AchtergrondBelastingdienst

Weer valt er een lijk uit de kast van de Belastingdienst: fiscus hield tóch een zwarte lijst bij

Na de kindertoeslag-affaire zou alles beter worden, maar de Belastingdienst is alweer betrapt op het bijhouden van een zwarte lijst. Een nepklacht van een kwaadaardige ex kon iemand daar al op krijgen, die daarna jarenlang een ‘vinkje’ achter zijn naam kon hebben – zonder het te weten. 

De afdeling webcare van de Belastingdienst, waar vragen van belastingplichtigen worden beantwoord. Meer dan 8 miljoen mensen de komende tijd moeten hun aangifte inkomstenbelasting doen.Beeld ANP

De nieuwe staatssecretarissen van Financiën hebben zich amper op het pluche gevleid, maar toch is hun stapel probleemdossiers alweer aangegroeid. Zaterdag onthulden Trouw en RTL Nieuws dat de Belastingdienst bij de fraudebestrijding gebruikmaakte van een soort zwarte lijst met de namen van circa 180.000 verdachte burgers en bedrijven. De dienst is onzorgvuldig met deze namenlijst omgegaan en heeft daardoor de privacywetgeving overtreden. De Tweede Kamer wil tekst en uitleg van de verantwoordelijke bewindspersonen Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen.

De fiscale woordvoerders in de Tweede Kamer voelen zich (opnieuw) in het ootje genomen. Het is niet voor het eerst dat de Belastingdienst bij monde van de staatssecretaris een aantijging ontkent die later toch waar blijkt te zijn. Zo beweerde de voorganger van Vijlbrief en Van Huffelen, Menno Snel, in eerste instantie dat de misstanden bij de kinderopvangtoeslagen zich beperkten tot circa 300 ouders die aangesloten waren bij één gastouderbureau. Later moest hij toegeven dat duizenden andere ouders mogelijk ook slachtoffer waren.

Enquête

En nu blijkt de Belastingdienst toch een zwarte lijst met fraudeverdachten te hebben bijgehouden. CDA’er Pieter Omtzigt: ‘We hebben als Kamer meerdere keren gevraagd of er zwarte lijsten waren en daar kwam steeds een ontkennend antwoord op. Maar dit is gewoon een zwarte lijst.’ Henk Nijboer (PvdA): ‘Dit is bijzonder ernstig. De rechtsbescherming van deze mensen is niet gerespecteerd. Zij wisten niet dat ze op zo’n lijst stonden en konden zich daardoor niet verweren tegen de beschuldigingen die tegen hen waren ingebracht.’ SP’er Renske Leijten roept opnieuw op tot een parlementaire enquête, een oproep die ze eerder deed naar aanleiding van de kinderopvangtoeslagenaffaire.

De parlementaire verontwaardiging richt zich op de Fraude Signalering Voorziening (FSV) van de Belastingdienst, een intern registratiesysteem voor fraudemeldingen. Vanaf 2001 sloegen belastingambtenaren in deze database alle ‘signalen’ op die op mogelijke fraude met belastinggeld wezen. Die signalen waren divers van aard: het kon gaan om meldingen van justitie of politie die op mogelijke fraude waren gestuit, maar ook om tips van burgers die hun buurman erbij lappen omdat hij van een uitkering leeft maar wel in een dure auto rijdt. Ook meldingen over gastouders die misschien sjoemelen met kinderopvangtoeslagen en over malafide belastingadviseurs kwamen in FSV terecht.

De kritiek van de Kamer richt zich niet zozeer op het feit dat de Belastingdienst signalen over fraude centraal opsloeg en bijhield, maar vooral op de onzorgvuldige manier waarop de fiscus vervolgens met die gegevens omging. Zo hadden meer dan vijfduizend belastingambtenaren, veel meer dan strikt noodzakelijk, toegang tot de zeer privacygevoelige database. Een groot aantal van hen kon de gegevens bovendien ongezien wijzigen en kopiëren. Ook werd de lijst niet periodiek en stelselmatig opgeschoond, terwijl overheidsinstanties privacygevoelige gegevens niet zomaar oneindig mogen bewaren.

‘Drugshandel’

In theorie kon een onschuldig persoon dus eeuwig een ‘vinkje’ achter zijn of haar naam krijgen, bijvoorbeeld omdat een wraakzuchtige ex of een jaloerse buurvrouw een valse fraudemelding had gedaan. Zelf wisten ze daar vaak niets van, omdat de Belastingdienst de ‘verdachten’ niet altijd vertelde dat ze in de FSV voorkwamen. Dat dit vinkje niet altijd zonder gevolgen bleef blijkt uit het relaas van een gedupeerde vrouw in Trouw. Zij ontdekte pas dat zij het FSV-stigma droeg toen zij in 2014 haar dossier bij de Belastingdienst opvroeg. De dienst had in de FSV vermeld dat zij veroordeeld was voor drugshandel. Daar was echter geen sprake van. De vrouw kreeg excuses aangeboden, maar ze was toen al een jaar kinderopvangtoeslag misgelopen. Daardoor had ze haar baan moeten opgeven.

De Belastingdienst heeft de FSV vorige week ‘uit de lucht gehaald’ naar aanleiding van de vragen van RTL en Trouw. Een intern evaluatierapport trok al een jaar geleden de conclusie dat de Belastingdienst de privacyregels schond door zijn onzorgvuldige omgang met het registratiesysteem. Die kritische evaluatie was nog niet met de Kamer gedeeld.

Meer over de problemen bij de Belastingdienst

Alexandra van Huffelen, thans directeur van het Amsterdamse vervoerbedrijf GVB, moet op het ministerie van Financiën de toeslagenaffaire doen vergeten. 

D66'er Hans Vijlbrief moet het gaan doen: de haperende Belastingdienst weer op de rails krijgen. Hij gold als een van de invloedrijkste ambtenaren in Brussel, maar kon geen ‘nee’ zeggen tegen het verzoek van zijn partij. 

Premier Rutte legde in januari zijn oor te luisteren bij honderden ouders die door de Belastingdienst zijn gedupeerd. Pasklare oplossingen heeft de premier niet, waarschuwde hij van tevoren. 

De Tweede Kamer reageerde enthousiast op de plannen van minister Hoekstra van Financiën voor de reorganisatie van de Belastingdienst. Maar de uitvoering daarvan zal nog heel wat voeten in de aarde hebben

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden