Weggekwijnd

Leefbaar Nederland beslist dit weekeinde over haar eigen opheffing. Na het vertrek van Pim Fortuyn ging de rebellenclub in hoog tempo teloor....

Door Raoul du Pré

Wie doet aanstaande zondag het licht uit bij Leefbaar Nederland?

Niet de medeoprichter uit Hilversum, Jan Nagel: 'Het was toch allang voorbij? Leefbaar Nederland is de splinterpartij geworden die we niet wilden zijn. Ik heb er niks meer mee te maken.'

Niet het voormalige Tweede-Kamerlid uit Rijswijk, Dick Jense: 'Ze hadden allang weg moeten zijn. De partij is systematisch gesloopt. Ik zou stoppen en het stil houden. Heel stil. Het gaat helemaal nergens meer over.'

Niet het voormalige bestuurslid uit Utrecht, Broos Schnetz: 'Het is een beetje een rare partij geworden. Mij zullen ze daar zeker niet meer zien.'

Ook al niet de bijna-lijsttrekker bij de laatste verkiezingen, Emile Ratelband. Die weet zelfs nog van niks: 'Willen ze stoppen? Ze laten de kop dus hangen. Dat is erg. Dat is héél erg. Maar ja, het was ook wel een klotezooitje geworden hè?'

En zeker niet de eeuwige dissident uit Breda, het zelfbenoemde 'gewone lid', Werner Olde Kalter. Hij was op elk congres altijd al tegen vrijwel elk voorstel en nu dus ook: 'Opheffen? Daar ben ik tegen! Het huis is afgebrand, maar er ligt nog een fundament. Daar kun je makkelijker op bouwen dan dat je weer helemaal opnieuw begint.'

Werner Olde Kalter als zo'n beetje de laatste pleitbezorger van het voortbestaan van Leefbaar Nederland – het is raar gelopen met de partij. Bij haar officiële oprichting in juni 2001, bonsde de rebellenclub van Jan Nagel, Henk Westbroek, Broos Schnetz, Ton Luiting en Willem van Kooten vol bravoure op de poorten van de gevestigde macht in Den Haag. Ze zouden de bestaande partijen eens even goed de stuipen op het lijf gaan jagen.

Nu, nog geen tweeënhalf jaar later, maakt wat er rest van de partij zich op om zondag op een algemene ledenvergadering te beslissen over haar eigen opheffing. Een duidelijker signaal dat het avontuur voorbij is, kan een politieke beweging niet geven. De geldschieters zijn weggelopen en er zijn nog maar maar zo weinig leden over dat de reeds verkregen overheidssubsidie voor 2003 waarschijlijk moet worden ingeleverd.

Bizar detail: Hylke ten Cate, bestuurslid van het eerste uur en de initiatiefnemer van de opheffingsplannen, vreest dat in het Van der Valk-motel te Breukelen niet eens het in de statuten vereiste aantal betalende leden komt opdagen – waarschijnlijk zijn er enkele tientallen nodig – om die beslissing überhaupt te kunnen nemen. 'Dat zegt alles. Wie zit er nog te wachten op Leefbaar Nederland? We kwijnen weg.'

Het is hoe dan ook een markant moment. Niet eerder in de parlementaire geschiedenis werkte een partij zich vanaf haar oprichting zo snel omhoog in de gunst van de kiezers om vervolgens weer net zo snel omlaag te donderen. In de opiniepeilingen steeg Leefbaar Nederland in het najaar en de winter van 2001 van nul tot boven de twintig Kamerzetels. In het voorjaar gingen al die virtuele zetels weer even snel verloren. Dat was na het gedwongen vertrek van lijsttrekker Pim Fortuyn, die voor zichzelf begon en vrijwel alle kiezers met zich meenam.

Leefbaar Nederland bleef in mei 2002 achter met twee Kamerzetels, kwam in het parlement – met crimefighter Fred Teeven als fractieleider – ijverig voor de dag, trok vervolgens Emile Ratelband aan als lijsttrekker, zag daar uiteindelijk weer vanaf, ging net als de LPF bijna aan onderlinge ruzies ten onder, en eindigde uiteindelijk in januari 2003 met Haitske van de Linde als aanvoerster op nul zetels. Van de Linde is daar nog altijd zeer teleurgesteld over: 'Het is niet geworden wat ik dacht. Maar we hebben ook geen echte kans gehad. We deden het goed in de Kamer, maar het was veel te kort om ons te bewijzen.'

En nu? Nu rest de meeste 'Leefbaren' weinig meer dan omzien in verbittering en stilletjes hopen op een nieuwe kans. Het had zo mooi kunnen zijn, zeggen ze soms nog tegen elkaar op regenachtige zondagmiddagen. Als Pim Fortuyn nou maar niet. . .

Jan Nagel: 'Uit electoraal oogpunt hadden we natuurlijk niet met Fortuyn moeten breken, dat kun je nu heel makkelijk vaststellen. Maar het kon niet anders. Hij ging de verkeerde kant op met zijn uitspraken over de islam en over ons, het bestuur, waarvan hij zich niets meer wilde aantrekken.'

Broos Schnetz: 'We konden toen niet met ' m verder. Maar zo'n man als Pim, die hadden we wel nodig om echte vernieuwing tot stand te brengen. Dat zie ik nu ook.'

Mede-oprichter Ton Luiting: 'We zijn gestruikeld over onze eigen principes. Terecht, maar doodzonde.'

Dick Jense: 'En zo gaat Leefbaar Nederland de geschiedenisboekjes in als de partij die de boot gigantisch heeft gemist, die het unieke momentum voorbij heeft laten gaan. Veel meer zal er niet blijven hangen. Het bizarre is: wij waren de partij tegen de baantjesjagers

'Het enige dat de hele beweging dus heeft opgeleverd is dat Mat Herben zijn JSFvliegtuigje heeft gekregen.'

Zó erg is het nou ook weer niet, vindt Jan Nagel. Leefbaar Nederland is niet onopgemerkt gebleven. 'We zijn en blijven toch de partij die de politieke vernieuwing in beweging heeft gebracht, al voordat Pim Fortuyn zich meldde. Toen we in 1999 aankondigden tien zetels te willen halen, zei iedereen dat we gek waren. Het is gelukt, al gebeurde het dan bij de LPF. Dat is wel blijvend veranderd: geen partij kan nog zonder meer rekenen op de trouw van haar kiezers. Die wetenschap vereist een andere, opener houding van politici.'

Broos Schnetz: 'We hebben zeker een breekijzerfunctie gehad. Mensen zijn in een jaar tijd twee keer massaal naar de stembus gegaan. Neem zoiets als de gekozen burgemeester: die hebben wij op de agenda gezet.'

Haitske van de Linde: 'De ideeen hebben zeker nog bestaansrecht. Bij de stemwijzers op internet scoorden we altijd heel goed.'

Jan Nagel: 'De wachtlijsten, de criminaliteit, betere mobiliteit. Allemaal punten van ons.'

Emile Ratelband: 'En de strijd tegen de regenten. Maar die hebben we nu nog meer dan eerst: Remkes, Donner, Balkenende. . . ze spelen hun eigen Haagse machtsspelletjes en we zijn weer helemaal terug bij af.'

Oud-voorzitter Jan Jetten: 'De politiek-ambtelijke elite heeft het roer weer overgenomen.'

Ratelband: 'Elk land krijgt de regering die het verdient.'

Hylke ten Cate, zegt Jan Nagel, heeft het dus heel goed begrepen, zij het wat laat. 'Het heeft geen enkele zin hier nog langer mee door te gaan. Leefbaar Nederland is geen enkele factor meer in de politiek.'

Jeroen Kemna: 'Het was allang niks meer. De kleine krabbelaars zijn veel te lang doorgegaan in een poging zichzelf enig postuur te geven.'

Jan Jetten: 'Het gaat niet om de partij. Die was slechts het gevolg van wat er leefde onder de mensen. Een ongelooflijke uiting van volkswoede. Het ongenoegen is er nog steeds, maar niemand is nog geïnteresseerd in Leefbaar Nederland. Ik heb staan trekken aan een dood paard.'

Haitske van de Linde: 'Als je niet meer in de Kamer zit, is het heel moeilijk om de mensen te bereiken.'

Aanstaande zondag moet de beslissing vallen. Zeker is de opheffing nog niet, want Werner Olde Kalter is alweer druk met het organiseren van de oppositie tegen Ten Cate. 'Het is toch zonde als het naar de verdommenis gaat? Reken maar dat ik de leden ga mobiliseren, al zijn er dat niet veel meer.'

Rest de vraag waarom Ten Cate eigenlijk al die moeite nog doet. Waarom niet gewoon weglopen zoals al die anderen? Ten Cate: 'Ach, we moeten wat dingen afronden, ook financieel. Zie het als een kapotte auto. Die laat je ook niet onbeheerd langs de weg staan. Die breng je netjes naar de sloop.'

en de profiteurs. Maar binnen de kortste keren zag je ze ook bij ons opduiken. Met iets minder ijdelheid, iets minder arrogantie en iets meer bedachtzaamheid hadden we geschiedenis kunnen schrijven.'

Ton Luiting: 'We stonden er al beroerd voor en toen kwam Emile Ratelband. Toen is de hele leefbaarheidsgedachte bezoedeld. En dan al die onverkwikkelijke ruzies. Daar wil je dan niks meer mee te maken hebben. Het is een grote desillussie, een jongensboek met een onverwacht slecht einde. Ik had echt gedacht dat we iets blijvends konden veranderen.'

Broos Schnetz: 'Wat rest is de LPF. Maar je schaamt je toch je ogen uit je kop als je dat ziet? Wat een ellende.'

Jan Nagel: 'Ook de LPF is een aflopende zaak. Het is terug naar business as usual op het Binnenhof en de LPF laat het gebeuren.'

Oud-hoofdredacteur Jeroen Kemna van de dagelijkse on-line partijkrant: 'Het enige dat de hele beweging dus heeft opgeleverd is dat Mat Herben zijn JSF-vliegtuigje heeft gekregen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden