Weg met het tijdschrift, leve de bibliotheek

Bewering:

'Publicatie in toptijdschrift is beste garantie dat iets waar is'


Wat is, na 'doorbraak', het misplaatstste woord in de wetenschapsjournalistiek? Dat is het woord 'gezaghebbend'. Zoals in: 'het gezaghebbende tijdschrift Nature' - met varianten als 'het prestigieuze Science', het 'medische toptijdschrift New England Journal of Medicine'. Het woord dient vooral om het belang van de wetenschappelijke bevinding voor het eigen gelijk te onderstrepen en extra gewicht te geven. Een artikel in zo'n toptijdschrift is niet alleen heel belangrijk, het is ook heel waar.


Niet alleen wetenschapsjournalisten lijden aan die prestigewaan, ook onderzoekers. Een mooi resultaat in het laboratorium leidt niet tot discussies over de betekenis van de vondst, maar over de beste manier het in Nature of Science te krijgen. Dat is niet zo raar: het kostje van de jonge onderzoeker die een paar artikelen in zo'n 'toptijdschrift' heeft gepubliceerd, is gekocht. Anderen moeten maar hopen dat hun volgende onderzoeksvoorstel wordt goedgekeurd zodat er weer een paar jaar brood op de plank is. Zoals microbioloog en wetenschapsonderzoeker Arturo Casadevall een paar maanden geleden opmerkte over de positie van de toptijdschriften: 'We laten het aan de redactie van Science en Nature over om ons te vertellen wat goed is.'


Dat is niet goed. Een eerste probleem voor onderzoekers - dus voor wetenschapsjournalisten, dus voor krantenlezers - is dat veel opmerkelijke vondsten bijna logischerwijs in vervolgonderzoek toch wat minder spectaculair blijken te zijn, of zelfs in het geheel geen stand blijken te houden. Die eerste vondst is uiteraard in een toptijdschrift gepubliceerd, de tegenwerpingen komen in de mindere bladen, en krantenlezers krijgen ze al helemaal zelden te horen.


Bovendien blijkt dat toptijdschriften bovengemiddeld vaak artikelen weer moeten intrekken, en dan vooral wegens fraude en wetenschappelijk wangedrag. Onderzoekers doen, zoals gezegd, alles om in Nature of Science te komen - ook bochten afsnijden en data vervalsen. Het is in wezen waarschijnlijker dat toptijdschriften frauduleus werk publiceren dan lager geplaatste tijdschriften.


Dat ligt niet aan het feit dat artikelen in toptijdschriften meer 'impact' hebben en eerder onder het wetenschappelijke vergrootglas komen. De positie van een tijdschrift blijkt weinig te zeggen over de impact van de afzonderlijke artikelen (het aantal keren dat een artikel in andere artikelen wordt aangehaald). Als wetenschappers moeten oordelen over de invloedrijkste artikelen in hun vakgebied, verwijzen ze veel minder dan verwacht naar stukken in Nature of Science. En als ze moeten oordelen over de methodologische kwaliteit van artikelen, komen de toptijdschriften evenmin vanzelfsprekend bovendrijven.


Kortom, die hele hiërarchie van tijdschriften kan beter overboord gezet worden, betogen Björn Brembs en Marcus Munafò in een fraai, binnenkort te publiceren artikel, Deep impact - Unintended consequences of journal rank. Zij laten zien dat die hele hiërarchie contraproductief en duur is, vertragend en frustrerend werkt, en nog onwetenschappelijk is ook.


Eigenlijk zijn, dankzij de technologie, wetenschappelijke tijdschriften volstrekt overbodig, stellen Brembs en Munafò enthousiast: 'Wij pleiten ervoor om wetenschappelijke communicatie terug naar de onderzoeksinstellingen te brengen.' Universiteitsibliotheken kwijnen nu weg, maar hebben alle kennis en software in handen om wetenschappelijke publicaties te archiveren en te ontsluiten, compleet met ruwe data en ander noodzakelijk materiaal.


Met een flexibel reputatiesysteem - vergelijkbaar met eBay of Tripadvisor, maar met wetenschappelijke standaarden - kan iedereen snel de meest gewaardeerde artikelen vinden op elk terrein zonder dat tijdschriftredacties ertussen zitten. Alleen al op abonnementen kunnen bibliotheken zeker 4 miljard euro per jaar besparen; daarmee moet iets moois zijn op te zetten. Het huidige publicatiemodel, daarvan zijn Brembs en Munafò, en vele anderen, in ieder geval overtuigd, vormt een bedreiging voor de wetenschap.


http://bjoern.brembs.net/comment-n835.html#.UUL3LNg90t4.twitter


Oordeel:

Beter is het om tijdschriften, top of niet, af te schaffen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden