Weer thuis

In Woody Allens nieuwe film Blue Jasmine speelt de kredietcrisis een rol. Wil de regisseur, die normaliter romantische tragedies maakt, plotseling iets zeggen over deze tijd?

Is het die hoog opgetrokken broek en te grote blouse? In zijn eentje aan een grote ronde tafel in een hotel in Parijs, wachtend tot een groepje journalisten bij hem aanschuift, oogt Woody Allen opvallend klein en kwetsbaar, als een echte oude man.


Wanneer de filmmaker (77) begint te praten, gebeurt er iets bijzonders. Hij bloeit op, lardeert het verhaal over zijn nieuwste film met klassieke anekdotes (hij bezit geen computer, zijn scenario's schrijft hij op zijn typmachine) en komt met perfect getimede grapjes. Binnen een minuut eet het bezoek uit zijn hand. 'Ik heb geen enkele interesse in rijkdom, maar ik wil wel een zuster kunnen betalen wanneer ik straks 90 ben en dag en nacht verzorgd moet worden.'


Geld is het belangrijkste gespreksonderwerp. Met Blue Jasmine, de 44ste film in zijn oeuvre, vertelt Allen een verhaal met een voor zijn doen opvallend hedendaags uitgangspunt, over een vrouw, gespeeld door Cate Blanchett, die een fortuin kwijtraakt nadat haar man wordt opgepakt voor grootschalige fraude. Wil de regisseur, wiens films zich vrijwel altijd afspelen in zijn charmante, sinds de jaren zestig zorgvuldig opgebouwde biotoopje met zijn kenmerkende existentiële twijfel en romantische tragedie, plotseling iets zeggen over deze tijd? Over de kredietcrisis in het algemeen en witteboordcriminelen als Bernard Madoff in het bijzonder?


Het tegendeel blijkt waar: inspiratie voor Blue Jasmine vond Allen om de hoek, in zijn woonplaats New York. 'Mijn vrouw hoorde over een vrouw die haar luxeleventje in een klap kwijtraakte toen haar echtgenoot hun fortuin verloor tijdens de kredietcrisis. Ze verkochten hun huis, hun vliegtuig en de vrouw moest tot haar schaamte zelfs in een winkel werken. Ik vond het een interessant verhaal voor een film, maar ik ga uit van een persoonlijk drama. Dat daar eventueel een maatschappelijke betekenis aan kleeft, is het gevolg van zo'n verhaal, maar niet mijn uitgangspunt.'


Allen verduidelijkt: 'Neem Death of a Salesman. Toen Arthur Miller zijn toneelstuk schreef, ging het hem om de sociale betekenis, om de Amerikaanse mythe van rijkdom en succes, maar ik zie vooral de tragiek van een vader die uiteindelijk wordt verraden door zijn eigen zoons. Dát maakt zo'n verhaal voor mij interessant.'


Natuurlijk, als de kredietcrisis vijf jaar geleden niet was losgebarsten, had Allen dit specifieke scenario niet geschreven. 'Wat dat betreft is dit inderdaad een verhaal van deze tijd, maar het gehoorzaamt voor mij vooral aan de wetten van een tragedie. Het hoofdpersonage is een intelligente vrouw, ze studeerde en werd ingepalmd door een charismatische man. Ze baadde in luxe. Toen ze ontdekte dat hij haar bedroog, gaf ze hem aan, maar daarmee tekende ze ook voor haar eigen ondergang.'


Hij kent de verhalen over mensen die lijden onder de crisis. Dat is de reden waarom Blue Jasmine een tikkeltje donkerder en serieuzer is dan Allens relatief lichtvoetige werk van de afgelopen jaren. 'Het was een serieus verhaal dat vroeg om serieus drama. Mensen verloren hun spaargeld, hun huis, hun bedrijf, hun toekomstplannen. Er zijn ook mensen wier huwelijk stukliep, anderen pleegden zelfmoord - de crisis legt een vreselijke, persoonlijke last op het leven van mensen.'


Toen Allen het verhaal ontwikkelde, kneedde hij zijn hoofdpersonage tot een karikatuur. 'De vrouw waarop ik mijn verhaal baseerde, slikte medicijnen om het hele gebeuren te verwerken, maar ik wist dat dit verhaal kon werken als ik de goede actrice zou vinden.'


Cate Blanchett was Allens eerste keus, vertelt hij. Ze voegt zich daarmee bij een rij illustere vrouwenrollen in Allens films, van Diane Keaton en Mia Farrow tot Scarlett Johansson en Penelope Cruz, stuk voor stuk actrices die graag genoeg met Allen willen werken om genoegen te nemen met een beduidend lager salaris dan ze gewend zijn - alleen door het budget laag te houden, krijgt de regisseur immers de volledige creatieve controle over zijn films.


'Een minder goede actrice zal haar best doen en spelen alsof ze de weg kwijt is', zegt de regisseur. 'Maar Cate maakt het echt. Er zijn andere actrices die de rol hadden aangekund, Naomi Watts bijvoorbeeld, of Meryl Streep, maar Cate was precies goed. Ze was bovendien beschikbaar en bereid om voor vrij weinig geld te werken, dus ik prijs mij gelukkig.'


Nadat hij een aantal films in Europa draaide, van Londen tot Barcelona, Parijs en Rome, filmt Allen ditmaal weer grotendeels in zijn vertrouwde New York. Een ander deel speelt zich af in San Francisco. Niet omdat juist die stad een belangrijk onderdeel is van het verhaal, zoals Parijs dat was voor Midnight in Paris, maar omdat hij een stad zocht die hij prettig genoeg vondom tijdens de opnamen twee maanden te wonen. 'Dit verhaal moest zich afspelen in twee Amerikaanse steden. Er zijn eigenlijk slechts drie Amerikaanse steden waar ik kan wonen: New York, New Orleans en San Francisco, de Europese steden van de Verenigde Staten.


Het is misschien wel dankzij die rationele benadering dat hij zijn ontzagwekkende productiviteit - een film per jaar - op peil houdt. 'Het maken van films is een heel prettige manier om je tijd te besteden. Je houdt je elke dag bezig met muziek, kostuums, mooie vrouwen, interessante mannen, scenaristen, cameralui - waarom zou ik er niet mee doorgaan?'


Allen heeft het vaker gezegd en hij zal het blijven zeggen: hij blijft films maken zo lang hij het fysiek aankan en iemand hem af en toe een zak geld toestopt. 'Ik heb nog steeds veel ideeën. Ze zijn niet allemaal goed, maar er zitten goede tussen.'


De filmset blijft bovendien zijn favoriete vorm van verstrooiing, ter afleiding van zijn sombere aard. 'Ik vind het prettig om mij te focussen op zaken die niet over leven en dood gaan. Oplosbare problemen. Zal Cate Blanchett in mijn film willen spelen? Is ze vrij tijdens de periode waarin we filmen? Zo voorkom ik gepieker over het feit dat ik steeds ouder word, want de grenzen van mijn leven zijn nu wel zichtbaar.'


En weer door

Zoals gebruikelijk zat Woody Allen niet stil nadat hij zijn nieuwste film had afgerond. Momenteel filmt hij in Zuid-Frankrijk voor zijn nog titelloze 45ste film die zich afspeelt in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw, met hoofdrollen voor Emma Stone en Colin Firth. Vervolgens kan hij waarschijnlijk direct door naar Zweden voor de opnamen van nummer 46. Of Brazilië. De burgemeester van Rio de Janeiro bood in elk geval onlangs aan om de volledige financiering van een Braziliaanse Allen op zich te nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden