Wegkijken, zesjescultuur en regeltjes bij de politie

Vier kwalen van de politie Volgens haar eigen medewerkers is de politie te vergelijken met de V&D: een kolos die bang is voor verandering. En er zijn meer problemen, blijkt uit een zeer kritisch rapport.

Beeld anp

Een dreigende existentiële crisis over het effect van de strafrechtketen. Rechercheurs die hun eigen smartphone gebruiken bij gebrek aan deugdelijk materiaal van hun werkgever. En een organisatie waarin men elkaar niet kritisch durft aan te spreken.

Vrijdag verscheen een zeer kritische rapport over de staat van de Nederlandse recherche. Een projectgroep van de Nationale Politie sprak tientallen deskundigen binnen en buiten de politieorganisatie. Aanleiding waren een reeks eerdere publicaties waarin de noodklok werd geluid. Hoewel de onderzoekers stellen dat er ook dingen goed gaan, is het rapport een onthutsende 'sterkte-zwakte-analyse', waarin de politie opgeroepen wordt 'de werkelijkheid onder ogen te zien'. Want, stellen de opstellers van het rapport, de 'indicaties van substantiële tekortkomingen in de opsporing' kunnen leiden tot gemiste opsporingskansen, falende vervolging, maar ook gerechtelijke dwalingen. De vier belangrijkste kwalen op een rij.

Kritiekloze cultuur

'Wegkijken', 'het accepteren van een zesjescultuur' en 'het niet durven uiten van kritiek'. Het is een van de kenmerken van de cultuur bij de Nederlandse recherche, blijkt uit het vrijdag gepubliceerde rapport. Politiemensen wisselen deze constate- ringen openlijk uit, schrijven de onderzoekers. En dat niet alleen: de rechercheurs leggen zich erbij neer, voelen nauwelijks de urgentie dit probleem op te lossen.

Ook leidinggevenden erkennen dat een cultuur van feedback geven en evalueren, ontbreekt. Ze zien het echter onvoldoende als hun taak om dat te doorbreken. Volgens de onderzoekers is er sprake van een 'status-quo'. 'Om zelf deel uit te blijven maken van de groep, maken de medewerkers een nuchtere kosten-baten-afweging. Je hebt elkaar altijd weer nodig op enig moment. Ergo: ze spreken elkaar niet aan.'

Starre, verouderde organisatie

Het vermogen om de organisatie te veranderen is dan ook beneden peil, constateren de onderzoekers. Medewerkers vergelijken de politie met het inmiddels failliet verklaarde warenhuis V&D: ook deze kolos had een gebrekkig besef aan verandernoodzaak.

Protocollen, hiërarchie en bureaucratie voeren de boventoon, en van de belofte van de voormalige justitieminister Opstelten om de regeldruk te verminderen is weinig terechtgekomen. 'Elk incident lijkt te leiden tot een nieuwe procedure - het vak recherche zou verworden zijn tot één administratieve verantwoording', schrijven de onderzoekers.

Volgens de onderzoekers is er te weinig oog voor bijscholing en zijn zelfs elementaire recherchevaardigheden zoals verbaliseren, verhoortechniek en kennis van wetten en bevoegdheden bij een deel van het personeel onvoldoende. Ze moeten het bovendien nog te vaak doen met slecht materieel. Sommige agenten gebruiken hun privételefoon, of -computer om sneller te kunnen werken.

Beeld anp

Wat is effectief politiewerk?

Er is bovendien meer misdaad dan capaciteit om deze te bestrijden. Dus moeten er keuzes worden gemaakt. De opsporing wordt hierdoor opgezadeld met een sterke 'besluitvormingsthermiek', stellen de onderzoekers. Oftewel: voordat besloten wordt om door te pakken in sommige onderzoeken moet het onderwerp eerst naar de 'casescreening en de werkvoorbereiding'. Daarna komt het terecht bij 'het periodiek overleg van landelijke stuurploegen die kijken naar gelabelde capaciteit en de Haagse resultaatverplichtingen'.

Daar komen ook nog Haagse bewindslieden bij die afgelopen jaren bij elk veiligheidsprobleem hebben gezegd 'dat de politie in staat is om deze het hoofd te bieden'. En dat terwijl de politie 'niet alle ballen in de lucht kan houden'. Het succes van het politiewerk wordt bovendien vooral gemeten aan de hand van cijfers die niet altijd iets zeggen over de effectiviteit. 'Het gevolg is dat voor snelle resultaten wordt gegaan', aldus geïnterviewde rechercheurs. Terwijl de grote criminelen op de achtergrond, en die wel bekend zijn bij justitie, niet worden aangepakt.

Existentiële crisis

Twijfel en scepsis over de effectiviteit van de strafrechtketen overheerst dan ook onder de respondenten. Ze zeggen dat de straffen - zeker op gebied van ondermijnende criminaliteit zoals hennephandel - vaak mager afsteken tegen de inspanningen. 'Rechters zijn in hennepzaken de laatste jaren minder bereid om een gevangenisstraf op te leggen', schrijven de onderzoekers. Het resulteert erin dat velen in de opsporing van mening zijn dat de gemiddeld opgelegde straffen voor ondermijnende criminaliteit geen recht doen aan de bewezen strafbare feiten. Het duurt bovendien lang voordat verdachten zich bij de rechter moeten verantwoorden. Bijvoorbeeld: in 2015 zijn 400 verdachten aangehouden in Zuid-Nederland, aan het eind van dat jaar waren er zes veroordeeld. 'Dit moet ongerustheid opwekken bij de verantwoordelijke bestuurders en professionals, want dit kan duiden op een mogelijk existentiële crisis', waarschuwt het rapport.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.