Wegdromen bij Frankrijk zonder snelwegen

Miljoenen Fransen kijken elke maand naar 'Des racines et des ailes', een soort 'Van gewest tot gewest', met een budget zonder grenzen. Het programma brengt een beeldschoon, utopisch Frankrijk in beeld, waar mens en natuur met elkaar in evenwicht zijn.

Ondanks de opkomst van internet brengt elke wereldbewoner nog steeds gemiddeld drie uur per dag voor de tv door. Waar kijken ze naar? Volkskrant-correspondenten van over de hele wereld kiezen deze zomer het tv-programma dat het best de ziel van het land laat zien. Vandaag deel 1: Frankrijk

Daar sloft een kudde van zo'n vijftien Pie Noirs met schommelende uiers over een zandpad. De bermen zijn weelderig begroeid, soms houdt zo'n compact bont koetje de pas in om wat groen van de bomen te plukken. Achter hen loopt een jonge vrouw, Carole Perherin heet ze, een stok in de hand.

'Ik ben van '76', zal ze later vertellen. 'Dit koeienras ken ik niet uit mijn jeugd, toen waren ze bijna uitgestorven. Nu wil ik me inzetten voor het behoud ervan.' We zien hoe ze met haar handen boter maakt - 'voor kaas is het hier te vochtig.' Nog weer later zit ze met collega's aan tafel in een restaurant in Brest, waar louter met producten uit de streek wordt gekookt. De melk van haar koeien gaat als geklopte room over de aardbeien uit Plougastel.

Des racines et des ailes heet het programma. Dat zou je kunnen vertalen met wortels en vleugels, als dat niet zo'n culinaire bijsmaak had. Denk eerder aan een kingsize Van gewest tot gewest, met een budget zonder grenzen. Tweemaal per maand wordt het op primetime uitgezonden, van 20.45 tot 22.30 uur op France 3, de tweede publieke zender. Er kijken bijna vijf miljoen mensen naar, een kijkdichtheid van 18 procent. Het is daarmee het kijkcijferkanon van de zender.

Franse televisie heeft een veel langere adem dan die in Nederland. Het journaal neemt veertig minuten in beslag, voor het weerbericht komen daar nog eens vijf minuten bij. Envoyé spécial, het programma waar de publieke omroep zijn grote reportages toont, duurt anderhalf uur, net als het boekenprogramma La grande librairie dat op primetime op France 5 wordt uitgezonden.

Ook debatprogramma's krijgen alle ruimte. Franse denkers en politici zitten elkaar graag publiekelijk in de haren, ze doen dat eloquent en onnavolgbaar. Ze verstaan de kunst dwars door elkaar heen te praten en toch hun betoog vast te houden, de rol van de gespreksleider bestaat er uit zich nergens mee te bemoeien. In Des paroles et des actes (woorden en daden) worden politici urenlang aan de tand gevoeld door collega's en deskundigen. Ook dat programma haalt kijkcijfers van tussen de 15 en 20 procent.

De gedachte dat iedereen met enige landelijke bekendheid interessant genoeg is om zijn mening over alles te geven, zoals in De Wereld Draait Door, maakt in Frankrijk nog geen school. Het enige programma dat in de buurt komt heet On n'est pas couché, een drie uur durende zaterdagavondshow show à la Française die een on-Frans tempo heeft, maar gebukt gaat onder een presentator met een angstaanjagende grijns.

En dan is er dus Des racines et des ailes: soul-searching op z'n Frans. De Fransman, die vandaag de dag doorgaans in de stad woont, wordt hier geconfronteerd met zijn afkomst: la campagne. Heel Frankrijk is een hartverscheurend mooie afwisseling van natuur, boerenland en kleine stadjes met een lange geschiedenis, dat is de geheime boodschap van het programma. Die prachtige erfenis, want zo moet je het zien, wordt in stand gehouden door een geheim leger van werkers die zorgen dat alles blijft zoals het is of anders in oude luister wordt hersteld. Dat althans is de illusie die Des racines et des ailes wil wekken.

Elke aflevering is gewijd aan een streek waar dat schaduwleger kan worden opgezocht. Denk daarbij aan kasteelheren die steen voor steen een bouwval in zijn 15de-eeuwse grandeur herstellen. Aan timmerlieden die koepels bouwen met gebogen hout zonder spijkers of schroeven te gebruiken. Het kan ook een molenmaker zijn die zich heeft voorgenomen elke boerderij in Bretagne weer zijn eigen molen te bezorgen, zoals het ooit was. Of anders Pascal Jaouen, een meester-borduurder uit de Cornouaille die met grootmoeders steken mode maakt, die begeleid door Keltische muziek de catwalks bestormt. Rond al die oude ambachten hangt doorgaans een kluwen vrijwilligers die elk vrij uurtje gebruiken om een klein stukje Frankrijk weer net als vroeger te maken.

Die vijf miljoen Fransen die aan de buis gekluisterd zitten, kijken eigenlijk naar zichzelf. Of liever: naar hun gedroomde Frankrijk, een land dat genoeg heeft aan zichzelf en waar mens en natuur een precair evenwicht onderhouden.

De racines - wortels - zullen duidelijk zijn. De ailes - vleugels - worden ingezet om die Franse grandeur op z'n voordeligst in beeld te brengen. In vliegtuigjes of helikopters scheert de camera liefkozend over rivieren en hoogvlakten die aan Afrikaanse savannen doen denken. Vanuit de lucht zien we stadjes die als edelstenen glanzen in de late zon (het is nooit slecht weer in Des racines et des ailes) en falaises die oprijzen uit de diepblauwe zee. In dit Frankrijk staan geen flatgebouwen of kant-en-klaarwoningen, er lopen geen vierbaanssnelwegen doorheen en over agrarische industrie praat niemand. Des racines et des ailes is een tweewekelijkse eredienst voor de gedachte dat de toekomst van Frankrijk in het verleden ligt.

Anchorman: David Pujadas

Sinds de Franse oerjournalist Patrick Poivre d'Arvor (PPDA) na een aanvaring met Nicolas Sarkozy het veld moest ruimen, is David Pujadas de onbetwiste vedette. Hij is de anchorman van het achtuurjournaal op France 2, een rol die niet beperkt blijft tot het aan elkaar praten van de onderwerpen. Vrijwel elke aflevering heeft hij een politicus, actrice of sterkok als gast, die hij mag interviewen. Pujadas doet daarnaast de grote politieke debatprogramma's. Hij mag opdraven als er verkiezingen zijn of als de president moet worden geïnterviewd en is de vaste presentator van Des paroles et des actes (woorden en daden), waarin één politicus anderhalf uur lang aan de tand wordt gevoeld.

Pujadas, 48 jaar geleden in Barcelona geboren als kind van een Spaanse vader en Franse moeder, is van de oude school. Hij begon als reporter bij TF1, de grote commerciële zender, deed verslag van de Golfoorlog en de val van Ceaucescu. Na wat uitglijders in zijn begintijd - een camera legde vast dat hij achter de schermen 'whoah, geniaal!' riep toen het eerste vliegtuig zich in de Twin Towers boorde - groeide hij uit tot een vaste waarde. Een oude rot van nog geen vijftig jaar, die wordt verdacht van een lichte hang naar rechts.

Zijn opvolger staat al te trappelen; de blonde Laurent Delahousse (43), die de weekenddiensten van hetzelfde journaal verzorgt, is meer het type glamourboy. Hij heeft een lossere, empathische stijl van presenteren die meer van deze tijd is. Al een paar jaar is hij de geliefdste televisiefiguur van de Fransen. En dat niet alleen door zijn springkuif, maar ook vanwege zijn glasheldere uitspraak en taalgebruik.

Ook populair in Frankrijk

Le Bal des Enfoirés 13 miljoen kijkers Le Bal des Enfoirés is een jaarlijkse hoogmis voor het Franse lied, waarvan de baten gaan naar Les Restos du Coeur, de Franse voedselbanken. Populaire Franse artiesten als Yannick Noah, Zaz, Nolwenn Leroy, Maxime le Forestier en MC Solaar doen mee, maar ook bekende voetballers als Karim Benzema of Bafétimbi Gomis. Ze zingen klassiekers, begeleid door orkest. De uitzending is een kijkcijferkanon. Er kijken dertien miljoen Fransen naar, wat neerkomt op een kijkcijferdichtheid van 52 procent.

La plus belle voix 7 miljoen kijkers La plus belle voix is de Franse versie van The Voice of Holland, succesnummer van John de Mol. Niet alles wat Endemol in Frankrijk probeert, slaat aan. Tout le monde aime la France bijvoorbeeld, de evenknie van Ik hou van Holland, gaat het niet redden. Aan het nationale zangconcours zijn de Fransen wel verslingerd geraakt. Het trekt gemiddeld meer dan zeven miljoen kijkers, een kijkdichtheid van 34 procent. Ook Nouvelle Star, bezig aan zijn negende seizoen, heeft nog steeds groot succes. Er is ook een variant waarbij alle vormen van variété mogen meedoen: La France a un incroyable talent, met de van oorsprong Nederlandse zanger Dave in de jury.

Thalassa 2 miljoen kijkers Thalassa is de natte variant van Des racines et das ailes. De eerste uitzending was in 1975, waarmee het een van de langstlopende programma's is. Ook toen al was de presentator Georges Pernoud. Thalassa gaat over alles wat verband houdt met kusten, meren, zeeën en oceanen. Duiken, vissen, zwemmen en varen behoren tot de voornaamste bezigheden in de uitzending, een enkele keer wordt er gezonnebaad. Dat alles wereldwijd in beeld gebracht. De invalshoek kan ecologisch, economisch maar ook recreatief zijn. Frankrijk bezit nog steeds verspreid over de hele wereld een macht aan eilandjes en heeft daardoor een van de grootste oppervlakten aan territoriale wateren. Dat verklaart mede het succes.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden