Weg met het dweilorkest, leve de dj

De schaatssport lijkt de weg kwijt. De jaarkalender is te lang, de locaties te obscuur, klinkt het. Wie weet - buiten een vaste schare fans - dat de WK afstanden vandaag beginnen? Een inventarisatie van de problemen plus een paar oplossingen.

Het is lente in Friesland, maar voor topschaatsers is de winter nog niet voorbij. Ze strijden de komende vier dagen in Thialf om wereldtitels. De WK afstanden als voorjaarswedstrijd: is het een teken van vooruitgang of van opperste verwarring?

Dat laatste, volgens velen. De schaatssport is de weg kwijt. Het seizoen duurt te lang. De kalender is ondoorgrondelijk. De competitie is te saai. De locaties zijn soms bizar - een winderige stadsvijver zonder toeschouwers in Boedapest en een steriele hal met verveelde militairen in Moskou. De internationale schaatsunie ISU is te star en traag.

De toekomst van het schaatsen ziet er volgens de critici niet rooskleurig uit. Het zijn niet de minsten die zich de afgelopen maanden roerden op tv, in de kranten en in de sponsorlounges. Schaatskampioen Ard Schenk voorspelde een crisis, oud-bondscoach Henk Gemser is schaatsmoe en NOS-presentator Mart Smeets meende bij de WK in Moskou de begrafenis van het allround schaatsen bij te wonen.

Op de achtergrond mengden ook minder bekende, maar invloedrijke betrokkenen zich in de discussie. Vooral uit de sponsorhoek klonk eensgezind de roep om meer entertainment. Marketeers als Ron Mulder, Bob van Oosterhout, Frank van den Wall Bake zitten op een lijn met sponsors als Essent: het publiek loopt niet meer warm voor het klassieke schaatsen.

Thialf moet flink worden gepimpt: in plaats van Kleintje Pils een dj, tijdens de dweilpauzes een lichtshow, minder rookworst en meer Red Bull.

Gebeurt dat niet? Dan zal volgens de onheilsprofeten een keten van verval in werking treden. Steeds legere stadions, dalende kijkcijfers, minder zendtijd, vluchtende sponsors, schaarser geld, mindere prestaties, slinkende aantallen deelnemers en, ten slotte, het onvermijdelijke einde van langebaanschaatsen als olympische sport.

De toekomst - wereldwijd

Schaatsen van de olympisch kalender? Dat doemscenario is flauwekul, zegt Jan Dijkema, de 67-jarige vicevoorzitter van de ISU. 'Volstrekt uit de lucht gegrepen.'

Als olympische sport staat schaatsen er misschien wel beter voor dan ooit, denkt Dijkema. Het is de wintersport die de meeste medailles te vergeven heeft: 36. Dat maakt het een speerpunt voor olympische grootmachten als Canada, China, Zuid-Korea, Amerika, Rusland en Duitsland. Overheden en olympische comités staan garant voor blijvende investeringen. Centraal staat daarbij niet het allrounden, maar de olympische afstanden.

'Er wordt behoorlijk geïnvesteerd door andere landen', meent schaatscoach Bart Schouten, die de afgelopen vijftien jaar in Amerika, Duitsland en Canada heeft gewerkt. Er is een gestage stroom nieuwkomers uit shorttrack, skeeleren en ijshockey. 'Het is absoluut niet zo dat er plotseling veel minder geld is, of dat schaatsen minder belangrijk wordt gevonden.'

Volgens schaatsentrepreneur Marnix Wieberdink is schaatsen internationaler dan acht jaar geleden, toen hij zijn intrede maakte in de sport. 'Er zijn nu 43 procent meer landen actief dan acht jaar geleden', weet de oprichter van de schaatsacademie in Inzell uit eigen onderzoek. Zijn noodkreet van acht jaar geleden zou hij niet herhalen. 'Het internationale schaatsen bevindt zich in de gevarenzone', schreef hij destijds.

De internationale interesse laat onverlet dat schaatsen geen bloeiende sport is, zeker naar Nederlandse maatstaven. Buiten Nederland is schaatsen een kleine olympische sport, die nauwelijks op televisie wordt vertoond en waarvoor beperkte publieke belangstelling bestaat.

In feite wordt schaatsen elders beleefd zoals het is bedoeld door de grondleggers. Schaatshistoricus Marnix Koolhaas heeft opgemerkt dat de oorspronkelijke allroundformule, in 1892 vastgesteld in Schevingen, nooit werd gekozen om het publiek te vermaken. Het doel was slechts een eerlijke krachtmeting tussen schaatsers. Alleen in Nederland is de sport desondanks uitgegroeid tot volksamusement.

Of het anders kan, is twijfelachtig. Veel landen hebben een volksport die buiten de landsgrenzen nauwelijks wordt begrepen. In Canada is curling groot, in België veldrijden, in Finland speerwerpen en in Zweden langlaufen. In Nederland is voor dat soort sporten vermoedelijk geen groot publiek te vinden, wat vernuftige marketeers ook verzinnen. Waarom zou het elders met schaatsen anders zijn?

Sommigen geloven bij voorbaat dat het verspilde moeite is. 'Denk je dat er mensen in Canada wakker liggen van het feit dat curling in Nederland niet op de televisie is?', zegt Koops van de KNSB. 'Schaatsen betekent alleen voor ons veel. Het is hier nationaal erfgoed.'

De toekomst - in Nederland

Nergens gaat meer geld om in het schaatsen dan in Nederland, maar afgelopen winter leek het even mis te gaan. Vrijwel alle schaatsers zaten zonder contract voor volgend seizoen, inclusief Sven Kramer.

Inmiddels hebben de vertrouwde sponsors hun contracten verlengd (TVM, BAM), nieuwe hebben zich aangediend (Corendon) of zijn in onderhandeling met bestaande commerciële teams. Zoals zo vaak in de afgelopen jaren. De financiële hoogtijdagen lijken wel voorbij. Door bedrijven als SpaarSelect, DSB en Aegon werden lang riante salarissen betaald. Maar na de Spelen van Vancouver kon zelfs olympisch kampioen Mark Tuitert geen salarisverhoging verwachten van zijn sponsor Control.

'De budgetten zijn lager', stelt Koops van de KNSB. Maar of dat slecht is? Tien jaar geleden waren er volgens hem drie merkenteams, vorig jaar acht. Dat het minder wordt, betekent niet meteen dat het crisis is of dat schaatsen zijn marktwaarde verliest. Vergeleken bij andere olympische sporten gaat er nog altijd veel geld in het schaatsen om. KPN, Essent en TVM steken elk jaarlijks meerdere miljoenen in de sport.

Zelfs marketingman Bob van Oosterhout en Essent-woordvoerder Dig Istha paren felle kritiek op de ISU aan praktisch handelen. Ze proberen hun klanten of bedrijf voor langere tijd te verbinden aan de schaatssport, ook al vinden ze forse ingrepen nodig om het publiek meer vertier te bieden. 'Het dak repareren voordat het lekt', noemt Istha dat.

Meer dan honderd uur gegarandeerde zendtijd per jaar is onweerstaanbaar voor veel bedrijven. Ook als het publiek vergrijst, de wedstrijden te weinig entertainment bieden en de fans 'voor 45 euro naar niks moet staren', zoals Van Oosterhout zegt. 'De sport zit zo diep in ons bloed dat het een enorme potentie heeft.'

De vijfde wereldtitel van Sven Kramer, onlangs in Moskou, trok 2,4 miljoen tv-kijkers. De WK afstanden in Heerenveen zijn al bijna uitverkocht, ondanks de lente. De koningin komt zelfs een dagje kijken.

Het Nederlandse sponsorgeld is van groot belang. De wereldbeker, het internationale wedstrijdcircuit, wordt grotendeels gefinancierd door Essent en andere sponsors. Daardoor kan de langebaan zichzelf bedruipen zonder steun van de tv-gelden uit het kunstrijden, aldus Dijkema van de ISU. Hij geeft niet prijs om hoe veel geld het precies gaat.

Hoewel het allrounden buiten Nederland aan status heeft ingeboet, is het voor sponsors nog altijd cruciaal. Er is geopperd de EK allround te schrappen, zodat de WK afstanden niet veroordeeld zijn tot het voorjaar. Dat zou volgens Wieberdink van de schaatsacademie onverstandig zijn. 'Nooit doen. Reken maar eens uit wat dat aan commerciële waarde scheelt. Je bent in een klap bijna 30 procent van je televisietijd kwijt.'

De enige manier om het allrounden nieuw leven in te blazen, is het olympisch te maken. Maar dat is uitgesloten, ondanks de rijke traditie. 'Daar is internationaal geen enkel draagvlak voor', weet Dijkema.

De toekomst - in het stadion

Korter, flitsender, opwindender: vrijwel alle critici vinden dat het publiek in de ijsstadions te weinig vertier wordt geboden. En dat gebeurt ook nog eens te vaak, vanwege de overvolle wedstrijdkalender.

Voorstellen zijn er te over: hoofdkappen verbieden om schaatsers herkenbaarder te maken, de 10 kilometer vervangen door de 3 kilometer en de grote vierkamp door de kleine, muziek tijdens de ritten, commentaar in het stadion, avondwedstrijden in de openlucht, livemuziek als pauze-act en wedstrijden voor kinderen op het middenterrein. Ard Schenk wil zelfs shorttrack en langebaan combineren.

De KNSB staat open voor vernieuwingen. Met muziek tijdens de ritten is dit jaar in Thialf geëxperimenteerd. En met behulp van KPN is dit seizoen een 'second screen-app' geïntroduceerd. Daarmee kunnen fans in het stadion of thuis extra informatie op hun telefoon oproepen over tijden, records en klassementen.

Op de site schaatsen.nl wordt geprobeerd een virtuele gemeenschap te creëren, om zo meer jeugd bij de sport te betrekken. 'Daarin zijn wij toonaangevend in Nederland', zegt Arie Koops van de KNSB. Ook de ISU heeft een aarzelende start gemaakt met social media. De schaatsunie zit op Facebook en op de site zijn oude WB-wedstrijden gratis te bekijken, bij wijze van experiment. Het loopt geen storm.

Of dat alles helpt? Alleen als het seizoen korter en overzichtelijker wordt, menen de critici. Ze vinden dat een wintersport thuishoort in de winter. De WK afstanden moeten meer status krijgen, bijvoorbeeld door de competitie naar januari of februari te vervroegen. De WK sprint en de WK allround zouden samengevoegd kunnen worden.

De wereldbeker zou korter kunnen, of georganiseerd naar het voorbeeld van het skiën. Bij alle wedstrijden zijn dan punten te verdienen, ook de WK's. Aan het eind is één schaatser de beste van het jaar: een sprinter, allrounder of een specialist op de middellange afstand.

Ideeën te over, maar de verscheidenheid heeft een nadeel. Het maakt de kans dat ze worden ingevoerd klein. Op het hoofdkantoor van de ISU werken slechts vijftien betaalde krachten: voor langebaan, shorttrack en kunstrijden. Veel werk wordt door vrijwilligers gedaan.

Tegelijkertijd is de ISU een log apparaat, met tientallen aangesloten bonden die moeten stemmen over mogelijke veranderingen. Slim lobbywerk is van essentieel belang. Nederland is daarin niet erg bedreven. In 2004 werden voorstellen van Ard Schenk, destijds lid van de technische commissie, niet eens behandeld tijdens het ISU-congres in Scheveningen.

Ook nu lijken Nederlanders zich drukker te maken over veranderingen dan de 85 andere ISU-landen. Op het tweejaarlijkse congres in Maleisië, komende zomer, staan drie mogelijke wijzigingen op de agenda: samenvoegen van WK sprint en WK afstanden, toevoegen van de massastart aan de WK afstanden en minder ritten op de 10 kilometer bij de WK allround.

Vaststaat dat de WK afstanden in 2013 opnieuw plaatsvinden in de lente. De langebaankalender is verbonden met die van kunstrijden en shorttrack. Aanpassen is niet eenvoudig, zelfs als de ISU overtuigd zou zijn van het nut te veranderen. 'Niet elke vernieuwing is een verbetering', vindt vicevoorzitter Dijkema. 'We kunnen ons geen missers veroorloven.'

Als ik de baas was:

Doe die kappen af - woordvoerder Dig Istha van sponsor Essent

'Ik zou zeggen: doe die kappen af. Schaatsers zijn te veel computerpoppetjes geworden. Je herkent ze niet meer, je moet emotie kunnen zien. Natuurlijk, ze zullen zeggen: het zal langzamer gaan, want zonder die kappen is het minder aerodynamisch. Dat moet dan maar. In de Formule 1 hebben ze ook het aantal pk's gelimiteerd.'

Als ik de baas was:

Oude mannen weg bij ISU - marketeer Bob van Oosterhout

'Als ik een ding zou mogen veranderen, dan is het de veranderingsgezindheid bij de ISU. Er zit een groep relatief oude mannen die vasthouden aan hoe schaatsen is geweest. Als ik het voor het zeggen had, zou ik 50 tot 75 procent van die mensen verversen door een jonge, creatieve geesten met een enorm passie voor sport en entertainment.'

Als ik de baas was:

Elk jaar een schaduw-Winterspelen - technisch directeur Arie Koops van de KNSB

'Ik zou de WK afstanden verplaatsen naar februari. Het toernooi zou in de zelfde periode moeten plaatsvinden als de Spelen, zodat je een vaste cyclus krijgt. Nu duren de WK afstanden vier dagen, misschien moet je naar zes dagen toe. Eerst vier dagen individuele afstanden en daarna twee dagen met teamevents.'

Als ik de baas was:

Thialf in Amsterdam - Michiel Wienese van schaatsploeg 1nP

'Bouw een nieuw Thialf in Amsterdam. Thialf Amsterdam; dat klinkt nog goed ook. Ik heb al vaak meegemaakt dat potentiële sponsors afhaken omdat schaatsen in Heerenveen is. Als je een ijsstadion bouwt in Amsterdam, of voor mijn part in Rotterdam of Utrecht heb je veel meer potentiële bezoekers en potentiële investeerders dan in Friesland.'

Als ik de baas was:

Skicross? Dan ook schaatscross - Bart Schouten, bondscoach Canada

'Je hebt skicross en snowboardcross, dus waarom geen schaatscross. De ISU moet onmiddellijk proberen Red Bull crashed ice op te nemen, een afdaling op ijshockeyschaatsen. Dat is een groot succes. In Valkenburg waren 30 duizend toeschouwers. Met dat concept moet iets te doen zijn.'

Als ik de baas was:

Mediateam voor alle landen - Marnix Wieberdink, oprichter schaatsacademie

'De ISU moet een mediateam oprichten. Je moet een database maken van de media in landen waar schaatsers vandaan komen. Dan moet je na elke wedstrijd interviews maken en het beeldmateriaal gratis ter beschikking stellen aan die media. Dus als Haralds Silovs goed rijdt, een interview naar alle media in Letland. Zo promoot je schaatsen.'

WK afstanden in Heerenveen

Donderdag 22 maart, vanaf 16.30 uur

1500 meter mannen Wereldrecord: Davis (VS) 1.41,04 3000 meter vrouwen Wereldrecord: Klassen (Can) 3.53,34 Vrijdag 23 maart, vanaf 15.00 uur 1000 meter mannen Wereldrecord: Davis (VS) 1.06,42 1500 meter vrouwen WereldrecordKlassen (Can) 1.15,79 5000 meter mannen Wereldrecord: Kramer (Ned) 6.03,32 Zaterdag 24 maart, vanaf 12.00 uur 1000 meter vrouwen Wereldrecord: Nesbitt (Can) 1.12,68 10.000 meter mannen Wereldrecord: Kramer (Ned) 12.41,69 5000 meter vrouwen Wereldrecord: Sablikova (Tsj) 6.42,66 Zondag 25 maart, vanaf 13.30 uur 500 meter vrouwen (2x) Wereldrecord: Jing Yu (Chn) 36,94 500 meter mannen (2x) Wereldrecord: Wotherspoon (Can) 34,03 Ploegenachtervolging vrouwen

Wereldrecord: Canada: (6 ronden) 2.55,79. Ploegenachtervolging mannen Wereldrecord: Nederland (8 ronden) 3.37,80

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden