Weg met het romantisch ideaal

Het aantal echtscheiding kan alleen verminderd worden door te gaan inzien dat het romantisch ideaal voor de meeste stervelingen niet haalbaar is en door minder te verwachten van de duurzame relatie.

Huwelijken houden steeds minder lang stand, zo berichtte het CBS vorige week. Een op de vier huwelijken strandt binnen 20 jaar, terwijl zestig jaar geleden scheiden nog een zeldzaamheid was. Hoe is het te verklaren dat in zo'n kort tijdsbestek zich zo'n dramatische verandering heeft kunnen voltrekken op een zo belangrijk levensterrein?


De hoofdreden is dat de duurzame relatie in onze tijd een heel andere betekenis heeft dan vroeger. Toen er nog permanent dreiging van armoede heerste, trouwden mensen om te kunnen overleven, de familie voort te zetten en kinderen te krijgen. Het huwelijk was een strategische alliantie met anderen: door vreemdelingen tot verwanten te maken, kon men middelen of bezittingen binnen de familie houden.


Liefde kwam in dit hele verhaal nauwelijks voor. Te meer niet daar men ervan uitging dat mannen en vrouwen verschillende wezens waren; het werd niet realistisch geacht te verwachten dat ze elkaar goed konden begrijpen.


Zo'n 150 jaar geleden kwam hier verandering in toen het romantisch ideaal zijn intrede deed. Voor het eerst werd liefde het belangrijkste motief om te trouwen. Het credo van het romantisch ideaal was dat partners elkaar gelukkig maken, dat alleen al elkaars aanwezigheid beiden vervult van geluk.


Sinds zo'n zestig, zeventig jaar kan bijna iedereen zich de luxe permitteren om te trouwen uit liefde. En wat zien we? Juist vanaf die tijd gaan ook de echtscheidingscijfers omhoog. Fungeerde het geloof aanvankelijk nog als rem, toen vanaf de jaren zestig mensen massaal de kerk de rug toekeerden, explodeerden de echtscheidingscijfers. Omdat in dezelfde periode vrouwen steeds vaker een betaalde baan namen en economisch onafhankelijk werden van hun man, konden ze het zich ook financieel veroorloven de banden met hem te verbreken.


Ten slotte is het aantal echtscheidingen toegenomen doordat mensen vanaf de jaren vijftig en zestig meer vrije tijd kregen. Stellen kregen de mogelijkheid tijd met elkaar door te brengen. Het romantisch ideaal maakte dat zelfs verplicht. Hiermee werd de partnerrelatie enorm onder druk gezet. Want zolang de mensheid bestaat, hebben mannen en vrouwen in gescheiden werelden geleefd. Het romantisch ideaal verlangde nu dat stellen tijd moesten hebben voor elkaar. En niet zomaar tijd, maar quality time waarin zij lieten blijken dat ze het heel erg met elkaar getroffen hadden.


De moderne tijd heeft de partnerrelatie nog verder onder druk gezet doordat we ultiem geluk als ons geboorterecht beschouwen. Dit geluk moet eerst en vooral in de relatie gevonden worden. Als de relatie dit gedroomde geluk niet brengt, dan rijzen al snel de twijfels. Was het huwelijk vroeger voor altijd, nu is het een besluit geworden waarop teruggekomen kan worden als het niet het verwachte geluk brengt: 'Ik verdien beter dan wat ik nu heb.'


Stellen die gaan scheiden, motiveren hun intens moeilijke keuze met woorden als 'Er was geen chemie meer', 'Hij kan niet over zijn gevoelens praten', 'Ik kwam niet meer aan mezelf toe', 'Ik moest meer geven dan ik terugkreeg', 'Het wou niet meer' of 'De passie was weg.' Al deze uitspraken verwijzen naar het falen van het romantisch ideaal. Als er geen liefde of chemie meer is, lijkt scheiding de enige uitweg.


Wat is de oplossing? Het belangrijkste wat ons te doen staat, is de harde waarheid onder ogen te zien dat het romantisch ideaal voor de meeste stervelingen niet haalbaar is. We moeten minder gaan verwachten van de duurzame relatie. De waarheid is immers dat een relatie slechts tijdelijk een boost geeft aan het geluk: als de verliefdheid over is, zijn de meeste mensen weer net zo gelukkig als voordien. Ook als ze de man of vrouw van hun leven hebben getrouwd. Iedereen moet op het stadhuis worden voorgelicht over de donkere kanten van het huwelijk. Dat je partner eigenschappen heeft waaraan je je zult gaan ergeren, dat er periodes komen dat het gevoel van sleur toeslaat, dat je twijfels krijgt of je wel de goede keus hebt gemaakt, dat je elkaar niet altijd begrijpt en kunt troosten, en dat er momenten zullen komen dat je je partner kunt haten.


Zolang we voor deze kanten van de duurzame relatie blind blijven, zullen we voortdurend teleurgesteld raken in de liefde en in elkaar. De droom van het romantisch ideaal maakt dat zelfs kleine dagelijkse irritaties dan tot onoverkomelijke problemen kunnen uitgroeien. De Duitse dichter Rilke zei ooit heel terecht: 'Het huwelijk is pas mogelijk als men niets onmogelijks van haar vraagt.'


Huub Buijssen



Huub Buijssen is klinisch psycholoog en auteur van het onlangs verschenen boek Nu begrijp ik je. Over verborgen verwachtingen en verlangens tussen mannen en vrouwen, uitgeverij Het Spectrum.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden