Analyse Droogte

Wees zuinig met water, zeggen waterbedrijven, maar van een tekort is geen sprake

Na een uitzonderlijk droge maand juni, en terwijl er nog geen regen in zicht is, roepen waterbedrijven op om spaarzaam te zijn met water. Dat heeft niets te maken met een dreigend tekort. 

Vrijwilligers van amateurvoetbalvereniging Aquila zijn bezig met de beregeningsinstallatie. Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

De maand juni gaat door voor een van de tien droogste sinds de metingen van de KNMI in 1906 begonnen. Er viel slechts 29 millimeter neerslag, tegenover 68 normaal. Ook de komende week blijft volgens de weersvoorspelling regenval uit, op een mogelijke onweersbui woensdagmiddag in Zuid-Limburg na. Gecombineerd met de hoge temperaturen, de vele zonuren en wind maakt dat de vochtigheid van lucht en bodem laag. Hierdoor ligt het waterverbruik volgens het Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN) 40 procent hoger dan normaal. Normaal is een gemiddeld gebruik van 119 liter water per persoon per dag.

De oproepen van waterbedrijven om zuinig te zijn met water heeft niets te maken met een dreigend watertekort, zegt een woordvoerder van de Vereniging van drinkwaterbedrijven, Vewin. Er is voldoende water in voorraad. Waterbedrijven in Nederland zijn voorbereid op een paar weken droogte en hebben voldoende reserves. ‘De voorraadbekkens zitten vol.’ 

Volgens het KNMI zijn langdurige, ernstige droogtes zeldzaam in Nederland doordat het een waterrijk gebied is met een gestage watertoevoer. Drinkwater wordt voor 60 procent betrokken uit grondwater en voor het overige deel uit oppervlaktewater, waarvan het IJsselmeer, de Rijn en Maas de belangrijkste zijn. 

Het enige dat volgens Vewin voor problemen zorgt, is de ‘piekbelasting’. Tweederde van het watergebruik komt voor rekening van huishoudens. Burgers zijn bij warm weer geneigd tegelijk veel meer water dan gebruikelijk te verbruiken. Dat kan problemen geven met de waterdruk, waardoor het water uit de kraan bruin kan gaan kleuren. Vandaar de oproep om tussen 7 en 9  uur en tussen 18 en 22 uur het watergebruik te beperken, door onder andere kort te douchen en niet massaal de tuinsproeier aan te zetten.

In grondwater zitten deeltjes ijzer en mangaan, legt Amarins Komduur van Vewin uit. Tijdens het zuiveren worden die eruit gefilterd. Een deel zet zich af in de leidingen. Daar merkt de klant normaal gesproken niks van, maar als er veel water wordt afgenomen verandert de stroomsnelheid in de leiding. Het water gaat er iets minder snel doorheen en daardoor kan het die deeltjes meenemen, wat een bruine waterkleur veroorzaakt. ‘Het ziet er niet fris uit, maar is absoluut onschadelijk voor de gezondheid,’ aldus Komduur.

Waterbedrijven als Vitens (vijf miljoen huishoudens) en PWN (783 duizend) hebben hun klanten per e-mail opgeroepen tijdens piekuren zuinig te zijn met het watergebruik. ‘Vergelijk het met de autoweg’, zegt de woordvoerder van Vitens. ‘Als iedereen tegelijk de weg opgaat, slibt die dicht. Als het verkeer gedoseerd wordt, blijft er voldoende ruimte voor auto’s om te blijven rijde. In ons geval betekent het dat de waterdruk op peil blijft.’

De oproep heeft effect gehad, zegt een woordvoerder van PWN. Normaal gesproken ziet het bedrijf een verbruik van zo’n 300 duizend kuub per dag. Met het warme weer liep dat de afgelopen weken op tot wel 370 duizend kuub. We hoeven echter niet bang te zijn voor watertekorten, benadrukt de woordvoerder. ‘Er is voldoende. Wel is de toename in het gebruik zodanig, dat we onze klanten vragen een handje te helpen en geen dingen te doen die niet per se nodig zijn. Dat geldt ook voor onze eigen werkzaamheden: we spuiten bijvoorbeeld niet ons leidingnetwerk door.’ Omdat het de komende week ook warm en droog zal zijn, blijft het advies overeind.

Slootwater

In een groot deel van Brabant mogen boeren geen slootwater meer gebruiken om hun gewassen te besproeien, zo maakten de waterschappen Aa en Maas en Brabantse Delta bekend. Dit zogeheten onttrekkingsverbod geldt voor het gebied ten oosten van Eindhoven en Den Bosch en ten westen van Tilburg. ‘Door de lage waterstand kan er schade optreden aan oevers en kaden en stijgt de kans op sterfte van dieren en planten in watergangen’, zo laat Brabantse Delta weten.

Toch valt de overlast die boeren ondervinden van de droogte mee, zegt een woordvoerder van de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO). In gebieden waar het onttrekkingsverbod van kracht is kunnen boeren gebruik maken van bodemputten. ‘Al is het wel zo dat we verwachten dat het oogstseizoen, met name van graan, een week of twee eerder zal gaan plaatsvinden dan vorig jaar. Dat is fors eerder.’ Ook het vee houdt zich vrij goed in deze warme periode. ‘De koeien willen wel graag naar binnen. Ze vinden het wat te warm en staan liever in een koele, geventileerde stal dan buiten in de brandende zon.’

Drie manieren om water te besparen

1. Tuin en balkon

Drinkwaterbedrijven adviseren de tuin alleen buiten de piekuren, na 22 uur in de avond, te sproeien. Bij warm weer en droogte is het helemaal niet nodig planten, struiken en bomen vaak water te geven, zegt hovenier Henk Nijland uit Hardenberg, tenzij ze in een pot staan. Hoe droog de bodem er ook uitziet, in de tuin kunnen ze wel tegen een stootje, zeker bomen en struiken die al een paar jaar oud, dus diep geworteld zijn. Die zijn in staat water diep uit de grond te halen. Droogte maakt groen juist sterker. Veel sproeien maakt planten lui en zwak: ze hoeven niet op zoek naar water dus wortelen minder diep. Planten die nu door de aanhoudende droogte slap hangen en bloemen en blaadjes verliezen beschermen zichzelf en lopen geen risico het loodje te leggen. De hovenier adviseert alleen planten water te geven die duidelijk te lijden hebben, wat te zien is aan krullende bladeren. In oostelijke provincies met zandgrond zal dat noodzakelijker zijn dan elders. Met het aanbrengen van gootjes in de bodem om de plant zal het vocht niet weglopen en van ‘maximaal nut’ zijn. Voor moestuiniers is het daarnaast raadzaam te oogsten wat er te oogsten valt en zaaien en planten uit te stellen tot na de droogte. Tomaten kunnen beter wel overdag water krijgen, om schimmel te voorkomen. Nijland heeft nog wat preventieve tips voor alle tuinen: strooi in het voorjaar bodembedekkers als compost, houtsnippers of cacaodoppen. Die houden vocht vast. En zet een regenton neer, zodat er altijd een watervoorraad is.

2. Badkamer, toilet en keuken

De grootste hoeveelheden water gebruikt een huishouden tijdens het baden, bij het doorspoelen van het toilet en bij het wassen van kleding en vaat. Ook deze activiteiten zien drinkwaterbedrijven het liefst buiten de piekuren, met uitzondering van toiletbezoek. De droogte van nu is een mooie aanleiding die doorstromende stortbakken en lekkende kranen te (laten) repareren. Alleen al een druppende kraan verspilt op jaarbasis tweeduizend liter. Om de druk op de waterhuishouding in de spitsuren te vermijden, is het beter een korte douche te nemen van maximaal vijf minuten dan een bad. En om geen voorprogramma’s te gebruiken bij de wasmachine en vaatwassers alleen vol te laten draaien. Wie de eerste koude douchestralen niet verdraagt kan deze opvangen in een emmer en daar planten in tuin of op het balkon blij mee maken. In de preventieve sfeer werken waterbesparende douchekoppen, mengkranen en het plaatsen van een ‘doorstroombegrenzer’ op kranen.

3. Luxere zaken

De auto wassen kan beter wachten tot de droogteperiode voorbij is. Als de nood toch hoog is, bespaart het gebruik van een emmer sop met spons in plaats van de tuinslang of de wasstraat vele liters water. De gelukkige eigenaren van een zwembad, inclusief de opblaasbare varianten, kunnen het water minder vaak verversen.

Droge zomer

De zomer van 2018 behoort sinds deze week in elk geval tot de 5 procent droogste zomers ooit gemeten – al heeft dat met klimaatverandering niet aantoonbaar te maken. Toch ziet het KNMI ‘voorzichtige aanwijzingen’ dat de kans op droge zomers in de toekomst groter wordt.

Afgelopen maand was de droogste juni sinds 1962. Marcel van den Bergh fotografeerde hoe mensen omgaan met de droge dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.