Weg uit dit zompige land van mist en kou

Tegen de twee miljoen Nederlanders verdienen buiten onze grenzen hun brood. Leuk? De Zwitser bijvoorbeeld is slecht georganiseerd. Moet werken in het weekeinde zonder extra betaald te worden....

'HOE ONZE voorouders het ooit in hun kop hebben gehaald om zich te vestigen in een blubberbad twee meter onder de zeespiegel in de mist en kou, is mij een raadsel. Het is dan ook mijn theorie dat het schadelijk is voor de geestelijke gezondheid om langdurig onder de zeespiegel te leven', mailt Robert Jansen, architect en al twee jaar werkzaam bij het bureau Kwan Henmi in San Francisco.

Dit is geen afzetten tegen Nederland. Want 'werken in Nederland is prima en Nederland is een prachtig georganiseerde verzorgingsstaat waar de rest van de wereld nog wat van kan leren'. Leven in een andere cultuur is volgens Jansen zoiets als het verlaten van het ouderlijk huis. 'Het is een groeiproces en fantastisch om mee te maken. De energie die je dat geeft, is moeilijk te omschrijven. Ik heb dan ook absoluut geen heimwee.'

Een lastiger aspect van het werken in de VS is de bureaucratie. 'Als je denkt dat Nederland bureaucratisch is, heb je nog niets gezien. Het invullen van formulieren is hier een nationale hobby. Volstrekt gestoord zijn de Amerikanen. Ik begrijp ook veel beter hoe het voelt om als Turk in Nederland te wonen. Leuke therapie voor buitenlanderhaters: schop ze drie jaar het land uit en praat dan opnieuw.'

De kosten van levensonderhoud zijn veel hoger dan Jansen gedacht had. 'Ondanks de welvaart kom ik altijd geld te kort. Er is iets in die spiraal dat niet klopt en ik hoop het te doorgronden voor ik failliet ga.'

Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft geen cijfers van het aantal Nederlanders dat een baan buiten de grenzen heeft. Maar volgens een ruwe schatting, waarbij niet alleen het bedrijfsleven, maar ook overheidspersoneel, ontwikkelingswerkers en humanitaire hulpverleners zijn geteld, komt het CBS op een ruwe schatting van anderhalf tot twee miljoen Nederlanders die in het buitenland werken. Aannemelijk is ook dat dit aantal het afgelopen decennium is toegenomen. Soms in lichte mate, zoals bij Unilever, waar het aantal Nederlandse personeelsleden in het buitenland steeg van 167 in 1998 naar 180 in 1999.

Marloes van Deursen heeft een massagepraktijk in Gstaad, Zwitserland en dat al vijf jaar. 'Ik had in mijn studententijd in Nederland een zomerbaan op een Zwitserse camping. Het jaar daarop leerde ik een leuke Zwitser kennen en ben ik getrouwd. Ik stond toen voor de keuze: wonen en werken in Nederland of Zwitserland? Gekozen voor Zwitserland, een prachtig land. Ik rolde van mijn studentenleven in een zwitserleven. Als student in Nederland had ik geen baan, woonde op een kamer. Ik had dus ook weinig te verliezen.

'Het werk is leuk, vooral omdat ik zelfstandig ben. Ik vind wel dat de Zwitserse werknemers slecht georganiseerd zijn. Ze werken over, ze werken in het weekeinde, zonder dat ze daarvoor extra worden betaald. Daarbij komt dat de werkgever personeel van de ene op de andere dag kan ontslaan. De Zwitsers zijn vlijtig zonder dat de baas daar iets tegenover stelt en dat vinden de Zwitsers heel normaal. Hier werken ze nog 48 uur per week, met jaarlijks vier weken vakantie.'

Van Deursen mist de Nederlandse mentaliteit en vooral de gezelligheid. 'Het is hier anders gezellig, stijver, netter. Een echt lekker feest is hier niet echt lekker. Ik heb net een crisis achter de rug. Ik had heimwee nu het zo goed gaat in Nederland en daar allicht ook werk voor me is. Toch heb ik besloten te blijven, maar wat vaker naar Nederland te gaan. Na een tijdje Nederland heb ik weer zin in Zwitserland.'

Camiel van Steekelenburg werkt sinds augustus 1998 bij de Londense vestiging van de bank Nomura. Daar 'maak ik obligatieleningen'. Zijn werk vindt hij erg interassent, maar het 'drukniveau' is veel hoger dan in Nederland, de manier van werken veel professioneler. 'Als je puur kijkt naar het plezier dat je uit je baan haalt, is dit een mooie uitdaging. Het sociale aspect is minder prettig. De befaamde slangenkuil.'

Van Steekelenburg ziet zich niet tot zijn vijftigste jaar in Londen zitten. 'Er werken hier veel jonge mensen. De oudste collega die ik ken is 45 jaar. De gemiddelde leeftijd is rond de dertig jaar.' Behalve in Londen, werkt Van Steekelenburg ook voor een Japanse organisatie met een heel andere wergevers- werknemersverhouding dan in Nederland. 'Je kunt hier zo ontslagen worden.'

Van Steekelenburg is door zijn werkgever naar Londen gestuurd, omdat er veel Nederlandse cliënten zijn die hij moet bedienen. Op de overplaatsing is hij nagenoeg niet voorbereid door zijn baas. 'Ik ben sociaal gezien in het diepe gegooid. Zelf een huis gekocht, me zelf moeten verzekeren, mezelf moeten oriënteren. Ik weet niet of Engeland bureaucratischer is dan Nederland, maar wel dat hier alles veel rommeliger is geregeld. Verder moet je die Engelsen vreselijk achter hun broek zitten om iets van ze gedaan te krijgen.'

Gezien de hardere collegiale sfeer is Van Steekelenburg verrast dat hij 'Nederland toch niet erg mist'. Hij is de enige van de drie die door zijn werkgever naar het buitenland is gestuurd. Uit een rondgang langs drie multinationals blijkt dat zij de aard van het project of de te vervullen functie centraal stellen bij de selectie van het personeel voor een vreemde bestemming. Het gaat, zegt Kon. Shell, om de vakkennis die voor een project of functie vereist is. Als de vakkennis niet in het projectland aanwezig is, wordt in de eigen onderneming gezocht.

Een andere overweging om personeel uit te zenden is de de doorstroming van medewerkers naar hogere functies en daarvoor in het buitenland ervaring moeten opdoen. Weinig medewerkers mislukken in het buitenland (bijvoorbeeld door verlammende heimwee, ziekte of familieomstandigheden): nog geen 1 procent van de uitgezondenen, aldus Philips. De buitenlandse periode beslaat gemiddeld vier jaar. Maar verhuizingen van de ene buitenlandse functie naar een andere komen ook voor.

De grote internationale ondernemingen zeggen hun personeel goed voor te bereiden op hun werk over de grens. In westerse landen krijgen de 'buitenlanders' steun van de personeelsafdelingen bij het zoeken naar woonruimte, verzekeringen, gezondheidszorg.

Worden mensen naar exotische landen gestuurd dan staat een cursus bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) op het programma. Daar wordt de cursist op de hoogte gebracht van de cultuur van het gastland om er succesvol te kunnen werken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden