Weet je wat ik wel zou willen zijn...

Zondag begint het carnaval. Populair dit jaar: Willem-Alexanderachtige uniformen met nepmedailles. Maar de boerenkiel is nooit ver weg. 'Voor ons is dinsdag altijd de mooiste dag: de konijnen en ananassen verdwijnen dan uit het straatbeeld.'

DEN BOSCH - Laat je bij de pruikenbalie koninklijk haar aanmeten en kies daarna een hoofddeksel van het soort dat buiten de carnavalstijd alleen door de scheidend koningin der Nederlanden wordt gedragen. Je bent nu klaar om als Beatrix het Oeteldonkse nachtleven te betreden. Astrid Hoofs, eigenaresse van de Bossche feestwinkel P.W. Hoofs, in het bezit van een der grootste assortimenten aan feestkleding van Nederland, toont een zwarte doorzichtige hoed voorzien van een kroontje en rood-wit-blauwe versiering. 'Die gaan nu erg hard, dat moet je zeker opschrijven.'


Ook gewild sinds het nieuws van de troonsafstand bekend werd: marinepetten en 'Willem-Alexanderachtige' uniformen met nepmedailles. Meisjes gaan ook bij de koninklijke marine. Die combineren een strak blauw jasje met insignes met een kort rokje en een gaatjespanty.


Carnaval, dat is een feest waar je de actualiteit aan afziet. Toen Antoine Bodar een aantal jaar terug aantrad als plebaan van de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, wemelde het in de Oeteldonkse cafés van de geestelijken.


FBI-agentes

Carnaval 2013: koningshuis en uniformen met korte rokjes? Uniformen zitten al een tijd in de lift, zegt Astrid Hoofs, vooral bij meisjes. In haar volle winkel zien we FBI-agentes en legervrouwen met forse pistoolholsters. 'Stoer en sexy, dat is helemaal van nu', zegt Hoofs. Het uit zich in politie- en marinemeisjes, maar ook in karig geklede markiezinnen en keizerinnen.


Bij de mannen is het SWAT-kostuum van Amerikaanse terrorismebestrijders een hit. SWAT-mannen kun je de komende dagen zien tussen konijnen, kuikens en kikkers. Dierenpakken blijven populair, net als frietzak- en bananenpakken. Naar zulke kleding blijft ook na carnaval vraag, zegt Hoofs: je kunt die nodig hebben voor een feest dat een speciaal thema draagt. Themafeesten zijn een oprukkend fenomeen. Nederlanders houden in toenemende mate van verkleedpartijen. Ze hebben hun calvinistische veren afgeschud en tooien zich met van alles en nog wat. Hoofs: 'Vroeger was voor ons carnaval de grote piek, nu blijft de vraag het hele jaar op peil. In de herfst hebben we het tegenwoordig druk rond Halloween, je hebt dan veel feesten met griezelkleding.'


Boerenkiel

Andere populaire thema's zijn glamour, hippie en seventies. Hoofs beschikt over een flink aanbod van plateauzolen. De concertreeks van de Toppers belooft dit jaar 'oosters-exotisch' te worden. De dresscode voor het publiek is 'glitter mystic with a touch of gold'. Dat betekent binnenkort extra vraag naar gouden jasjes en glinsterjuwelen.


De boerenkiel is in de feestwinkel een beetje naar de marge verdrongen. Toch zal het leeuwendeel van de autochtone Bosschenaren de komende dagen in klassiek tenue acte de présence geven. Apen, konijnen, bananen en soldaten - da's altijd import, weten de mannen van het Oeteldonks Gemintemuzejum, enigszins verscholen aan een schilderachtig hofje aan de Binnendieze, dagelijks geopend van 13.11 uur tot 17.11 uur.


Glasblazers

Ook typerend voor import, weten ze hier, is de vaak te forse alcoholconsumptie. Volk met onvaste tred komt meestal van buiten. In het Oeteldonkse stadscentrum zul je de komende dagen eerder een banaan zien braken dan een boerenkiel. 'Voor ons is dinsdag altijd de mooiste dag', zegt Geert van Liempt van het Gemintemuzejum. 'De konijnen, ananassen en militairen verdwijnen dan uit het straatbeeld, de kielen blijven over.'


De boerenkiel vindt zijn oorsprong niet in agrarische sferen. Het kledingstuk arriveerde in de 19de eeuw in 's Hertogenbosch via glasblazers uit Luik. Hun tenue is in een vitrine gereconstrueerd. Ook het rode sjaaltje met het luciferdoosje werd oorspronkelijk door hen gedragen. Van Liempt: 'Die glasblazers moesten zo vaak hun hoofd afvegen dat ze geen tijd hadden de hele tijd een knoop in dat sjaaltje te leggen, een luciferdoosje bood uitkomst.'


Een pronkstuk van het Gemintemuzejum is het kostuum van Hendrien, de huishoudster van de Oeteldonkse 'burgervaojer' Peer vaan den Muggenheuvel. Tegenwoordig gaan hordes mannen in vrouwenkledij het carnaval in. Vroeger was de heer die voor Hendrien mocht spelen de enige, en dan alleen nog in schrikkeljaren.


In de 20ste eeuw werd Hendrien onder anderen neergezet door zanger Wim Kersten, bekend van de hit Het bloemetjesgordijn. In het Gemintemuzejum gaat de vitrine met haar kostuum pas in 2016 weer open. Liefhebbers van het genre zullen het de komende dagen moeten doen met baardige Beatrixen.


Vaarwel vlees (carne vale)

Naar de wortels van het carnaval is het gissen, maar in de Middeleeuwen al heeft men het over een 'vastenavondviering', waar, volgens het Meertens Instituut, nog één keer gegeten en gedronken werd, ter voorbereiding op de vastentijd, in de aanloop naar Pasen. In de 17de eeuw is de term carnaval bekend in Europa (wellicht terug te voeren op carne vale, vlees vaarwel); dan al draait het om vermommingen, optochten en een 'spotheerschappij' met prinsen. Carnaval begint de zevende zondag voor Paaszondag en eindigt dinsdagnacht; op Aswoensdag is het afgelopen. Maar tegenwoordig begint het feesten vaak al op vrijdag. De term 'vastelaovend' bestaat nog steeds, in Limburg; wie weten wil hoe dat is, moet zeker de roman lezen van Jan van Mersbergen, Naar de overkant van de nacht, die speelt in Venlo waar het elk jaar 'joeksig' is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden