Weg met de kroonluchter

Naast het klassieke Wenen is een nieuw, verjongd en kleurrijk Wenen verrezen.

In het Op Eén Na Beste Restaurant staat dj The Reboot op het toilet. Voor de beroemde biocheeseburger blijf je aan tafel, voor het feest ga je naar de toiletten. Bands presenteren er tijdens de Konzerte am Klo hun nieuwste cd. Op andere avonden vermaken de dj's de tafeltennissers. Want ook dat doe je hier in de Klo: 5 euro in de pot, winner takes all.


Wie zijn restaurant Zweitbester noemt, staat blijmoedig in het leven, ook op dagen dat Wenen grijs is, koud of druilerig. Misschien daarom dat Zweitbester in korte tijd een succesnummer geworden is in het Freihausviertel van het vierde district, een deel van de stad dat na bombardementen in de Tweede Wereldoorlog amper nog ademde, maar eind jaren negentig aan zijn zoveelste leven is begonnen. Exponent van het nieuwe Wenen. De dj mag ook af en toe koken en oma's uit de buurt komen soms een klassieker bereiden voor de gasten.


Die grootmoeders zien hun omgeving met de dag verjongen. Ze halen hun gebakjes nog bij Eduard Fruth, op de Kettenbrückengasse, ze drinken een koffiemelange nog bij Café Sperl (anno 1880) op de Gumpendorferstrasse. Maar ze zien naast hun supermarktje op de Margaretenstrasse vele nieuwe boetiekjes. Sa, kort voor Samstag, heeft kleding van jonge ontwerpers als Thomas Zeitlberger, Kim Bakker en Daniel Palillo, en een bordje aan de deur waarop niet 'Geöffnet' staat maar 'We say hello'. Aan de overkant komt een winkel voor biologische wol. Een paar deuren verder zit het café-restaurantje Aromat, waar designers en studenten aanschuiven aan de grote tafel voor een chili con carne, met of zonder vlees, voor 9,90 euro.


Ook dit is Wenen. Buiten district nummer 1, het centrum rond de Stephansdom. 'Ik zou niet weten wat ik daar moet doen. Ik kom er bijna nooit', zegt Peter Holzinger (38), eigenaar van boetiek Samstag, die zo heet omdat de zaterdag staat voor een actieve, drukke dag. 'In het centrum zie je enkel de clichés van Wenen. De Mozartkugeln, het Sissi-gedoe. Hier gebeurt meer. Hier komen de creatieven tot leven. Hier gebeuren nieuwe dingen.' Hij weet ook: Wenen zal toch altijd de stad zijn van Sissi, Schubert en de Straussen.


Wenen zal ook de stad blijven van Mozart, die er van 1784 tot 1787 op Domgasse 5 Le Nozze di Figaro schreef. Van Beethoven, die zijn Fidelio in 1805 in première zag gaan in het Theater an der Wien. Gustav Mahler was dirigent bij de Staatsoper (1897-1907). Haydn schreef oratoria in het het huis dat nu Haydnhaus heet.


Al deze componisten stierven hier. In de stad die een eigen wals achter zijn naam kreeg. Hun woon-, werk- en sterfhuizen zijn toeristische attracties. Bussen stoppen er al sinds mensenheugenis. Volgende stop: de Spanische Reitschule, met het ballet van Lipizzaner paarden. En dan het Schönbrunn-paleis, de zomerresidentie van keizerin Elizabeth (1837-1898), die Sissi is gaan heten. Of het Belvedere-paleis, nu onderkomen voor een belangrijk deel van de Gustav Klimt-collectie.


Je zou zo maar over het hoofd kunnen zien dat er meer is. Iets van nu. Iets zonder kroonluchter of Konditorei.


Romana Kanzian (42), achter de bar van hotel 25 Hours op de dagen dat ze geen journalist is of een reisblog schrijft: 'De focus is hier altijd op het verleden geweest. Altijd die Habsburgse monarchie, altijd die pracht en praal. We hebben nog steeds van die gala's, maar je ziet vaker iets met een twist. Losser, moderner, ruimdenkender.' Ze doelt onder meer op Life Ball, een van de grootste liefdadigheidsgalafeesten ter wereld. Het bal, voor de strijd tegen hiv/aids, dateert al van 1993, maar het is uitgegroeid tot een mega-evenement in en rond het Rathaus. Daar zie je Whoopi en Sharon op de rode loper. Hotshots als Bill Clinton komen er speechen, Calvin Klein en Dsquared doen de modeshow.


Pioniers

Pakweg vijftien jaar geleden werd Wenen enigszins wakker. De Muur was een paar jaar omver. Wenen, dat altijd aan het randje van het Westen had gelegen, was ineens het centrum van het nieuwe Europa, kon alle kanten opkijken. 'We zaten aan het eind van een doodlopende weg. Daarachter was het IJzeren Gordijn', zegt Georg Aichmayr, eigenaar van de Shabu-bar en wijnwinkel Weinviertel/ Weinverteiler in district 2, 'aan de andere kant' van het Donaukanaal. 'In de jaren tachtig had je in heel Wenen vijf bars en één disco. Verder enkel ouderwetse koffiehuizen. Wenen is heel lang grijs gebleven.'


Beetje bij beetje kreeg Wenen kleur. De jonge generatie ging meer reizen, zag het mediterrane karakter van Barcelona, zag de kunstenaarsscene van Berlijn, zag buitenlanders in hun stad arriveren om er te werken en te studeren - zag dat het ook anders kon. Aichmayr (47) was een van de pioniers. Hij opende in 2000 het restaurant Schöne Perle en daarna bar Shabu in het Karmeliterviertel, de oude joodse wijk niet ver van het beroemde Prater-amusementspark, een buurt die toen nog verwaarloosd was, vol criminaliteit en prostitutie. 'Mijn vrienden zeiden: 'Wááát? Ben je gek geworden? Daar ga je toch niet zitten?' Diezelfde vrienden vragen nu of ik hier nog een leuk appartementje weet. Het is hier ontzettend populair. Elk oud zoldertje wordt omgebouwd tot woning.'


Alles is anders nu, zeker sinds de laatste twee, drie jaar. Het Donaukanaal begint een echt 'waterfront' te krijgen, waar Weners de zon aanbidden op het zand van Tel Aviv Beach of Strandbar Herrmann. Sinds twee jaar ligt er ook het 127 meter lange 'Schiffstation' Vienna City in het water, waar vijf keer per dag een snelle catamaranferry vertrekt naar Bratislava, Slowakije. In het witte dok zit ook het nieuwe restaurant-café Motto am Fluss, in fiftiesstijl met zwart-witgeblokte vloer, waar chef Mario Bernatovic organisch kookt met regionale producten. Ernaast ligt het Badeschiff (oorspronkelijk enkel een boot met zwembad): hier heeft restaurant Holy-Moly! zijn plekje gevonden. Na het eten, na het fameuze chocoladedessert van chef Christian Petz, vult de dj de ruimte van het oude transportschip.


Panoramarestaurant

Wie 's avonds vanuit de nieuwe etablissementen omhoog kijkt, ziet direct restaurant Le Loft op de 18de en bovenste verdieping van het Sofitel Vienna Stephansdom, het nieuwe vijfsterrenhotel. Vooral het verlichte, kleurrijke plafond van het panoramarestaurant valt op, een kolossale schildering van de Zwitserse kunstenares Pipilotti Rist. Een nieuw icoon voor de stad, nota bene aan de kant van het water waar je tien jaar geleden niet kwam.


Je koopt er nu een kast van Piet Hein Eek bij Song op de Praterstrasse, je eet Georgisch bij Madiani. De orthodoxe joden, die hun weg weer hebben gevonden naar de wijk van hun verdreven, gevluchte of vermoorde voorouders, kopen hun eten bij Kosherland, slowfoodkaas ligt er bij de kaasboer op de Karmelitermarkt.


Ook dit is Wenen. Dat zinnetje borrelt steeds op. De stad die afgelopen jaar door consultancybureau Mercer is uitgeroepen tot beste stad om in te wonen. Niet omdat de grote componisten hier hun muziek vereeuwigden, maar omdat de stad compleet is, niet te duur, en voor deze omvang, met 1,7 miljoen inwoners, niet eens zo druk oogt. De Weners stappen graag in de bus of de metro, en eventueel op de nieuwe City Bike, het witte fietsenplan met zo'n honderd stations - ook voor toeristen beschikbaar, het eerste uur is gratis.


Minpuntje: overal wordt nog gerookt. Asbakken op tafel, op de bar. Maar bij hotel 25 Hours rookt men nu op het dakterras, pizzeria Mari heeft de rokers verwezen naar de stoep, en ja, bij restaurant Zweitbester komen ze als vanzelf uit bij de toiletten.


Wenen heeft soms zijn tijd nodig. Pionier Aichmayr: 'Ik denk dat we een compleet nieuwe generatie nodig hadden om helemaal opnieuw te kunnen beginnen.'


HET ANDERE WENEN

Gewoon een paar dagen het klassieke Wenen negeren. Het kan. Er zijn nog 22 andere districten (Bezirken) buiten het eerste. Wij kiezen voor 2, 4, 6, 7 en 16.


Leopoldstadt (2)

Aan de andere kant van het Donaukanaal. Richt het vizier op het Sofitel Vienna Stephansdom, en loop dan richting Karmelitermarkt. Bekijk op Leopoldsgasse 17 het plafond van restaurant Skopik & Lohn (de schildering heet Wildes Gekrakel). Pizza bij Pizzeria Mari (Leopoldsgasse 23A), drankje tussen de locals bij Bar Shabu (Rotensterngasse 8).


Wieden (4)

Eerst maar eens naar de beroemde, langgerekte Naschmarkt, vol vers en delicatessen. Op zaterdag ook vlooienmarkt. Ontbijt, lunch, shake of Stiegl in bar Deli (stand 421). Dan richting zuiden. De blokken het dichtst bij de markt zijn het leukst. Kijk eens bij Samstag (Margaretenstrasse 46) voor mode en accessoires van jonge ontwerpers. Eten bij Zweitbester (Heumühlgasse 2), vrolijk restaurant met licht industriële uitstraling. Wie niet naar de wc gaat, is hier nooit geweest.


Mariahilf (6) en Neubau (7)

Voor het 'gewone' winkelen is er de Mariahilferstrasse, de langste winkelstraat van Oostenrijk. Spannender is het in heel veel andere straten in deze twee districten. Daar gaan ook de fashion & design shop-tours door - zie 7tm.at en guided-vienna.com. Begin op en nabij de Neubaugasse (mooie Freitag-winkel op nummer 26). Koffiedrinken op een stoel die je ook kunt kopen bij Das Möbel Café (Burggasse 10). Nog fijner is Phil (Gumpendorferstrasse 10), boekwinkel annex bar. Als die vol is, de Top Kino Bar, een filmbar dus (Rahlgasse 1). Ook gaybar Felixx (Gumpendorferstrasse 5) doet mee: een paar jaar geleden opgehipt. Vergeet uiteraard het MuseumsQuartier niet: de schakel tussen oud en nieuw Wenen in de voormalige koninklijke stallen. Alles bijeen: Leopold Museum, Architekturzentrum Wien, Tanzquartier Wien (mqw.at). Bars met slijtvaste loungestoelen op de binnenplaats. Hoteltip: 25h (Lerchenfelderstrasse 1, 25hours-hotels.com). Fenomenaal dakterras.


Ottakring (16)

Ook in dit district zetten de markten de toon. De levensader is de Brunnenmarkt. Maar op en rond de markt op de Yppenplatz zit de meeste vernieuwing. De buurt is levendig, alle culturen komen hier samen. Op de markt wijnen van boeren uit de omgeving van Wenen, honing van een bio-imker. Muesli- of halloumi-ontbijt bij An-Do (stand 169), modern Italiaans bij Wetter (Payergasse 13).


De website van het Weense verkeersbureau WienTourismus is uitzonderlijk goed en uitgebreid: wien.info. De hele stad zit vol met punten voor gratis wifi (zoek op je smartphone naar Freewave).

WENEN IN 2013

Meer dan tweeduizend uur aan gala's en walsfeesten staan ook voor 2013 op de agenda van Wenen - een voor artsen, een voor koffiehuiseigenaren, een voor gays (maar wel in avondkledij) - noem maar op. Het beroemde Opernball is op 7 februari; het mega-event Life Ball op 25 mei. Het is ook Verdi-jaar en Wagnerjaar (want geboren in 1813). Wiener Festwochen van 10 mei tot 16 juni. En verder: Vienna Design Week 27 september - 6 oktober. wien.info, wiener-staatsoper.at, festwochen.at, viennadesignweek.at


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden