'Weigerambtenaar is een mooi voorbeeld van een Hollands drama'

Wilders heeft zich plompverloren tegen de weigerambtenaar gekeerd. De gereformeerde gedogers van de SGP zullen hier niet blij mee zijn. Dat stelt politiek redacteur Martin Sommer.

© ANP

In het publicitaire geweld rondom euro en Mauro slipte een even klein als stekelig onderwerp door het net: de weigerambtenaar. Met een tweet zette Geert Wilders deze kwestie op scherp. Hij wil af van het typisch Nederlands specimen van trouwambtenaren die vanwege hun gewetensbezwaren geen homo's in de echt hoeven te verbinden. Met de PVV is er een Kamermeerderheid om aan die folklore een eind te maken. Homo's blij, weer een stap gezet richting gelijkheid. Het CDA bedroefd, de stille maar Bijbelvaste gereformeerde gedogers van de SGP nog bedroefder.

Hollands drama
Net als de zaak-Mauro waarin vele gewetens in de strijd worde geworpen, is ook de weigerambtenaar een mooi voorbeeld van een Hollands drama. Het ene standpunt luidt dat ambtenaren gewoon de wet moeten uitvoeren, punt. En dus iedereen trouwen die zich aandient. Bovendien is de functie van trouwambtenaar vaak een erebaantje waarvan iemand kan afzien als hij bezwaar heeft tegen het homohuwelijk. Dit is het beginselvaste liberale idee.

Daar staat het pragmatische standpunt van de over het algemeen zo principiële SGP tegenover. Homo's kunnen in elke gemeente van Nederland trouwen. Lopen zij een weigerambtenaar als Gerhard Klaasen uit Groningen tegen het lijf, dan vertelt hij dat het echt niet kan en gaan ze een deur verder. Met de SGP zou ik zeggen: iedereen tevreden, waarmee dit debat niet meer dan een theologisch dispuut is over het aantal engelen dat op de punt van een naald past. Nu kan het gebeuren, is de tegenwerping, dat een ambtenaar bezwaar heeft tegen het huwelijk van twee Turken. Moeten we dat dan ook goedvinden? Ik denk niet dat dat de juiste vergelijking is.

Religieuze sfeer
Zoals dezelfde Gerhard Klaasen uitlegde, bevindt het huwelijk zich voor weigerambtenaren in de religieuze sfeer. God heeft het huwelijk gewild voor man en vrouw, en zodoende is de vergelijking er eerder een met ritueel slachten of een hoofddoek voor de klas. De klacht uit christelijke en ook islamitische of joodse hoek luidt dat de ruimte voor religie in het openbare leven steeds kleiner wordt. Onder druk van 'seculieren', een boeiende coalitie van PVV, liberalen en progressieven, moeten belijdende gelovigen steeds verder terug.

Dat zou best eens kunnen kloppen. Tien jaar geleden werd het homohuwelijk ingesteld, en zowel de toenmalige staatssecretaris Cohen als Femke Halsema vond dat er voor gewetensbezwaarden een oplossing moest komen. Sindsdien zijn de verhoudingen verhard en wordt hier een soort Franse radicale scheiding tussen kerk en staat verondersteld. Ik ben geen liefhebber van de hoofddoek, maar de Franse laïcité hebben wij hier nooit gehad en dus moeten we hoofddoeken voor de klas of kruisen om de hals van de tramcontroleur toelaten.

Wat Wilders heeft bezield om zich plompverloren tegen de weigerambtenaar te keren, is intussen een raadsel. Wilderswatchers zeggen dat hij deze week de redding van de euro al heeft moeten slikken en dat het bij Wilders altijd meteen voor wat hoort wat is. Een tweede theorie wil dat Wilders zich, tegen zijn gewoonte in, heeft laten sturen door zijn fractie. Daar maken de coalitiepartijen zich zorgen over aangezien een druistige fractie altijd een bedreiging is van de stabiliteit.

Pijnlijke overwinningen
Dat laatste geldt ook voor de fractie van de VVD, waar ze met enige jaloezie naar de ferme opstelling van de PVV kijken. In de liberale fractie wordt meer en meer gemord over de gedwongen vriendschap met de SGP-gereformeerden met hun verwerpelijke vrouwenstandpunt. Tot verdriet van een aantal fractieleden heeft de VVD zich gecommitteerd aan de weigerambtenaar. Evenmin opgewekt wordt men van de vaststelling dat de SGP als minigedoogpartner buitengewoon handig opereert. De partij haalt pijnlijke overwinningen, zoals een stand-still in de verdere liberalisering van abortus of euthanasie. Of het staken van de uitbreiding van het aantal koopzondagen. Omwille van de meerderheid in de Eerste Kamer moeten de liberalen het over zich laten komen.

De vraag is hoe de SGP zelf zal omgaan met de PVV-provocatie. SGP-leider Van der Staaij schoof deze week aan bij het beraad van de coalitie-fractieleiders om de toestand te bespreken. In zijn partij is men even bescheiden als trots. Geheime afspraken maken ze niet, zeggen SGP'ers. Ze zeggen er wel altijd bij dat het kabinet heus wel weet wat voor de SGP belangrijke zaken zijn.

Nu schiet Wilders de weigerambtenaar af. Het zou zo maar kunnen dat straks een liefhebberij van de PVV, zeg de minimumstraffen, in de Eerste Kamer sneuvelt omdat hij het zonder SGP-steun moet doen. Dan wankelt de hele gedoogconstructie. Zo kwetsbaar is dit kabinet.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.

 Belijdende gelovigen moeten steeds verder terug  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden