij wel de goede dingen gezegd? Toen hij vanmorgen in de metro zat, op weg naar het kantoor van zijn management, streek een groepje schoolkinderen bij hem in de buurt neer. Ze herkenden hem niet. Maar toen ze de wagons verlieten, zwaaide de juffrouw. Hij vraagt zich nog steeds af of dat nou voor hem was bedoeld.


De waarheid. Michael Palin.

Anthos. €19,95.


HET PALIN-EFFECT

Michael Palin werd geboren op 5 mei 1943 in Sheffield. Hij studeerde geschiedenis aan het Brasenose College in Oxford. Daar deed hij acteerervaring op en schreef er comedy met Robert Hewison en Terry Jones. Na zijn studie werkte hij met Jones voor BBC-programma's als The Ken Dodd Show, The Billy Cotton Bandshow en The Illustrated Weekly Hudd. Ze leverden ook bijdragen aan de David Frost Show. In dat team zaten ook John Cleese, Graham Chapman en Eric Idle. Met de Amerikaan Terry Gilliam, die eerder animaties voor een kindercomedy had gemaakt, vormden zij in 1969 Monty Python. Tot 1974 volgden er 45 afleveringen voor tv. Het gezelschap maakte ook vijf films. The Meaning of Life was de laatste, in 1983. Palin speelde later ook in films van Gilliam, zoals Jabberwocky, Time Bandits en Brazil. Voor A Fish Called Wanda met John Cleese kreeg hij een Bafta Award voor de beste bijrol als Ken Pile.


Vanaf 1989 maakt hij een serie reisprogramma's voor de BBC en schrijft er boeken over. In de gebieden die hij heeft bezocht, treedt het zogeheten Palin-effect op: het aantal toeristen stijgt er aanmerkelijk. In 1995 verscheen zijn eerste roman, Hemingway's Chair. The Truth in 2012 is zijn tweede.


Michael Palin is getrouwd met Helen Gibbins, heeft drie kinderen en een kleinzoon.


K-K-K-KEN

'K-K-K-Ken.' Voor de rol van de stuntelige boef Ken Pile in de film A fish Called Wanda (1988) kon Michael Palin putten uit eigen ervaring: zijn vader stotterde.


De stoornis leidde soms tot fikse spanningen, schreef hij zelf vorig jaar in The Daily Telegraph, naar aanleiding van de film The King's Speech over de hakkelende George VI. De collega's van Palins vader vonden hem een beetje een zonderling. Woede-uitbarstingen over het onvermogen zich snel uit te drukken, richtten zich ook op het gezin. Er waren 'gespannen avonden aan de keukentafel'.


A Fish Called Wanda leidde tot het initiatief van een zakenman, die zelf ook stotterde, samen met een therapeute een behandelcentrum op te richten; Palin werd gevraagd er het gezicht van te worden. Vijf jaar na de film werd in Noord-Londen het Michael Palin Centre for Stammering Children opgericht. Inmiddels werken er tien therapeuten en zijn er honderden kinderen behandeld. De overheid betaalt mee.


Belangrijk onderdeel is het betrekken van de familie bij de therapie. Palin: 'Er is niets waarop ik trotser ben dan de vestiging en het succes van dit centrum, hoewel het vooral anderen zijn geweest die het echte werk hebben gedaan.'


stammeringcentre.org


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden