Weer waart de gesel van Financiën rond in Den Haag

PvdA-fractievoorzitter Melkert wil af van de 'gesel van Financiën'. Vlak voor 'gehaktdag' reageert de SP hilarisch, de VVD afwijzend en houdt de PvdA zich op de vlakte....

Van onze verslaggevers Lidy Nicolasen Frank Poorthuis

Er zijn drie soorten gesels. Die van de beul, die van de zelfkastijding en ten slotte de gesel van de erotische spelletjes. Welke bedoelde PvdA-fractieleider Melkert, toen hij in een interview in de Volkskrant klaagde dat 'de gesel van Financiën' de creativiteit op departementen beknot?

De vraag werd gisteren in de Kamer pesterig gesteld door SP-fractievoorzitter Marijnissen. Hij wist het antwoord ook al. Aangezien Melkert zich vrijwillig had onderworpen aan de tucht van de begrotingsregels, moest hier sprake zijn van een erotisch spel. Dus, sarde Marijnissen verder: 'Kan Melkert de Kamer vertellen wanneer hij de meester verzoekt met de gesel te stoppen?'

'Meester' Zalm keek vanuit het regeringsvak met onverholen leedwezen, toen Melkert nog eens vertelde wat hij wil. Hij vindt dat een toekomstig kabinet eerst plannen moet maken en dan moet kijken hoeveel geld daarvoor is. In plaats van, zoals dat volgens hem nu nog steeds gebeurt, andersom.

Het debatje werd gehouden een dag voordat de Algemene Rekenkamer oordeelt over het financiële beleid van alle ministers. 'Gehaktdag', zeggen ze in Den Haag. Behalve Zalm zal ook diens CDA-voorganger Ruding de Tweede Kamer toespreken. Weer zal boven de Kamer de 'gesel' rondwaren.

Zittende bewindspersonen willen zich niet openlijk in het dispuut mengen. VVD-ministers noemen de uitspraak van Melkert wel 'zwaar overdreven'. Partijleider Dijkstal sprong op het VVD-congres in de bres voor partijgenoot Zalm, met de opmerking dat wie als Melkert spreekt tot de groep van 'onverzadigbare rupsen' behoort.

Ook de PvdA'ers houden zich op de vlakte. Alleen staatssecretaris Vliegenthart is bereid Melkert 'een beetje' gelijk te geven. 'De dingen die hij nodig acht, vinden steeds meer plaats. Toen ik begon, waren er nog van die oude structuren. Als er een probleem op tafel kwam, was de eerste reactie: oh, maar dat kost geld. De afgelopen jaren zie je een kentering.'

'Maar een gesel?', zegt Vliegenthart. 'Nee, als je zoveel geld krijgt als ik mag je niet klagen. Ik heb niet het idee dat ik geknot wordt in mijn creativiteit. Dat komt ook omdat materieel iedereen nu tevreden is. Er was eerst bijna geen geld en Gerrit heeft toch gezorgd voor voldoende middelen.'

Oud-ministers tonen zich minder terughoudend. Oud-minister en nu PvdA-Kamerlid De Boer: 'Ik heb de minister van Financiën beleefd als iemand die meedenkt. Iedereen verwacht ook dat hij bovenop de centen zit. Ad zegt dat je met het hele kabinet moet onderzoeken wat de grootste problemen zijn en welke prioriteiten daaruit voortvloeien. Nu zit elke minister er toch in eerste instantie voor zijn eigen portefeuille. Als je veel kunt peuren uit de grote pot geld, ben je ogenschijnlijk een goede minister.'

Er waren tijden dat er geen grote pot met geld op tafel stond. Toen ging de discussie niet over de verdeling van de miljarden, of over de Zalmnorm, maar over de vraag wie de meeste pijn moest lijden. Andriessen, minister van Financiën in het kabinet Van Agt II, bewaart er nog altijd levendige herinneringen aan.

Hij stapte op omdat zijn collega's domweg niet naar hem wilden luisteren. 'Ik de gesel erover? Ik werd gegeseld', zegt hij. 'Ik had niet de zweep in handen. Maar er moet wel altijd iemand zijn die de gezondheid van de financiën in de gaten houdt.'

Andriessen moest miljarden bezuinigen. Zijn 'gesel' beknotte de creativiteit niet, zoals Melkert suggereert, maar prikkelde de ministers juist. Ze lieten zich door hem niets vertellen. Hadden ze problemen met hem, dan klaagden ze erover in de ministerraad. 'Ze hoopten steun te krijgen van de anderen, want die hadden natuurlijk dezelfde problemen. En steun van de minister-president. Op een gegeven moment heb ik gezegd: ik geloof het verder wel. Mijn opvolger (Van der Stee, red.) stelde minder hoge eisen, maar de overheid kwam daardoor wel in grotere problemen.'

Oud-staatssecretaris Van der Reijden van Volksgezondheid moest in zijn tijd diep door de pomp. Van een gesel van Financiën wil hij niet spreken. Van zijn kwelgeest Ruding zegt hij wel: 'Dat was een harde. Hij zei altijd: jij liegt in alles als het om geld gaat. ''Bewijs het maar'', zei ik dan. Deetman blafte ook terug. Die had een genadeloos regime in eigen huis. Hij stuurde zijn staatssecretarissen voor 2500 gulden terug.'

'Twijfel aan alles', zegt Van der Reijden, 'dat is Financiën ten voeten uit. De ambtenaren van dat ministerie twijfelen aan elk cijfer dat je op tafel legt. Ze zijn lastig, maar meer ook niet als je je zaken in orde hebt. In mijn tijd moest ik drie miljard bezuinigen. Ik kwam op 4,4 miljard uit. Mijn ambtenaren konden tegen die van Financiën op. Dat kunnen die van Volksgezondheid nu niet.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden