Wegwerpcamera geeft dakloze kinderen eigen stem

Dakloze kinderen over de hele wereld kregen de opdracht hun eigen leven te fotograferen. Een deel van de foto's hangt in de Rotterdamse Kunsthal....

Van onze verslaggever Hans Pieter van Stein Callenfels

Tussen de Rotterdamse Kunsthal en het Natuurmuseum staan zestien verlichte bushokjes met foto's die van over de hele wereld komen. Maar in plaats van exotische reclamefoto's zijn het rauwe, directe beelden. Een bedelende peuter langs de kant van de weg, lijmsnuivende kinderen. Maar ook veel vreugde, familieportretten en voetbal.

De fotografen zijn thuisloze kinderen uit elf wereldsteden die de opdracht kregen hun leven vast te leggen. Geen sociaal bewogen fotoreportage over kansloze kinderen, maar de wereld van jonge thuislozen door hun eigen ogen. Een confronterende, maar tegelijkertijd ontroerende kijk.

Het is een initiatief van de stichting Homeless World, die journalist Geert van Asbeck en uitgever Frank Bierens een paar jaar geleden oprichtten om de aandacht te vestigen op het groeiende aantal dakloze jongeren over de hele wereld. Aandacht op een speciale manier, namelijk door de kinderen zelf een stem te geven. Eerder al startte van Asbeck een project waarbij kinderen die op een vuilnisbelt in Jakarta leven, een wegwerpcamera kregen om hun leven vast te leggen.

Dit project, Home/Life, is veel grootschaliger. In 2001 werden in onder meer Budapest, Caïro, New York en Rotterdam projecten opgezet. Kinderen die op straat, in opvanghuizen of bij pleegouders woonden, leerden in een serie workshops van professionele fotojournalisten de beginselen van de fotografie. In Rotterdam deed de veertienjarige Nikita mee. Ze woont in een opvanghuis. 'Bij elke bijeenkomst', vertelt ze in De Kunsthal, 'kregen we een nieuw rolletje en een nieuwe opdracht. Fotografeer dingen die je eng vindt, de week erna dingen die je grappig vindt, heel leuk.'

Sommige kinderen gingen aanvankelijk speciaal op zoek naar onderwerpen, de tijgers in de dierentuin bijvoorbeeld. Maar de bedoeling van het project - foto's van het eigen leven - werd al snel duidelijk. Dus zien we veel huiselijke scènes. In de badkamer, of op de bank. Maar dan wel in het opvanghuis, of bij de pleegouders.

Alviro, veertien jaar, uit Rotterdam, liet zijn vriendin, die hij kent uit het opvanghuis, buiten in bikini poseren. Ze kijkt wat ongemakkelijk, maar dat komt omdat het midden winter is.

In New York kregen de kinderen onder meer de opdracht dingen te fotograferen die ze lelijk vonden. Dus koos de zestienjarige Vermaris de muren van een metrostation. 'Ik vind de metro smerig. Burgemeester Bloomberg zou er iets aan moeten doen. Misschien helpt het als hij deze foto ziet, want ik denk niet dat hij hier zelf komt', is haar commentaar.

Niet overal kwam het project van de grond. In Rio de Janeiro dwarsboomde een kinderrechter het project, en in Peking werd de workshopleider gedwongen te stoppen met het project. In China zijn geen dakloze kinderen, zo verzekerden de autoriteiten daar.

In het voorjaar van 2002 hadden de kinderen wereldwijd 15 duizend foto's gemaakt. Onder leiding van de New Yorkse art director Christiaan Kuypers werd een selectie gemaakt, waarbij beeldkwaliteit het enige criterium was. Kuypers: 'We oordeelden zonder te weten welk kind de foto had gemaakt. Doorslag gaven compositie, onderwerp en emotionele lading.'

'Ik maak het liefste foto's van mensen', is het commentaar van de twaalfjarige Fruzsina uit Boedapest bij een foto van haar broertje die zijn buurjongetje in meisjeskleren heeft gestoken. De ouders van Fruzsina zitten in de gevangenis, en ze woont met haar broertje bij haar oma. 'Mensen kun je veranderen. Gebouwen niet.'

Niet bij alle foto's staat commentaar van de fotograaf, want sommige kinderen bleken onvindbaar toen de Home/Life-medewerkers terugkeerden met de geselecteerde foto's. In Jakarta poseerden drie kinderen op de stoeprand, op de achtergrond druk verkeer. Ze glimlachen zelfverzekerd naar de fotograaf. Zijn ze familie?

Elton, veertien, uit Johannesburg maakte een foto van twee jongens. De één, een zak met lijm onder zijn neus, zit bovenop de ander en knijpt zijn keel af. Op het eerste gezicht lijkt het of Elton een foto maakte van een straatruzie. Maar nee. 'Dit zijn mijn vrienden', is zijn commentaar. 'Ze spelen zo mooi. Ze spelen niet gemeen. Ik hou niet van dat spul, die lijm, want het beschadigt onze geest.'

De dertienjarige Elvis uit Nairobi zag op de opening van de tentoonstelling in Jakarta de foto's van de kinderen uit andere steden. 'Mensen hebben dus overal dezelfde problemen, of je nou zwart bent of wit', stelde hij verbaasd vast.

Naast de tentoonstelling, die alle deelnemende steden aandoet, is een boek met alle foto's samengesteld. Ook op internet zijn de foto's te vinden (www.homeless.org), op een site die wordt onderhouden door jongeren uit de krottenwijken van Nairobi. De opbrengst van het boek komt ten goede aan nieuwe projecten van Homeless World.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden