Column

Weggaan is een soort blijven

Hoe aantrekkelijk is een unie als er straf staat op vertrek?

Donald Tusk: Eind van de beschaving...Beeld afp

Paniek in Brussel en omstreken. Volgens de laatste peilingen - het Labour-parlementslid Jo Cox was nog niet vermoord - is een meerderheid van de Britten voor een Brexit. Het Duitse blad Der Spiegel zette de Union Jack op het omslag en sprak van een catastrofe. In Nederland maakte het AD dezelfde cover en smeekte de Britten te blijven. Zou dit de zorg zijn van de gemiddelde AD-lezer of vooral van de net aangetreden, van de NRC overgestapte hoofdredacteur? Hoe dan ook, die dreigende Brexit maakt wel wat los.

EU-voorzitter Tusk waarschuwde voor het begin van het einde van de westerse beschaving. De Duitse minister Schäuble was wat kalmer, maar dreigde wel dat de Britten geen handelsvoordelen hoeven te verwachten. 'In is in en out is out.' Wat nauwelijks werd opgemerkt, was dat hij ook suggereerde dat Nederland wel eens de volgende kandidaat voor vertrek zou kunnen zijn. 'Hoe zou Nederland, dat traditioneel zeer hecht met Groot-Brittannië is verbonden, op een Brexit reageren?' Ze zijn als de dood voor Nederland, zei Thierry Baudet, activist voor een Nexit, tijdens een debatje onder leiding van De Telegraaf. Hij heeft gelijk: wat een paniek. Maar ook als het straks uit de EU vertrekt, zal Groot-Brittannië nog altijd aan de Noordzee liggen. De Britten zullen nog steeds zaken willen doen. Weggaan is een soort van blijven, dichtte Rutger Kopland. Intussen presenteren de voorstanders van blijven zich als de eigenaars van de feiten - blijven is aantoonbaar beter. Daartegenover zouden de Brexiteers staan met hun ongearticuleerde angsten. Aan rapporten over toekomstige feiten ontbreekt het zeker niet. OESO, IMF en de Bank of England voorspellen een enorme schok voor de Britse economie.

Thierry Baudet: De EU is doodsbang voor Nederland...Beeld anp

In Nederland heeft het CPB een duit in dit zakje gedaan. Bij een Brexit zou de Nederlandse economie tot 2030 10miljard euro kunnen mislopen. Duizend euro per Nederlander, plus extra schade aan misgelopen innovatie en productiviteitsstijging. Dat zijn de harde cijfers, tegenover de angsten en overdrijvingen van de vertrekkers. Die zijn er inderdaad. Via de EU overwint Hitler alsnog, sprak de Brexit-aanvoerder Boris Johnson. En de krant The Sun had het over het 'hebberige, verspillende, treiterige en ongelooflijk incompetente' Brussel.

Dat laatste lijkt me wat dik aangezet, maar Hitler weegt wel ongeveer op tegen het einde van de beschaving. Het is angst tegen angst. De voorstanders van blijven zijn bang voor de sprong in het duister die een Brexit is. De angst voor economisch verlies deel ik, maar die is niet van een hogere orde of kwaliteit dan de angst voor immigratie of identiteitsverlies van de voorstanders van een vertrek. En dat is wel wat de blijvers suggereren. Hun cijfers komen uit 'het huis van de feiten', tegenover 'het huis van de emoties'. Een Brexit zal het land hard raken, schrijft het CPB. In de veronderstelling dat er hetzij helemaal geen handelsafspraken meer worden gemaakt, hetzij pas na tien jaar. Niet erg waarschijnlijk. De prominente FT-commentator Wolfgang Münchau verwerpt de uitkomst van de Britse onderzoeken, allemaal 'highly speculative and almost certainly wrong', ook vanwege aannames over toekomstige handelsrelaties en economisch gedrag. Het is volgens hem een methodologische fout om op grond van een politieke beslissing de economie over twintig jaar te voorspellen.

Schäuble: En Nederland straks?Beeld afp

Juist Nederland was van oudsher gevoelig voor de wetenschappelijk onderbouwde politiek. Dat was jarenlang ook de aantrekkingskracht van de EU. Liever ambtenaren in plaats van opgewonden politici. Zoals hier in Den Haag de adviesorganen de wetgeving bij wijze van spreken kant en klaar de Kamer in rolden. Dat is niet meer zo. In Den Haag niet, in Brussel niet. Uit feiten volgen geen volautomatische beleidsdoelen meer. Dat kan ook niet, aangezien de belangen verschillen en de meningen ook. Ik vind dat vooruitgang. Het pontificaal presenteren van de feiten werd 'waarheidsretoriek', zoals de socioloog Dick Pels het noemde. Er zit ook meer dan een snufje dedain aan het opeisen van de feiten. Zo zei commissievoorzitter Juncker dat 'we precies weten wat we moeten doen, we weten alleen niet hoe we daarna moeten worden herkozen'. Dat is de schuld van de dommerds die het niet begrijpen.

Het eigenaarschap van de feiten suggereert een richting, een noodzaak in de geschiedenis. De illuminati weten welke kant het opgaat. Voorheen was dat de Voorzienigheid, of de klassenloze maatschappij. Daaraan zijn we nu net een halve eeuw ontstegen. Geschiedenis kent geen noodzaak, de toekomst is vrij. Dat geldt ook voor Europa. Het probleem van Europa is juist het omgekeerde. De EU is handelsmatig een succes en heeft veel welvaart gebracht. Maar voor de interne markt gaat niemand de straat op. Vrij reizen geeft geen lotsverbondenheid en dat is precies het register dat het Brexit-kamp bespeelt. 'Het leven draait niet alleen om cijfertjes', aldus Brexiteer Nigel Farage. 'Dit gaat om onze maatschappij, onze democratie en een gevoel van sociale cohesie.' De Britten liepen altijd al hooguit halfwarm voor de EU. Nu zijn ze de thermometer voor wat in heel Europa wordt gevoeld. In Nederland voorop. Als ze nee zeggen, krijgen de Britten straf. Stel je voor dat anderen op hetzelfde idee komen. EU-president Tusk dreigde dat het zeven jaar kan duren voordat een nieuwe handelsrelatie vorm krijgt. Juncker en Schäuble sluiten een voorkeursbehandeling uit. Voor de Britten geen regeling zoals de Zwitsers of de Noren, die meedoen met de interne markt zonder lidmaatschap. 'In is in en out is out.' Retoriek om de uitslag te beïnvloeden, uiteraard. Maar hoe aantrekkelijk is een unie als het argument voor blijven is dat er straf staat op vertrek?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden