Weet u wie ook dichter was? Precies.

Net verschenen: de verzamelde poëzie van despoten.

Benito Mussolini en Adolf Hitler samen in een auto tijdens de Tweede Wereldoorlog. Beeld anp
Benito Mussolini en Adolf Hitler samen in een auto tijdens de Tweede Wereldoorlog.Beeld anp

Poëzie, dat is altijd goed. Dichters leken ook mij altijd betere menschen. Fijnbesnaarden, die de zinnen zeven en woorden wegen. Was iedereen maar zo, dan werd de wereld vanzelf een stukje beter.

Onzin, natuurlijk. De dichter is geen haar beter dan wie ook, evenmin als de vegetariër of de niet-roker, de geheelonthouder, de yogi en talloze anderen die zich nog wel eens lijken te beroepen op hogere morele standaarden.

Weet u trouwens wie ook vegetariër was? Precies.

Dit nieuwe inzicht leerde ik door een kloek boek dat deze week verschijnt bij uitgeverij Koppernik: Bloemen van het kwaad, een bundeling gedichten van dictators. Talloze despoten en dictators, van Nero tot Napoleon, Stalin en Kadhafi grepen ooit de pen om hun ziel op papier te leggen. Paul Damen bracht ze in kaart, met gevoel voor ironie - in zo'n zwaar onderwerp mag de lichte toets niet ontbreken.

Wat een goed idee en wat een verrassing zo veel slechteriken bijeen te zien in dichterskring. De betekenis van hun werk zit niet in de poëzie zelf, maar in de bijbehorende levens - Bloemen van het kwaad bestaat dan ook grotendeels uit de biografieën van de poëten in de dop.

Als iets de dichtator kenmerkt, dan is het zijn veelvuldig gebruik van uitroeptekens. Ze marcheren met rigide regelmaat door de strofen.

Kadhafi's onnavolgbare klaterteksten illustreren in elk geval zijn paranoïde aard. Lachwekkend is de dronkemanspraat van ayatollah Khomeini. De vroege Mussolini getuigt van zelfkennis: Meisje, kijk me niet zo aan/ want al hou je wel van mij/ dit hart waar je vol voor zou gaan/ is een en al gifspuiterij!

Dictator: dichter in 't diepst van zijn gedachten.

Weet u wie ook dichter was? Precies. Een van Hitlers bekendste gedichten hangt nog in duizenden Duitse huiskamers, zonder dat de bewoners de auteur kennen. Het is het Moederdaggedicht, geschreven door de jonge Adolf. Het eerste couplet gaat zo:

Als je moeder oud geworden
en jij ook wat ouder bent,
als wat vroeger haar licht afging
nu tot last zich heeft bekend,

als haar lieve, trouwe ogen
niet meer kijken als voorheen,
als haar voeten, moe geworden,
niet meer dragen, steen en been,

steun haar dan met beide armen
en leid haar met blij gemoed -
want het uur komt dat je huilend
haar voor 't laatst begeleiden moet!

Het tweede couplet gaat zo:

Een moeder sterft altijd te vroeg/ al wordt zij nog zo oud/ je bidt dat God haar sparen zal/ omdat je van haar houdt.

Over dat laatste couplet loog ik. De auteur was Toon Hermans. Geen haar beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden