Opinie

Wegmoffelen dankbaarheidsmonument is geschiedvervalsing

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 23 april.

Monument van Joodse Erkentelijkheid, Johan Gustaaf (Jobs) Wertheim.Beeld CC-BY-SA

Joodse dankbaarheid

In de Volkskrant stond een groot artikel over het verplaatsen van het 'dankbaarheidsmonument' dat mijn vader, net terug uit de concentratiekampen, maakte nadat het ontwerp voor een namenmonument de beeldhouwer Kaas was ontnomen omdat het geen dankbaarheid weergaf. (Ten eerste, 21 april).

Onderzoek heeft aangetoond dat de Joden die de oorlog hadden overleefd van hogerhand was gesuggereerd zo'n dankbaarheidsmonument te maken en uit eigen zak te bekostigen. Het werd het allereerste oorlogsmonument van Nederland. Zo was toen de tijdgeest en het geeft aan wat de mening over Joden van 'hogerhand' was. De Joodse gemeente heeft het niet voor niets laten afweten bij de onthulling.

Nu moet dat monument (voor de tweede keer) verplaatst worden. Er is sprake van dat het helemaal wordt weggedaan (opgeslagen), of zelfs verplaatst naar Nieuw-Zuid omdat daar 'veel Joden wonen' - alsof die blijvend moeten worden herinnerd aan hoe dankbaar ze dien(d)en te zijn. En dat allemaal omdat er tachtig jaar na dato een namenwand voor in de plaats moet komen zoals indertijd door de beeldhouwer Kaas was bedoeld, en afgekeurd wegens gebrek aan dankbaarheid.

Inmiddels is er een virtuele namenwand op het internet, een familie-namenwand in de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam en een herdenkingsboek aldaar waar alle individuele namen in staan.

Ik begrijp het dilemma van de Amsterdamse burgemeester die een namenwand van de gevierde architect Liebeskind niet gemakkelijk kan tegenhouden. Maar om het 'dankbaarheidsmonument' zo weg te moffelen is niet minder dan geschiedvervalsing met betrekking tot hoe men in die dagen over Joden dacht.

Prof. dr. A.H. Wertheim, Maarsbergen

Grote artiesten

My my rock & roll can never die zong Neil Young. Sinds de dood van Prince ben ik daar niet meer zo zeker van.

Waar blijft de nieuwe generatie grote artiesten?

Job van Essen, Haarlem

Zwangere vrouwen

Op mijn brief 'Vrouwenemancipatie is helemaal niet af' (O&D, 19 april) reageerde zowel ZonMw als NWO dat het wel mogelijk is om de subsidietermijn van wetenschappelijk onderzoek (op aanvraag?) te verlengen in het geval van zwangerschap (O&D, 20 april). Mijn excuses. Wat mooi! Wat geruststellend, en ook: wat gek dat je dat als promovendus in de krant moet lezen.

De directeuren van zowel ZonMw als NWO geven aan dat subsidietermijnen zeer regelmatig verlengd worden in het geval van zwangerschap. Ik ken echter meerdere vrouwen die hun project in vier maanden minder afronden omdat ook zij, en hun leidinggevenden, niet bekend zijn met deze mogelijkheid tot verlenging. Waarom staat dit niet duidelijk aangegeven op de websites van subsidieverleners, waarom wordt dit niet gecommuniceerd richting subsidieontvangers, waarom is dit geen standaardprocedure?

Yrrah Boddéus, Den Haag

Oudere zeurpieten

Volgens het artikel van Peter de Waard ('Zijn ouderen grote zeurpieten?', Economie, 20 april) is de belevingswereld van ouderen over hun welvaart heel anders dan de feiten. De kans op armoede is volgens het CBS bij 65-plussers het kleinst, namelijk vier keer zo klein als bijvoorbeeld voor 50-jarigen.

Dat kan gemiddeld best zo zijn, althans wat het opgebouwde vermogen betreft. Dat is het gevolg van het feit dat die 65-plussers in de naoorlogse periode geleerd hebben spaarzaam te zijn en niet met de kinderen op vakantie gingen naar Dubai of de Grand Canyon.

Hoogleraar Theo Kocken is waarschijnlijk nog jong en ziet het niet somber in voor de ouderen, want hij ziet het totale inkomen van de ouderen in 2017 met niet meer dan een 0,5 procent dalen. Hij kijkt blijkbaar alleen vooruit en ziet niet om. Ik wil hem er graag op wijzen dat althans wat het pensioen betreft, het (in mijn geval) sinds 2009 niet geïndexeerd is, terwijl het in 2014 bovendien met 5,6 procent gekort werd. Met rente op rente berekend geeft dat een koopkrachtverlies van zo'n 18 procent en een volgende korting staat op stapel, maar blijkbaar niet volgens professor Kocken.

Dus wie zit er nu eigenlijk te zeuren?

Paul ten Hove, Oosterbeek

Dat is jóuw mening

De column van Martin Sommer over de studie van Margalith Kleijwegt Twee werelden, twee werkelijkheden (O&D, 16 april) is onthutsend, want die gaat vooral over het desastreuze effect van niet weten wat het verschil is tussen een feit en een mening. Ontkennen dat er aanslagen bij Charlie Hebdo gebeurd zijn, ligt in dezelfde lijn als het fenomeen Holocaustontkenning. Je mag zeggen dat het je niets kan schelen (of erger) dat het gebeurd is, dat is een mening.

Maar als je zegt dat het niet gebeurd is, hoor je thuis bij de psychiater wegens gebrekkige realiteitstoet- sing. Maar om feit en mening te kunnen onderscheiden, moet je wel gecorrigeerd worden over wat jij denkt dat feiten zijn. Zeker in een tijd dat ieder zijn of haar 'waarheid' op internet als feit kan neerzetten.

En daarom is Sommer terecht nog het meest verontrust over het machteloze zwijgen van de docenten, die de studenten niet eens meer durven te confronteren, of, erger, zelf het verschil niet meer weten. Mijn hoop is dat docenten het tot topprioriteit gaan maken dat hun leerlingen (en zijzelf) het verschil leren herkennen tussen feit en mening.

Myriam Lipovsky, Utrecht

Martin Sommer.Beeld Martijn Beekman

Arm Suriname

De lening die het IMF aan de regering van Suriname verstrekt, is natuurlijk niet een lening aan president Bouterse in persoon (Economie, 21 april). Het probleem is echter dat Bouterse de staatskas als persoonlijk budget beschouwt en daarmee allerlei zaken financiert die niks met verantwoord financieel beleid te maken hebben.

Hyperinflatie is verwoestend voor een economie en daarmee voor de sociale stabiliteit in een land. Suriname kampt daar al decennia mee. Als klein meisje was ik er met mijn moeder op bezoek. De zwarte markt die wij bezochten om geld te wisselen heeft diepe indruk op mij gemaakt. Het wantrouwen, de stress en het onveilige gevoel is mij altijd bijgebleven.

Ik vind de beslissing van het IMF een humane jegens de inwoners van Suriname. Zij zijn de dupe van het presidentiële wanbeleid. De bevolking heeft hem echter wel zelf gekozen. Indien het IMF deze noodlening niet zou verstrekken, zouden de consequenties van het wanbeleid van Bouterse pijnlijk zichtbaar worden, misschien wel zo duidelijk dat hij moet aftreden. Die optie leidt dus uiteindelijk tot het optimale resultaat. Het nadeel: de bevolking van Suriname gaat hieraan kapot.

Zolang Desi Bouterse aan de macht is, zal Suriname in een neerwaartse spiraal blijven: economisch, sociaal, politiek, maar bovenal moreel. Rechtvaardigheid is het fundament van een gezonde samenleving. Anders blijft het land gebouwd op drijfzand.

Dehlia Timman, Amsterdam

Desi Bouterse.Beeld reuters

Overheid overschat zich

Maar liefst acht wethouders van de vier grote steden zeggen dat, als er niet snel 'honderden miljoenen' worden overgemaakt richting gemeenten om de asielzoekers met een verblijfsvergunning op te vangen, er 'onverantwoorde situaties' gaan ontstaan. Sterker nog: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht stellen niet mee te werken aan opvang 'als de handvatten ontbreken om deze mensen een eerlijke kans te bieden op zelfstandigheid en participatie in hun nieuwe woonplaats'.

Maar is een overheid, lokaal of centraal, in staat op een effectieve en succesvolle manier een maatschappelijke uitdaging van deze omvang tot een succes te maken? De vraag is of een overheid daarvoor ook geschikt is. Volgens mij niet, dat gaat geheid stranden in regels en bureaucratie, misschien met de beste bedoelingen. Dit is hét moment voor het 'maatschappelijk middenveld' om zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Iedere gemeente heeft dat: van (sport)verenigingen, scholen, de plaatselijke bibliotheek, winkeliersverenigingen, kerken, woningbouwcorporaties en ga zo maar door. Al die clubs bestaan uit mensen, met allemaal hun eigen capaciteiten. Hoe je het ook wendt of keert; daar zal deze klus toch geklaard moeten worden.

Henk Schell, Bennebroek

Vertekend beeld?

De mening van Fidan Ekiz (O&D, 22 april) is nogal dubbel: het merendeel van de moslims vindt dat er maar één Koran is, geen alternatief en een zin later schrijft ze dat de meeste moslims gematigd zijn. Nog afgezien daarvan, wat is nu een gematigde islam? Daar geeft ze geen uitleg over en ik ben daar toch wel nieuwsgierig naar. Ze zegt later iets wat niet zeer bevredigend is: gematigde moslims willen niets met jihadisten te maken hebben. Mooi, en verder? Het kan nog eeuwen duren om het debat over een nieuwe islam op de rails te krijgen, aldus Ekiz.

Tegelijkertijd vindt tweederde van de ondervraagde moslims dat de Koran belangrijker is dan de wetten van het land waarin ze leven en driekwart vindt dat de Koran maar één uitleg kent, gekoppeld aan een vijandbeeld over het Westen, zo blijkt uit het onderzoek van de socioloog Ruud Koopmans. Dit past overigens bij de Caïro Verklaring van de Mensenrechten in de Islam uit 1990, die zegt dat de sharia boven de wetten van de liberale rechtsorde staat.

Dat geeft toch reden tot zorg bij niet-moslims dunkt me, of heb ik een vertekend beeld.

Rein Jansen, Edam

Fidan Ekiz.Beeld ANP Kippa

Anti-leenstelselcoalitie

Studentenorganisaties pleiten in een brandbrief aan minister Bussemaker voor terugkomst van de basisbeurs (Ten Eerste, 22 april). 'Zorg voor een stelsel waarin alle jongeren die het talent hebben om een studie te kunnen volgen gelijke kansen hebben', schrijven onder andere ISO, LSVb en het LAKS.

Ik hoop inderdaad dat onze sociaaldemocratische minister van Onderwijs de toegankelijkheid en emanciperende functie van het onderwijs scherp in de gaten houdt. Maar ik hoop daarnaast vooral dat ze de algemene trend die de Onderwijsinspectie in haar jaarverslag beschrijft serieus neemt en samen met staatssecretaris Dekker naar oplossingen zoekt die de fundamentele kansenongelijkheid in het onderwijs, die al ver voor de studententijd ontstaat, tegengaan.

Zorg bijvoorbeeld dat gemengde brugklassen, waarin zwakkere leerlingen zich kunnen optrekken aan anderen, niet geheel verdwijnen. Ik snap dat de anti-leenstelselcoalitie nu kans ziet haar gelijk te halen, maar het probleem is groter, en de echte winst ligt in een veel vroeger stadium.

Hanna Hekkert (22 jaar), Utrecht

Weerbarstige werkelijkheid

Natuurlijk waren Anton Mussert en de NSB heel erg fout tijdens de oorlogsjaren. Maar in het artikel 'Haatdragers - Hoe fout waren NSB'ers?' (V-katern, 19 april), lijkt het alsof dit van meet af aan het geval was. In de research voor mijn roman Elke dag een druppel gif over een overtuigd NSB-kind zag ik het antisemitisme van de NSB veel meer als een sluipend proces. En juist daarom zo verraderlijk.

Aanvankelijk mochten Joden lid worden van de NSB, en lange tijd waren zij dat ook. Veel leden beschouwden de NSB als idealistisch. Alles zou anders worden: de Nieuwe Tijd zou aanbreken. Pas na de Duitse inval in Nederland werd het Joden verboden lid te worden van de beweging.

Enkele 'Mussert-Joden' - Joden die de protectie van Mussert genoten - werden aanvankelijk nog beschermd tegen deportatie in Villa Bouchina, een pastorie in Doetinchem. Maar tegelijk nam het antisemitisme vanaf dat moment zorgwekkend toe en werd het structureel. De werkelijkheid is weerbarstig. Fout zijn, fout wórden, is een proces, als een woekering van kankercellen.

Wilma Geldof, auteur, Haarlem

Anton Mussert voor het Haags Bijzonder Gerechtshof, 1945.Beeld anp

Naveltruitjes

Opmerkelijk hoe sommige mensen kunnen switchen in hun visie. Asha ten Broeke breekt in haar column van 22 april ('Sletvrees op de basisschool') een lans voor het ongebreideld kunnen dragen op school van naveltrui-tjes, korte shorts en strakke shirtjes. Het inperken van deze mode door scholen zou bevoogdend zijn en alleen dienen om de leerkrachten (zal om mannen gaan) te beschermen. 'De leerkrachten waren van al dat zichtbare vel en vlees danig van hun theewater geraakt', aldus de column. Dat laatste zal meer een inschatting van haar zijn dan dat ik dat om mij heen zie bij volwassen leerkrachten.

In andere stukken werpt Asha ten Broeke zich juist weer op om de 'hoofddoekdragers' te steunen en het dragen van een hoofddoek te zien als iets dat zich prima laat verenigen met een geëmancipeerde, feministische levenshouding. Merkwaardig, omdat de hoofddoek volgens de islam de functie heeft om de (moslim-)man niet in verleiding te brengen, en hem te helpen zijn biologische driften in toom te houden.

Wendy Meerman, Oss

Sletvrees

Asha ten Broeke meent dat sletvrees op basisscholen overdreven is. Ten eerste zijn meisjes veel meer met uiterlijk bezig dan jongens. Deels door de natuur: meisjes die er beter uitzagen dan anderen hadden meer kans door een man gekozen te worden. Deels door de cultuur, denk aan vrouwelijke idolen in de film-, muziek- en modewereld, die tonen dat een vrouw sexy moet zijn, dat een vrouw vlees is. Die kleding heet daarom ook: sletterig, prikkelend, uitdagend. Dus niet alleen de leerkrachten seksualiseren de meisjes, zij reageren alleen op wat ze zien, meisjes doen dat zelf ook.

Kledingvoorschriften betekenen niet dat 'de seksuele invulling van deze leraren de voorrang heeft boven wat meisjes zelf vinden'. Ze zijn gericht op bewustwording omtrent normen, zelfrespect, seksistische reacties en esthetische druk. Natuurlijk met discussie erover op school.

A. van Daal, Overloon

Aznavours affairette met Cox

'Olala', schrijft Jean-Pierre Geelen als hij kort de 'affairette' tussen Cox Habbema en Charles Aznavour beschrijft, waaraan de Koninklijke Marechaussee op Schiphol een einde maakte (V, 21 april). Het is inderdaad een spannend verhaal. Ik weet er alles van want de betreffende marechaussee-officier was mijn vader, Herman den Beer Poor-tugael.

In 1963 was Cox Habbema 'een meisje van negentien lentes, jong, vrolijk en wat wild misschien voor haar jaren', zoals een krant uit die tijd haar typeerde.

Dat zij als, toen nog, minderjarige met een oudere exotische heer op reis ging, wekte de argwaan van de paspoortcontrole. Had zij wel toestemming van haar ouders? Die bleken onbereikbaar, maar de grootouders waren duidelijk: 'Cox moet in Amsterdam blijven en studeren.' Kapitein Den Beer werd erbij gehaald. Het vliegtuig stond al op de startbaan en was klaar om op te stijgen, maar de gezagvoerder kreeg de opdracht de start te staken. 'Het betrof immers een geval van schaking', zoals mijn vader vertelde. 'Ik ben het vliegtuig ingegaan en heb gezegd: de reis kan niet doorgaan. Aznavour deed eerst alsof hij haar niet kende en begon toen zo te schelden dat ik hem moest waarschuwen dat hij gearresteerd kon worden wegens het beledigen van een ambtenaar in functie.'

Uiteindelijk nam de Franse zanger afscheid met een handkus, aldus mijn vader. 'Het was een eng mannetje.'

Heleen den Beer Poortugael, Soest

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden