Wees niet bang voor geloof en hoop

We moeten weer wenkende perspectieven schetsen

Waar zijn de grote verhalen? Wat is het wenkend perspectief? En waar willen we, in één of twee woorden, naar toe? Wie daar geen antwoord op weet, mag niet mopperen door Wilders ingehaald te worden. Want Wilders weet dat wel: hij wil waardering en ruimte voor de hardwerkende, handwerkende autochtone Nederlander. Iedereen die deze ruimte inperkt, moet opdonderen, van grote graaiers, bureaucraten, managers en ontwikkelingswerkers tot en met milieuactivisten en migranten.

Gevaarlijk
Iedereen die dit een gevaarlijk en verwerpelijk verhaal vindt, moet zelf met iets beters komen. Van dezelfde beknoptheid en helderheid. De FNV is voor deze test genadeloos gezakt. De FNV weet alleen nog maar uit te kramen dat alles zo moet blijven als het was.

Ooit was de AOW het topput van solidariteit, en daarom is dat nog steeds zo. Jongerius verlaagde zich vorige week zelfs tot het uitfluiten van Wouter Bos die de sociaal-democratie hiermee zou verkwanselen. Een onwaarschijnlijk dogmatische visie op het rode erfgoed, alsof een maatregel los van zijn context beoordeeld en heilig kan worden verklaard.

Maar, toegegeven, progressieve partijen articuleren hun wenkend perspectief ook weinig krachtig. Het probleem van progressieven, stelt de Amerikaanse filosoof Susan Neiman, is angst voor geloof en hoop. Hun angst om een wenkend perspectief te schetsen. Ze zijn de kritiek op totalitaire sympathieën en overspannen maakbaarheidsfantasieën nog steeds niet te boven. Ze beperken zich tot ontmaskering van grote verhalen als verkapt eigenbelang of theatrale prietpraat.

Minachten
Daarmee helpen ze slechts conservatieven in het zadel, stelt Neiman – en populisten, kun je daar aan toevoegen. Progressieven kunnen het zich niet permitteren om geloof en hoop te minachten en grote verhalen slechts te ontmaskeren. We hebben grote verhalen nodig om de samenleving richting te geven, aldus Neiman, die volgende maand op uitnodiging van D66 naar Amsterdam komt. Maar wat moet dat grote verhaal zijn? Geïnspireerd door Neiman stel ik voor dat we weer wenkende perspectieven gaan schetsen. Naïeve grote verhalen, die we slechts in minuscule stapjes willen halen.

Hier mijn eerste poging, over rechtvaardigheid en respect. Hij heeft twee pijlers: 1. waar we ons bij moeten neerleggen en 2. waar we onze hoop en trots aan kunnen ontlenen. Waar wij West-Europeanen ons bij moeten neerleggen, is dat we het materieel en juridisch grosso modo niet beter krijgen. Onze eeuwenlange toename in rijkdom en bescherming is voorbij.

Consuminderen
In het licht van globalisering en internationale milieucrisis, ontkomen we niet aan consuminderen noch aan economisch te worden voorbijgestreefd. In India of China is er nog wel reëel zicht op materiële vooruitgang. In zulke landen kun je het nog horen gonzen: Weet je wat we misschien krijgen: dat je geld krijgt als je niet meer kunt werken. Nee toch? Ja heus!

Aan zulke basale hoop op vooruitgang kunnen wij niet tippen. Maar we kunnen wel vooruitgang boeken op twee andere punten: betere omgangsvormen en een eerlijker verdeling van onze welstand en (voor)rechten. In die twee dingen zijn we, in mondiaal perspectief, al best goed, maar het kan beter. Gelijke verdeling was ooit een sterk punt van ons. Sinds de jaren tachtig is daar de klad in gekomen. Maar als we inzien dat we gemiddeld niet meer rijker en welvarender worden, wordt het extra belangrijk om dat wat we hebben, veel eerlijker te verdelen.

In de jaren zeventig waren we hier goed in. Hoog tijd die draad weer op te pakken. Forse inkomensnivellering dus, via fors hogere belasting voor de rijken. Ruimhartige steun voor landen die nog niet economische in de lift zitten.

Hufterigheid
Tweede wenkend perspectief: betere, democratischer omgangsvormen. Met omgangsvormen bedoel ik niet alleen beleefdheid tegenover de veelbesproken hufterigheid. Ik bedoel vooral ook doorleefde, alledaagse democratie. Daadwerkelijke gelijke waardering en respect voor en interesse in anderslevenden en andersdenkenden.

Opkomen tegen gezag als daar reden voor is. Respecteren van gezag als er geen reden voor opstand is. Respect voor de trage betrouwbaarheid van de overheid en de modderige compromissen van de politiek – en kritiek als ze het daarin laten afweten.

Ook op dit punt hebben we sinds de jaren zeventig een goede staat van dienst die verdere cultivering verdient. Echt gelijkwaardig, open en respectvol met elkaar omgaan is zo’n kunst dat we met die opdracht nog wel een paar eeuwen vooruit kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden