Reportage

Weinig hoop voor hervormingsgezinde Iraniërs

Het is warm en klam achter de veilige muren van het sportcomplex, waar de jonge aanhang van de Iraanse hervormingsbeweging is verzameld. Met stampende voeten en veel gegil lijken de ruwweg drieduizend jongeren persoonlijk de weg te willen banen voor meer vrijheid in Iran. Maar de gedwongen afwezigheid van hun politieke leiders laat zien hoe ver ze nog zijn verwijderd van hun ideaal.

Hassan Khomeini, kleinzoon van ayatollah Ruhollah Khomeini, mag niet meedoen aan de stemming voor de Raad van Experts. Beeld getty
Hassan Khomeini, kleinzoon van ayatollah Ruhollah Khomeini, mag niet meedoen aan de stemming voor de Raad van Experts.Beeld getty

Sommigen roepen om de vrijlating van hun leiders, die al meer dan vijf jaar onder huisarrest zitten. Anderen houden foto's omhoog van een populaire voormalige president - foto's van zijn handen om precies te zijn, want het tonen van zijn portret is illegaal.

Iran gaat vrijdag naar de stembus voor de verkiezing van het parlement en een invloedrijke geestelijke raad. Ooit was de politieke agenda van de hervormers een idealistisch manifest voor structurele veranderingen in de Islamitische Republiek. Maar voor nu is hun enige programmapunt de hoop op een hoge opkomst. Hun nieuwe leiders spreken niet over vrijheden. Duizenden hervormers zijn gediskwalificeerd van deelname aan de verkiezingen, door de Raad van de Hoeders van de Grondwet. De overgebleven hervormers hebben daarom hun krachten gebundeld met aanhangers van de regering van Rohani, in hun ogen technocraten.

'Ons doel is om de hardliners zetels te laten verliezen', zegt Hamidreza Jaleipour, een van de denkers van de hervormingsbeweging. 'Niets meer. We moeten realistisch zijn.'

Illegaal verklaard

In 2009 speelden de hervormers nog een belangrijke rol tijdens de presidentsverkiezingen. Hun leiders spraken destijds hun steun uit voor de miljoenen jonge Iraniërs die de straat op gingen toen hun tegenstander won. De protesten werden neergeslagen en de hervormingsgezinde partijen werden illegaal verklaard. Honderden hervormingsgezinde activisten, journalisten en politici gingen voor jaren de gevangenis in.

Toen Hassan Rohani in 2013 president werd en vorig jaar een nucleaire deal met het westen sloot, nam de hoop van de hervormers toe. Maar in eigen land is praktisch niets veranderd. Hardliners dulden bijna geen kritiek en de hervormers opereren alleen nog maar in de marge.

Rond de eeuwwisseling probeerden de hervormers actief de rigide ideologie en wetten van de Islamitische Republiek te veranderen, en meer persoonlijke vrijheden en seksegelijkheid te promoten. Hun leider Mohammad Khatami was president van 1997 tot 2004 en in die periode domineerden de hervormers ook het parlement voor vier jaar. Maar van hervormingen kwam weinig terecht, omdat hardliners alles tegenhielden.

Moderner dan ooit

Terwijl de politieke kampen aan het bekvechten waren veranderde de Iraanse samenleving met de snelheid van het licht, vanwege het enorme aantal jongeren, maar ook internet, satelliettelevisie en goedkope internationale reizen. Anno 2016 is de Iraanse stedelijke bevolking moderner dan ooit, maar zijn de eisen van de enige politieke factie die ze vertegenwoordigd minimaal, zeggen critici.

'Hun agenda is verwaterd', zegt Behzad Nourfard, een voormalige activist. 'Ze sluiten compromissen en gaan samenwerkingen aan met groepen heel andere dingen willen. De enige reden dat mensen eventueel op ze stemmen is dat ze iedere verandering, hoe klein ook, verwelkomen.'

Dat is noodzaak, zeggen de hervormers zelf. 'We moeten op het politieke toneel blijven', zegt Ibrahim Asgarzadeh, die net als zijn vrouw is gediskwalificeerd van deelname aan de verkiezingen. Natuurlijk zijn oude eisen en slogans op de plank gelegd, anders zou de hele beweging nu opgedoekt zijn. Dan praat hij wat zachter. 'Ons doel is om onderdeel uit te maken van het establishment, om het in de toekomst van binnenuit te veranderen. We moeten slechts geduld hebben.'

Het was te verwachten dat veel kandidaten niet mee zouden mogen doen aan de Iraanse parlementsverkiezingen en de stemming voor de Raad van Experts. Maar dat de kleinzoon van ayatollah Ruhollah Khomeini - de grondlegger van de Islamitische Republiek en de man die de politieke islam aan de wereld introduceerde - niet mee mocht doen was een verassing.

De kleinzoon, Hassan Khomeini, een 43-jarige geestelijke met rode wangentjes, wilde het jongste lid ooit worden van de Raad van de Experts. Deze raad is belangrijk omdat de 88 leden in de toekomst de nieuwe opperste leider mogen kiezen, als de huidige, ayatollah Ali Khamenei (76) overlijdt.

Maar de jonge Khomeini werd gediskwalificeerd. De hardliners vinden het allemaal heel leuk dat hij familie is van de grote leider, maar ze zeggen ook dat hij 'niet bekwaam' is. Zijn aanvraag tot deelname voor de verkiezingen werd afgewezen door de Raad van de Hoeders van de Grondwet, die over iedere kandidaat mogen beslissen.

Een tegenslag voor de hervormers die al sinds 2010 bezig zijn met campagnes voor de jonge Khomeini, die ze als ideale toekomstige leider van hun beweging zien. Khomeini zelf liet via Instagram weten ontevreden te zijn, maar net als zijn mede hervormers, verbindt hij daar geen conclusies aan. 'We moeten allemaal stemmen', schreef hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden