Column

'Weer zitten we op de eerste rij en zijn we getuige van oorlogen'

Loopgraven, ontberingen en zogeheten heldenmoed zijn nog net zo actueel als honderd jaar geleden, schrijft Lidy Nicolasen in haar wekelijkse column. 'Voetbal is oorlog, dachten we vorige week even. De ontnuchtering sloeg snel toe.'

Palestijnen verlaten Gaza-stad. Beeld afp

Op 28 juli honderd jaar geleden begon de Eerste Wereldoorlog. De grote oorlog, zeggen ze in de rest van Europa. Er vielen naar schatting 20 miljoen doden. De slachtoffers waren jonge mannen wier loopgraaf hun graf werd. Erich Maria Remarque beschrijft Im Westen nichts neues (Van het westelijk front geen nieuws) het leven van die gewone frontsoldaten. De een voor de ander sneuvelde door vijandig vuur, gifgasaanvallen of te zware ontberingen.

Heroïek, vaderlandsliefde kwamen er niet meer aan te pas. In die loopgraven smolten ze als sneeuw voor de zon. Remarque lag als Duitse soldaat zelf in de loopgraven. Zijn weergave heeft in belangrijke mate bijgedragen aan het beeld dat we hebben van de Eerste Wereldoorlog. Belangrijker nog was zijn impliciete boodschap: oorlog is gruwelijk en zinloos.

Het boek werd een groot succes. Het is twee keer verfilmd en het wordt tot op de dag van vandaag gelezen en geciteerd. Het verscheen in 1929, ruim tien jaar na het einde van die Eerste Wereldoorlog. In Duitsland kwamen in de jaren dertig van de vorige eeuw de nationaal-socialisten aan de macht. Zij vonden het boek een aanfluiting en belediging voor de Duitse heldhaftigheid en soldatenmoed. De boeken van Remarque werden op de brandstapel geworpen. De schrijver zelf werd het Duitse staatsburgerschap ontnomen.

Vandaag de dag hebben we geen schrijver als Remarque meer nodig om de zinloosheid en de gruwelen van oorlog te leren kennen.

Actrice Marlene Dietrich en Erich Maria Remarque tijdens een diner op 26 April 1939. Beeld afp

Loopgraven, ontberingen en zogeheten heldenmoed zijn nog net zo actueel als honderd jaar geleden. Het verschil is dat we er nu met de neus bovenop staan. We zien krijgszuchtige moslims geloofgenoten de hals afsnijden, omdat het geloofsritueel van de slachtoffers even iets afwijkt.

We zien een goed uitgerust leger een grondoorlog beginnen in een overbevolkt land, om de stroom van raketten te stoppen waarmee het dagelijks door de vijand wordt bestookt. Internationale organisaties waarschuwen de burgers te ontzien. We zien dode kinderen op een strand.

Op de dag van de grondoorlog - donderdag 17 juli 2014 - schieten separatisten in de oosten van Europa een burgervliegtuig naar beneden. Alle inzittenden zijn dood. Wat we zien, zijn de rokende puinhopen van een oorlogshandeling.

Voetbal is oorlog, dachten we vorige week even. De ontnuchtering sloeg snel toe. Weer zitten we op de eerste rij en zijn we getuige van oorlogen, waarin tot de tanden gemotiveerde strijders het recht op het eigen land bevechten. Eigen grond om op te leven, in naam van God en vaderland.

In de retoriek waarin dat recht wordt verdedigd en bezongen, verstoppen voor- en tegenstanders zich in hun eigen virtuele loopgraven die ze hebben volgestort met propaganda. Twitter leent zich er perfect voor. Machthebbers en gewone burgers wereldwijd hebben de mond vol van vrede. De eigen loopgraven verlaten ze daarvoor nooit.

Van het front niets nieuws.

Lidy Nicolasen is redacteur van de Volkskrant. Iedere zaterdag schrijft zij een column voor Volkskrant.nl.

Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden