Wegsturen generaals goed ontvangen

De verrassende stap van de eerste democratisch gekozen president van Egypte om twee kopstukken van het leger met onmiddellijke ingang met pensioen te sturen, is positief ontvangen door voorvechters van de revolutie. Bijna alle politieke partijen reageerden instemmend, al is er ook kritiek dat Morsi, nu zes weken in functie, te veel macht naar zich zou toetrekken.

AMSTERDAM - Analisten zien Morsi's schoonmaakactie in de legertop als een belangrijke verschuiving in de machtsverhoudingen in een land dat al zestig jaar door het leger wordt bestuurd. 'Dit is de eerste keer in de Egyptische geschiedenis dat een gekozen burgerpoliticus de beslissingen van de gevestigde militaire orde terzijde schuift', schrijft directeur Omar Ashour van het centrum voor Midden-Oosten Studies aan de Universiteit van Exeter, in een reactie.


'Morsi beslist de machtsstrijd', kopte de staatskrant Al-Akhbar gisteren, een krant die van oudsher als spreekbuis geldt voor het door het leger gesteunde establishment.


'Morsi beëindigt politieke rol van het leger', schreef de onafhankelijke krant Al-Masry Al-Youm volgens persbureau Reuters. Een andere onafhankelijke krant, Tahrir, voegde daaraan toe: 'Revolutie van de president tegen het leger'.


De 6 April-beweging, aanjager van de revolutie vorig jaar, reageerde voorzichtig positief en sprak van 'een eerste stap in de richting van de vestiging van een burgerstaat'.


De in juni gekozen president Mohammed Morsi, van de islamistische Moslimbroederschap-partij, stuurde zondag generaal Hussein Tantawi met pensioen. De 76-jarige Tantawi was hoofd van de Opperste Militaire Raad die vorig jaar de macht overnam in Egypte na de val van president Hosni Mubarak.


Tantawi was twintig jaar lang minister van Defensie onder Mubarak. Ook chefstaf Sami Annan werd per direct vervangen.


In één moeite door trok Morsi een omstreden amendement op de grondwet in, dat de Opperste Militaire Raad had uitgevaardigd om de macht van de president in te perken. De Militaire Raad deed dit vlak voordat Morsi werd verkozen tot president. Het Egyptische leger ontnam de president de macht over het leger en schonk zichzelf bovendien wetgevende macht.


Dat er na Morsi's verkiezing een machtsstrijd met het leger zou uitbreken, was duidelijk. Maar dat Morsi zo snel heeft gehandeld, duidt erop dat hij steun heeft gekregen binnen het leger, zo vermoedt Ashour. 'Deze beslissing was afgesproken met een aantal leden van de Opperste Militaire Raad, onder wie generaal al-Sissi, die Tantawi opvolgt als minister van Defensie.'


Shadi Hamid, waarnemert van het Brookings Doha Center in Washington, omschreef de ontwikkelingen volgens Reuters als een 'mix van een burgerlijke tegencoup en een gecoördineerde coup in het leger'.


Het lijkt erop dat de positie van Tantawi, die lange tijd onaantastbaar leek, is verzwakt door een gewelddadig incident op het Sinaï-schiereiland vorige week. Daar vielen militante islamisten een grenspost aan en doodden zestien Egyptische grenswachten. Vlak daarna ontsloeg Morsi al het hoofd van de inlichtingendienst.


Morsi zelf sprak zondag via zijn woordvoerder van een 'soevereine beslissing' om 'nieuw bloed' in het leger te pompen om een 'nieuwe, moderne staat' te kunnen opbouwen.


Verscheidene politici en deskundigen waarschuwen dat Morsi nu zelf te veel macht naar zich toetrekt. De wetgevende macht die het leger zichzelf toebedeelde, ligt nu in handen van Morsi zelf, concludeert de krant Ahram. Als het comité dat nu de nieuwe Grondwet schrijft, faalt, mag Morsi bovendien een nieuw comité benoemen.


Door de machtsstrijd tussen het leger, de rechterlijke macht en Morsi is het Egyptische parlement sinds vorige maand ontbonden. Prominent liberaal politicus Mohamed ElBaradei, voormalig VN-diplomaat, twitterde: 'Nu het leger is ontdaan van zijn wetgevende macht en het parlement afwezig is, heeft de president imperiale macht. Overgangschaos duurt voort.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden