Wegvluchten

Nieuwe films met veel geweld, toch het handelsmerk van Hollywood, zijn in de ijskast gezet. Beelden van de Twin Towers worden uit lopende films weggesneden....

De filmindustrie heeft het er naar gemaakt. Er bestaat weliswaar geen film van een zelfmoordaanval met gekaapte vliegtuigen op de Twin Towers of het Pentagon, de afzonderlijke elementen van de aanslagen zijn in veel, vaak recente films terug te vinden. Om een paar voorbeelden te noemen: de brandende wolkenkrabber in The Towering Inferno (1974), terroristen die een vliegtuig kapen in Air Force One (1997), New York als middelpunt van terrorisme in The Siege (1998), de vernietiging van een belangrijk gebouw (het Witte Huis) in Independence Day (1996), en een ramp met een traumatische omvang in de kometenfilm Deep Impact (1998).

De associatie met hun werken zit Hollywood niet lekker. Mensen hadden immers tot 11 september wél verlekkerd naar al die rampenfilms zitten kijken. Willen ze dat nog wel? Als we Amerikaanse film- en televisieproducenten mogen geloven, staat Hollywood voor een waterscheiding.

De eerste voortekenen dienen zich al aan. De nieuwste Arnold Schwarzenegger, Collateral Damage, zou op 5 oktober uitkomen in de VS. De film, over een brandweerman die wraak zoekt nadat zijn gezin bij een aanslag is omgekomen, is voor onbepaalde tijd in de ijskast gelegd. De bewerking van het populaire boek Big Trouble (waarin enkele hoofdpersonen zonder moeite een vliegtuig binnenkomen met gevaarlijk spul) is uitgesteld. Beelden van het WTC worden uit nieuwe films (Spiderman, Man in Black 2) weggepoetst.

En dat is nog maar het begin. Geweldsfilms zijn een stuk gedaald op de prioriteitenlijst van de filmindustrie. Brian Glazer, producent van succesfilms als Apollo 13 en Liar, Liar, vertelde de New York Times dat hij projecten heeft geannulleerd 'waarin explosies voorkomen, alles waarin een mensenleven op het spel staat'. Dana Walden, de baas van 20th Century Fox Television: 'Je wilt nu even niks horen over duistere drama's.'

De toekomst is aan 'films die Amerikaanse waarden, het familieleven en de gemeenschap vooropstellen', aldus Walden. Glazer is het met haar eens: 'Ik denk dat mensen op zoek gaan naar meer escapisme, meer komedies, meer films over het gezinsleven.' Het eerste bewijs: na de ramp schoot Hardball, de feelgood baseball-film met Keanu Reeves in de hoofdrol, naar de top van de lijsten.

Het is een ontwikkeling die volgens de filmmakers historische precedenten heeft. Vlak na de Tweede Wereldoorlog stroomden de zalen vol voor Meet Me in St. Louis, Woman of the Year en The Postman Always Rings Twice, films die zo min mogelijk met de oorlog hadden te maken. De moord op John F. Kennedy werd gevolgd door een periode waarin Dr. Zhivago, The Sound Of Music en Mary Poppins de meeste bezoekers trokken. Want, zegt Doug Wick, producent van Gladiator: 'Als de wereld in de war is, verwachten mensen dat Hollywood ze een vlucht van twee uur aanbiedt.'

Hollywood lijkt zijn verantwoordelijkheid te nemen. Geen films meer die klakkeloos de smaak van het grote publiek volgen, maar die het voortouw nemen. Films die gezinswaarden propageren en even niet meer doen herinneren aan de verschrikkelijke ramp. Maar kenners van buiten de filmindustrie hebben hun twijfels.

Jan Simons, docent film- en televisiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, gelooft niet in de bekering van Hollywood. 'Ik kan me niet voorstellen dat ze gaan afzien van megablockbusters met veel geweld. Misschien in het komende seizoen. Maar Hollywood maakt films voor de hele wereld, niet alleen voor het Amerikaanse publiek.' Hij herinnert eraan dat de jaren zestig niet alleen de tijd was van The Sound of Music, 'maar ook van Bonnie and Clyde en de films van Sam Peckinpah, met ongekende geweldsscènes'.

De deemoedige geluiden die nu uit Hollywood te horen zijn, ziet Simons eerder als 'een poging om de discussie voor te zijn. Bush zei al tijdens zijn verkiezingscampagne dat Hollywood zich meer bewust moet worden van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid.' Misschien dat er alleen meer patriottische films gemaakt gaan worden, denkt Simons. 'Maar de meeste films gaan al over westerse waarden die verdedigd moeten worden. Saving Privat Ryan begint en eindigt met de Amerikaanse vlag.'

Films die in reactie op de aanslagen een hele andere kant opgaan, naar een meer kritische blik op de Verenigde Staten, zien filmdeskundigen al helemaal niet gemaakt worden. Hoewel sommigen het wel graag zouden willen.

Robert Rosenstone bijvoorbeeld, hoogleraar geschiedenis aan het California Institute of Technology in Pasadena, Californië. Hij schreef boeken als Visions of the past en Revisioning History, over de manier waarop historische gebeurtenissen in Hollywoodfilms worden verwerkt. Rosenstone, wiens vrouw Afghaans is, zou graag een breder perspectief zien op het ontstaan van de aanslagen.

'Deze misdaden', zegt Rosenstone, 'komen voort uit de manier waarop de VS hun economische en militaire invloed over de hele wereld hebben doen voelen. Ze hebben elites gesteund, en doen dat nog steeds, die in hun eigen landen geen politieke en economische stabiliteit hebben gebracht.'

En dat, zegt Rosenstone, is 'de vruchtbare grond' geweest waarop het terrorisme is gegroeid. 'Maar dat weet in Amerika alleen een kleine groep mensen. En dus worden in Hollywood zulke vragen niet gesteld. Het publiek bestaat toch vooral uit pubers met een overdosis testosteron. Die willen bang gemaakt worden, om aan het eind weer te kunnen lachen.'

Het is het overbekende happy end. De isolatie van Amerika, de mythe dat een krantenjongen miljonair kan worden, hebben bijgedragen tot 'een diep in de Amerikaanse psyche gewortelde positivisme'. En dat zal ook met de aanslagen, hoe schokkend ook, niet veranderen, denk Rosenstone.

Waarschijnlijk worden nu al scripts geschreven over de heroes die slachtoffers uit de torens hebben gered. 'Veel Amerikanen hebben gewoon geen gevoel voor echte tragiek', zegt hij, 'alleen maar voor dramatiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden