5 vragen overde Italiaanse regeringscrisis

Weglopende ministers midden in de tweede coronagolf: wat bezielt de Italianen?

Matteo Renzi, leider van Italia Viva staat in september in Rome de pers te woord. Beeld Antonio Masiello / Getty Images
Matteo Renzi, leider van Italia Viva staat in september in Rome de pers te woord.Beeld Antonio Masiello / Getty Images

Matteo Renzi heeft de Italiaanse coalitie opgeblazen, op het slechtst denkbare moment. Waarom, hoe nu verder, en nog drie vragen over de Italiaanse regeringscrisis.

Wat speelt er in politiek Rome?

Matteo Renzi, oud-premier en leider van coalitiepartij Italia Viva, kondigde woensdag aan dat zijn partij de regering van premier Giuseppe Conte niet langer steunt. De twee ministers en staatssecretaris van Italia Viva dienden hun ontslag in. De partij liet dinsdagavond nog wel het herstelplan passeren, dat Italië bij de EU moet indienen om geld (meer dan 200 miljard) uit het Europese herstelfonds te krijgen.

Zelfs president Sergio Mattarella, die zich normaal gesproken verre van het politieke debat houdt, deed een beroep op Renzi om niet voor het herstelplan te gaan liggen. Italië is al laat met het indienen en heeft de Europese steun hard nodig.

Maar Italia Viva is kritisch op het bestedingsplan van Conte, dat volgens hen niet ambitieus genoeg is en te weinig toekomstvisie bevat. Ook wil de pro-Europese Renzi dat Italië een beroep gaat doen op geld uit het ESM, het Europees Stabiliteitsmechanisme. Contes Vijfsterrenbeweging is daar principieel op tegen. De partij vreest dat de 37 miljard die Italië uit dat fonds kan krijgen om de gezondheidszorg te versterken teveel bemoeienis vanuit Brussel met zich meebrengen.

Wie is Renzi ook alweer?

Tussen 2014 en 2016 was Matteo Renzi zelf premier, toen nog namens de Partito Democratico, de Italiaanse tegenhanger van de PvdA. Daarna was hij leider van de PD tot 2018, maar in 2019 verliet hij de partij om door te gaan als Italia Viva, een pro-Europese liberale partij die minder links is dan de PD.

In de zomer van 2019 was Renzi nog de grote redder van Conte, toen diens samenwerking met de rechtse Lega uit elkaar klapte en Conte I viel. Renzi overtuigde zijn PD ervan om Conte aan een nieuwe meerderheid te helpen en zo werd Conte II een feit, zonder tussentijdse verkiezingen. Een maand later scheidde Renzi zich af als Italia Viva en kreeg hij 30 leden van het Huis van Afgevaardigden en 18 senatoren met zich mee (op een totaal van 630 en 320).

Oud-premier Renzi op de persconferentie, woensdag, waarop hij het vertrek van drie ministers van zijn partij Italia Viva bekendmaakte. Beeld Antonio Masiello / Getty Images
Oud-premier Renzi op de persconferentie, woensdag, waarop hij het vertrek van drie ministers van zijn partij Italia Viva bekendmaakte.Beeld Antonio Masiello / Getty Images

Wat hoopt hij nu te bereiken?

In een peiling van de Corriere della Sera zegt de helft van de Italianen de redenen voor de kabinetscrisis niet te begrijpen. 73 procent denkt dat Renzi vooral zijn eigen belang najaagt, al is het niet duidelijk waar hij precies op uit is. Italia Viva, een afscheiding van de sociaal-democratische PD, staat in de peilingen op amper 3 procent, dus zou bij nieuwe verkiezingen nog verder slinken en de kiesdrempel misschien niet eens halen.

Ook zijn persoonlijke populariteit vergroot Renzi met zijn actie, midden in de tweede coronagolf, niet bepaald. In peilingen verslaat de nog altijd zeer populaire Conte hem met gemak: 55 procent verkiest hem boven de oud-premier, die op een magere 10 procent steun kan rekenen.

De mysterieuze motieven van Renzi nodigen uit tot wilde speculaties in Italiaanse media. De opmerkelijkste theorie: Renzi zou Jens Stoltenberg willen opvolgen als secretaris-generaal van de Navo, maar heeft daarvoor nog niet helemaal het juiste cv, dus de kabinetscrisis zou één lange manoeuvre richting de baan van minister van Defensie zijn. Zelf zegt Renzi geen ministerspost na te streven.

Wat gebeurt er nu?

Nieuwe verkiezingen zijn onwaarschijnlijk. Vooralsnog heeft premier Conte zijn ontslag nog niet aangeboden en is zijn regering de facto een minderheidskabinet geworden. Tijdens een bezoek aan president Mattarella heeft de premier donderdagmiddag verklaard dat hij eerst op zoek gaat naar een nieuwe meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Hij hoopt op de steun van enkele ‘verantwoordelijke’ volksvertegenwoordigers die hem willen helpen de crisis in de kiem te smoren.

Als dat niet lukt, biedt Conte alsnog zijn ontslag aan en ligt de bal weer bij het staatshoofd. Het is dan nog steeds mogelijk dat Conte terugkeert als premier, met een nieuwe coalitie en een nieuw regeerakkoord. In theorie zou eenzelfde coalitie in een nieuwe samenstelling zelfs nog mogelijk zijn: via die weg had Renzi wellicht gehoopt zwaardere posten voor zijn partij uit te onderhandelen, maar dat scenario lijkt vrijwel uitgesloten. Zowel minister van Buitenlandse Zaken Luigi Di Maio (Vijfsterrenbeweging) als Nicola Zingaretti, de partijleider van de PD, verklaarde donderdag niet opnieuw met de ‘onbetrouwbare’ Renzi in zee te willen.

Een andere optie is een brede regering ‘van nationale eenheid’, met aan het hoofd een technocraat (de naam van oud-ECB-baas Mario Draghi wordt genoemd), maar daar lijkt de rechtse oppositie vooralsnog weinig voor te voelen. De Lega van Matteo Salvini en Fratelli d’Italia van Giorgia Meloni staan er goed voor in de peilingen en sturen dus juist aan op nieuwe verkiezingen.

Waarom nu een politieke crisis? Heeft Italië geen grotere zorgen?

‘We hebben investeringen, werk en gezondheidszorg nodig, geen regeringscrisis,’ twitterde Nicola Zingaretti woensdag. De leider van de sociaal-democratische PD noemt de crisis die zijn voorganger en oud-partijgenoot heeft veroorzaakt ‘een fout in het nadeel van Italië’, en hij is niet de enige die er zo over denkt.

De politieke crisis komt boven op de tweede virusgolf, die in Italië net als in het voorjaar ernstig huishoudt. Terwijl Renzi zijn persconferentie gaf, werden er woensdag vijfhonderd nieuwe coronadoden gemeld, waarmee het totaal aantal boven de 80 duizend kwam. Premier Conte werkt ondanks de regeringscrisis door aan een nieuw steunpakket voor de horeca én een nieuw maatregelenpakket om de besmettingscurve, die na weken van daling sinds de feestdagen licht stijgt, weer omlaag te brengen.

Renzi wijst de verwijten dat hij tegen het landsbelang in handelt ferm van de hand. ‘De democratie gaat altijd door, anders is het geen democratie. Wie het democratisch spel stop wil zetten uit naam van de pandemie, belemmert de vrijheid.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden