Sporenonderzoek na de ontploffing bij de Poolse super in Beverwijk.

AnalyseExplosies bij Poolse winkels

Weer ontploffing bij Poolse supermarkt: bittere concurrentiestrijd Iraaks-Koerdische eigenaren?

Sporenonderzoek na de ontploffing bij de Poolse super in Beverwijk.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In één week vier explosies bij drie Poolse supermarkten; dat kan geen toeval zijn. Ze zijn gericht tegen de eigenaren, zegt een van hen. Die zijn allemaal van Iraaks-Koerdische afkomst en stampten met vereende krachten de ene na de andere Poolse supermarkt uit de grond. Vlekkeloos is hun reputatie niet.

De ontploffingen in Aalsmeer, Beverwijk Heeswijk-Dinther en - zaterdagochtend - opnieuw in Beverwijk veroorzaakten grote ravage, maar kenden geen slachtoffers. De politie onderzoekt of er verband is tussen de aanslagen en, zo ja, wat dat verband zou moeten zijn. Maar ze hebben in elk geval een bijzonder fenomeen blootgelegd dat voor menigeen een verrassing was: het zijn vooral Koerden uit Irak die Poolse supermarkten runnen.

Overgewaaid uit Engeland

Het verschijnsel komt overgewaaid uit Engeland. Ondernemer Dilman Abdullah, die al eerder in Doncaster een supermarkt en groothandel in Poolse producten had geopend, was in 2012 met de opening van de Groszek XL (Pools voor erwtje) in Den Haag de trendsetter.

In Nederland wonen circa 200 duizend (geregistreerde) Polen, die dol zijn op hun eigen brood, vlees, worst en bier. Maar ook arbeidsmigranten uit andere Oost-Europese landen kopen graag Poolse producten. Die klanten waren tot acht jaar geleden nog voornamelijk aangewezen op enkele overwegend kwakkelende Poolse winkels met veel te hoge prijzen - de Polen gingen liever naar de Aldi of de Lidl.

Groeimarkt

De Koerden zagen een groeimarkt en stampten letterlijk met vereende krachten de ene na de andere Poolse supermarkt uit de grond. Ondernemerschap en financiering worden vooral in de eigen families en netwerken georganiseerd. Het zijn ook vaak relatief jonge mannen die met steun van anderen aan het roer staan van de supermarkten met namen als Biedronka (lieveheersbeestje), Warszawa of Polo Smak.

Illustratief is wat de 25-jarige Mohamad Mahmoed, mede-eigenaar van de getroffen supermarkten in Aalsmeer en Beverwijk, daarover eind vorig jaar zei in voetbaltijdschrift ELF Voetbal. ‘Quick Boys-speler scoort met Poolse supermarkten’, luidde de kop boven het interview. Hij was als kind uit Irak gevlucht, wilde profvoetballer worden en speelde zelfs bij PSV en NEC, maar kwam uiteindelijk bij de Katwijkse amateurvereniging terecht. Toen was de jonge middenvelder al eigenaar van vier supermarkten.

Opmerkelijke stap

‘Mijn zwager bezit tien filialen van Biedronka. Hij adviseerde me op deze plek in Rotterdam te beginnen. Er wonen veel Polen in en rond Zuidplein. De meesten werken in de haven en in de bouw. Bijna 100 procent van de bewoners van de naastgelegen flat is Pools’, zei Mahmoed in ELF Voetbal over de opmerkelijke stap die hij drie jaar daarvoor al had gezet in supermarktland.

‘Sinds de opening loopt het uitstekend, een gat in de markt. Met mijn zwager heb ik inmiddels ook twee filialen in Vlaardingen en sinds twee maanden ook een met mijn broer in Aalsmeer. Die laatste vestiging ligt vijfhonderd meter van de bloemenveiling waar veel Polen werken. In Vlaardingen heten de supermarkten Warszawa. Ze liggen in dezelfde straat. Op die manier kon ik voorkomen dat een concurrent zich dicht bij in een leegkomend pand zou vestigen.’

Mahmoed is ervan overtuigd dat een concurrent achter de aanslagen zit, zegt hij zaterdag in een interview met De Telegraaf. ‘Er zijn meerdere partijen die azen op deze markt.’

Geen familie

De ontplofte supermarkt in Heeswijk-Dinther is eigendom van Shwan Rabati Mahmoed (31) - die weliswaar dezelfde naam heeft als zijn collega in Aalsmeer, maar zegt geen familie te zijn en hem ook niet te kennen. Mahmoed is een veel voorkomende Koerdische naam. De Ossenaar kwam dertien jaar geleden als vluchteling naar Nederland en bezit samen met anderen ook Poolse winkels in onder meer Oss, Uden, Almere, Weert en Nistelrode.

Hoeveel Poolse supermarkten of winkels Nederland telt, is niet bekend. ‘Wij hebben hier helaas geen zicht op’, meldt het CBS.

De hoofdredacteur van Polonia.nl, een nieuwssite voor Polen in Nederland, schat dat het er een kleine tweehonderd zijn. Ook zij constateert dat de meeste in handen zijn van Iraakse Koerden - de Polen zelf hebben het over Turken. ‘Vroeger had je vooral kleine Poolse winkels, opgericht door ondernemende arbeidsmigranten. Maar die worden steeds meer verdreven en weggeconcurreerd door Iraaks-Koerdische ondernemers die via hun netwerken groothandels in Polen bezitten, over veel kapitaal beschikken en met lage prijzen kunnen stunten’, aldus Malgorzata Bos-Karczewska.

Uit twee steden

‘Een Poolse worst uit de Poolse super, die koop je bij de Irakees’, kopte NRC twee jaar geleden boven een artikel over die opmerkelijke ontwikkeling. Uit een (niet volledige) inventarisatie bleek dat 43 van de 83 Poolse supermarkten eigendom zijn van Iraakse Koerden, vooral in Noord-Brabant, Limburg en Zuid-Holland. De eigenaren komen veelal uit twee steden: Kirkuk en Suleimaniya.

De drie getroffen supermarkten opereren alledrie onder de naam Biedronka. Dat is de grootste supermarktketen van Polen, met ruim drieduizend vestigingen in 1.100 steden en dorpen in het Oost-Europese land. De discounter, 25 jaar geleden opgericht, telt bijna 70 duizend medewerkers. Het is eigendom van het Portugese handelsconcern Jerónimo Martins, dat in eigen land ook (samen met minderheidsaandeelhouder Ahold Delhaize) de supermarkten van Pingo Doce bestiert.

Maar de Nederlandse Biedronka’s hebben niets te maken met het Poolse supermarktconcern, dat geen vestigingen in het buitenland heeft. Ze dragen slechts dezelfde naam en het bekende logo van het lieveheersbeestje. De Iraaks-Koerdische eigenaren proberen mee te liften met de naamsbekendheid van Biedronka. Maar dat naamgebruik kan wel eens juridisch onrechtmatig en tegen het zere been zijn van het Poolse supermarktconcern.

Politieagenten praten met een burger na een explosie bij een Poolse supermarkt in Beverwijk.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Politieagenten praten met een burger na een explosie bij een Poolse supermarkt in Beverwijk.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Geen link met Poolse Biedronka

De persdienst van Biedronka in Warschau reageerde in elk geval onmiddellijk op de berichtgeving van Polonia.nl over de aanslagen. ‘De winkels in Nederland die in dit artikel worden beschreven, hebben niets met ons bedrijf te maken’, aldus het concern. ‘Winkels die buiten Polen actief zijn, mogen de naam Biedronka niet gebruiken. Tegelijkertijd willen we u erop wijzen dat onze handelsmerken worden beschermd op het niveau van de Europese Unie en dat we passende juridische stappen ondernemen in geval van inbreuk.’

De aanslagen hebben ook in Polen de nodige aandacht getrokken. De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft bij de Nederlandse ambassadeur zijn bezorgdheid geuit over de ontwikkelingen. Hij verwacht een grondig onderzoek door de Nederlandse autoriteiten, zo laat hij via twitter weten, en wil ook dat de veiligheid van Poolse burgers wordt gewaarborgd.

Volgens hoofdredacteur Bos-Karczewska van Polonia.nl worden de aanslagen in Polen zelfs in verband gebracht met ‘de ruzie’ tussen Polen en Nederland over de rechtsstaat en een mogelijk Poolse veto op EU-begroting. ‘Ik leg net een telefonisch interview met een Pools radiostation neer’, zegt ze. ‘Ze hebben het over Poolse winkels die worden aangevallen en dat Poolse burgers hier beschermd moeten worden. Ik heb ze uitgelegd dat het geen Poolse winkels zijn, maar Koerdische winkels met Poolse producten. En dat het motief waarschijnlijk meer in een afrekening binnen de Iraaks-Koerdische gemeenschap moet worden gezocht.’

Geen dreigementen

De getroffen supermarkteigenaren zeggen geen dreigementen te hebben ontvangen en met niemand ruzie te hebben. Maar ook in dit groeiende segment van de supermarktwereld is de concurrentie groot. Dat kan leiden tot afgunst en conflicten over bijvoorbeeld de vestiging van een nieuwe winkel die (te) dichtbij een andere zou liggen. Zo werd een Poolse supermarkt in Den Haag eind vorig jaar en begin dit jaar meerdere keren beschoten. De Małpka (Pools voor aapje) werd op last van de burgemeester maandenlang gesloten.

Ook andere Poolse supermarkten hebben geen vlekkeloos imago. Sommige winkels zijn betrapt op de verkoop van illegale sigaretten, gesmokkelde alcohol uit het buitenland (waarover geen accijns is betaald), valse producten of medicijnen die alleen met doktersvoorschrift door apothekers mogen worden verstrekt.

Zo voerde de politie in januari een grote controle uit onder vooral Poolse supermarkten in Rotterdam. ‘Bij elke controle werd wel iets aangetroffen wat niet mocht’, twitterde de politie-eenheid Feijenoord. ‘Bijvoorbeeld verkoop sterke drank zonder vergunning, verkoop illegale sigaretten en medicijnen.’

Lees ook

Derde explosie bij Poolse winkel, nu in Beverwijk: ‘Dit staat niet op zichzelf.’

De politie is dringend op zoek naar getuigen of mensen die meer informatie hebben over de explosies in twee Poolse supermarkten in Aalsmeer en Heeswijk-Dinther.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden