Weg met de arrogantie van de 'overwinnaars'

IN DE SCHAPPEN liggen Florena-handcrème, Nautik-zeep en Karo-sigaretten. De verpakkingen - meestal smoezelig grauw, mat bedrukt karton - voelen ruw aan, het ontwerp herinnert aan begin jaren zeventig....

De sentimentele verheerlijking van die 'goede oude tijd' in het oosten van Duitsland is echter meer dan een modeverschijnsel. De komende maanden krijgt zij daadwerkelijk betekenis. In Duitsland gaat gestemd worden. De eerste verkiezingen zijn op 21 april in de Oost-Duitse deelstaat Sachsen-Anhalt, waar de sociaal-democratische minister-president Reinhard Höppner op de kiezersgunst hoopt en in september wordt bondskanselier Gerhard Schröder op de proef gesteld.

Veel jonge Oost-Duitsers - ook potentiële stemmers - hebben twaalf jaar na de val van de Muur wel hun draai gevonden in het nieuwe verenigde Duitsland, maar voelen zich er nog niet thuis. 'Dit land heeft niets voor mij en mijn familie gedaan', zegt bijvoorbeeld Simone, een jonge Berlijnse lerares met wie het niet slecht gaat. Evenals Simone hebben veel jonge Oost-Duitsers het nog niet verwerkt dat zij vanuit een - met al zijn economische noden en gebrek aan persoonlijke vrijheden - beschermde jeugd in een nieuwe, duidelijk rauwere samenleving losgelaten zijn.

Uit een onderzoek van het bureau Dimap bleek onlangs dat slechts 46 procent van de Oost-Duitsers tevreden is met de democratie naar westers model; in het westen van het land is dat percentage 70 procent. Dat komt onder andere doordat veel Oost-Duitsers zichzelf nog steeds zien als verliezers van de hereniging. Niet ten onrechte: Eerst kwamen politici met loze beloften, vervolgens avonturiers uit het westen, die die nieuwe burgers te slim af waren in de onbekende economische orde en nu wordt aan de stamtafel onverholen de overwinning van het Westen in de Koude Oorlog gevierd. De ontmoediging van de Oost-Duitsers duurt nog voort.

In 1998 werden de verkiezingen voor de Bondsdag in ieder geval in het oosten van Duitsland beslist. Dit jaar zal het niet anders zijn en daarom maakt de bondskanselier zich zorgen. In de peilingen ligt hij nog voor op zijn uitdager, de Beierse Edmund Stoiber. Maar in het Oosten ligt zijn partij achter op de CDU/CSU.

In het oosten is 70 procent van de stemgerechtigden zwevende kiezer. Het zijn kiezers die zich niet verbonden voelen met een bepaalde partij en spontaan, overeenkomstig hun stemming van dat moment, hun keuze maken. En die stemming is slecht. De werkloosheid bedraagt in de nieuwe deelstaten 17,5 procent, en er is geen zicht op verbetering. Wie de mogelijkheid heeft, verlaat het oosten. De achterblijvers zijn ouderen, lager opgeleide en niet flexibele mensen. Met als gevolg dat de bevolking in het oosten veroudert en de jongeren verbitterd raken. Dat heeft ook de SPD opgemerkt. In een verklaring staat: 'Juist het vertrek van jonge mensen en vaklui uit Oost-Duitsland naar de oude deelstaten gaat samen met een verlies aan kennis en vertrouwen in de toekomst.'

Vooral de PDS, de opvolger van de communistische SED, hoopt daarom op een toenemende aanhang in het oosten. Bij de regionale verkiezingen in Berlijn kreeg ze in het oosten van de stad bijna 50 procent van de stemmen en was ze duidelijk de grootste partij. De socialisten zijn erin geslaagd een ongebruikelijke spagaat te maken. Ze zijn de partij van de voormalige, overwegend conservatieve DDR-burgers, die heimwee hebben naar het verleden, en tegelijk zijn ze een vergaarbak van alternatieve, linkse jongeren. Deze zo uiteenlopende groepen hebben vooral een ding gemeen: het diffuse gevoel te behoren tot de verliezers van de hereniging.

Reden genoeg voor de bondskanselier om van het oosten weer een 'Chefsache' te maken. Zijn partij heeft al besloten in Magdeburg een speciale partijdag te houden. Op 10 maart worden meer dan duizend gedelegeerden uit de nieuwe deelstaten verwacht en zij moeten de suggestie wekken dat er iets gaat veranderen.

Maar grote gebaren voldoen niet om de diepgewortelde frustraties weg te nemen. Meer geld pompen in het oosten is ook niet de oplossing. Belangrijk is dat de West-Duitsers - zowel in de politiek als in het dagelijks leven - iets doen wat waarschijnlijk pijnlijker is dan alle andere problemen: hun neerbuigende en arrogante houding van de overwinnaars afzweren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden