Weg uit het moeras

De Amerikanen bouwen op Guantánamo Bay op Cuba nieuwe verblijfplaatsen voor de daar aanwezige, in Afghanistan gevangen 'strijders' met de bedoeling ze daar zo nodig voor altijd gevangen te houden....

Amerika overweegt ook, naar het voorbeeld van El Salvador, in Irak zogeheten doodseskaders te formeren die de opdracht krijgen leiders van het verzet tegen de Amerikaanse bezetting te vermoorden, zo nodig ook in de buurlanden van Irak.

Maatregelen die net als de vernietiging van Falluja, het martelen van gevangenen en het doden van duizenden onschuldige burgers volgens de Amerikanen moeten worden gezien als een bijdrage aan de democratisering van Irak. Als dat zou lukken, is daar volgens de moraalleer van collega Pieter Hilhorst ook niets mis mee (Forum, 11 januari). Want 'de morele waarde van een handeling is alleen afhankelijk van de gevolgen, niet van de bedoelingen'. Volgens deze redenering zou er moreel gezien met de oorlog in Vietnam niets aan de hand zijn geweest als die was gewonnen. Een merkwaardige redenering.

Oorlog is een keten van gebeurtenissen waarvan de gevolgen volkomen onvoorspelbaar zijn. Alleen al daarom is er een uiterst zorgvuldige morele afweging nodig die vooraf moet gaan aan het beginnen van een oorlog. En daarom zijn in het volkenrecht ook zulke strenge eisen gesteld aan de legitimering van een oorlog.

Omdat de beslissing Irak aan te vallen op geen enkele manier aan gangbare morele en juridische eisen voldeed, is die oorlog van het begin af aan een morele beerput geweest. Een overwinning had daar niets aan veranderd. Om die reden had Nederland de oorlog in Irak ook nooit mogen steunen en alleen al om die reden moeten we zo snel mogelijk maken dat we er wegkomen.

Maar er is meer. Na de Amerikaanse 'overwinning' op het slagveld begon de nederlaag op straat zich al snel af te tekenen. Door een reeks van beoordelingsfouten is de 'bevrijding' van Irak voor de bezettende mogendheden een nachtmerrie geworden. De verkiezingen op 30 januari aanstaande, if any, zullen daar geen verandering in brengen. Alleen het beëindigen van de bezetting kan dat. Zoals William Pfaff, columnist van de Herald Tribune, eergisteren op Forum schreef: 'Het vertrek van de coalitie is een noodzakelijke voorwaarde voor stabiliteit in Irak.'

Twee buurlanden van Irak, Syrië en Iran, die zich door Amerika bedreigd voelen, zullen het verzet in Irak blijven steunen. Zolang de VS de vijandige houding ten opzichte van die landen handhaven, hebben die er zelfs belang bij dat de bezetting en het verzet daartegen zo lang mogelijk voortduren. Dat maakt het voor Amerika steeds moeilijker binnen afzienbare termijn nog eens een militair avontuur in het Midden-Oosten te beginnen. Stabiliteit in Irak hangt samen met het bereiken van stabiliteit in het hele Midden-Oosten.

Alle ellende zou een blessing in disguise kunnen worden als Bush mentaal in staat zou zijn althans voor zichzelf de nederlaag te erkennen. Politiek zou hij niet alleen zijn gezicht kunnen redden, maar zelfs als een groot staatsman de geschiedenis kunnen ingaan, als hij het vertrek uit Irak onderdeel zou weten te maken van een vredesregeling voor het hele Midden-Oosten, inclusief het uitbannen van alle massavernietigingswapens.

Noodzakelijke voorwaarde daarvoor is een regeling van het politieke gezwel dat al decennia de verhoudingen in de regio heeft verziekt: het Israëlisch-Palestijns conflict. Na de Palestijnse verkiezingen en de vorming van een (kleine) grote coalitie in Israël zijn de mogelijkheden daarvoor weer gegroeid. Maar christenfundamentalisten in Amerika, joodse fundamentalisten in Amerika en Israël en moslimfundamentalisten in het Midden-Oosten zullen alles uit de kast halen om dat te voorkomen. Ik denk dat de eerstgenoemde groep de grootste belemmering vormt voor een regeling. Want als je gelooft dat de strijd van Israël tegen de Palestijnen en hun geloofsgenoten het voorspel is van de wederkomst van Christus, die jij als wedergeboren christen op de eerste rang mag aanschouwen, doe je van dat voorrecht moeilijk afstand.

Europa zou in theorie heel veel mogelijkheden hebben om een vredesregeling te bevorderen. Voorwaarde daarvoor is het formuleren van een Europees standpunt en de bereidheid Israël onder druk te zetten door het associatieverdrag van Israël met de EU ter discussie te stellen.

Tot dusver zijn het vooral Nederland en Groot-Brittannië geweest die het bereiken van Europese consensus hebben tegengehouden. Dit als onderdeel van de blinde volgzaamheid van Groot-Brittannië en Nederland aan de Amerikaanse buitenlandse politiek.

Het kabinet-Balkenende zou een heel klein beetje onafhankelijkheid kunnen herwinnen door het verscheidene malen genomen besluit de Nederlandse troepen in maart 2005 uit Irak terug te trekken, daadwerkelijk uit te voeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden