Column

Wederopstanding

 Waarom de overleden boekwinkels van Polare weer winst maken.

De boekwinkel van mijn jeugd werd wreed vermoord. Een jaar geleden spartelde ze tussen de vingers van de spreadsheettypes; die hielden haar boven de afgrond en daar zou de boel hoe dan ook in verdwijnen. Nog even kaatsend op stukken curatorsteen, een hand die naar een boom greep, en dan denderde alles het gat in van de geschiedenis. Opgericht Nijmegen 1922, overleden Nijmegen 2014.

Boekwinkels, zeiden ze een jaar geleden, zijn de faxmachines van deze tijd. Zo bestaan ze, en zo niet meer - eraan vasthouden is hetzelfde als blijven rijden in een traction avant. Boekhandelaars durfde ik nauwelijks meer te vragen hoe het ging, bang voor die uitdrukking op het gezicht.

Zo ligt de boel erbij, als ik precies een jaar later de boekwinkel van mijn jeugd binnenloop. En als ik weer buiten sta, is alles gekanteld. Ja!, zegt mede-eigenaar Monique. We maken winst! Dat is gek, zeg ik. Dat is helemaal niet gek, zegt Monique.

De boekwinkel van mijn jeugd is Dekker v.d. Vegt. Dat is in Nijmegen een naam als een oriënteringspaaltje, net als cafetaria Groenen waar ze de waterfiets hebben uitgevonden en het supertje, maar dat is een ander verhaal. Een jaar geleden ging Dekker v.d. Vegt failliet met twintig anderen: de afgrond in gesmeten door boekwinkelketens Selexyz en Polare. Het was een trage, pijnlijke dood: de schappen steeds leger, de boekverkopers steeds grauwer, ja, dit was dus het lot van de boekwinkel in het algemeen.

Boekhandel Polare in Utrecht vlak voor zijn pijnlijke dood. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Boekhandel Polare in Utrecht vlak voor zijn pijnlijke dood.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Maar van de twintig failliete Polarewinkels zijn er zestien weer open en met succes. Hoe hebben ze dat geflikt? Ik loop die winkel binnen door een kleine gevel, en daarachter opent zich een balzaal met een espressobar als epicentrum. Aan de koffie zitten Monique Kauffman, Hanneke Lucassen, Sascha Falkenhagen, Toine Susijn - allemaal met die overwinnaarsblik. Toine werkt hier sinds 1973. Sascha sinds 1980. Ze moeten me nog kennen als jongen in de kinderboekenhoek.

De laatste jaren waren akelig, vertellen ze. Onder Polare dienden ze een uitdijend hoofdkantoor dat voorschreef alleen bestsellers te verkopen en oude meuk van De Slegte - zweefvliegen voor beginners. Nu vinden we Birk van Jaap Robben mooi, zegt Toine, dus verkopen we dat. Dan máken we dat boek. Dat succes is hier begonnen. Het enige wat echt failliet ging is het spreadsheetdenken.

Wat er gebeurde noemt Monique een volksopstand: heel Nijmegen omarmde Dekker v.d. Vegt. De boedel werd opgekocht door haarzelf, oud-directeur Hans Peters en Leo van de Water, een aannemer die eigenlijk geen boeken leest. Bij de heropening, een jaar geleden, schoot Leo vol. 'Ik heb mijn Nimweegse hèrt laten spreken', zei hij in een interview. Iedereen had dikke ogen toen. Dat we geworteld waren in de stad dat wisten we, zegt Monique. Maar zó.

Ze haalden geld op met crowdfunding. 75 mille hadden ze nodig, in drie maanden tijd. Zes dagen later hadden ze anderhalve ton: 512 mensen kochten stukjes winkel. Een uitgever gaf van al zijn boeken een exemplaar cadeau. Vertegenwoordigers kwamen met taart. De failliete kledingwinkel op de hoek, zegt Sascha, was dat nooit gelukt. Dat is het verschil.

In Nijmegen werd gecrowdfund. En zie daar: `We maken winst!' Beeld Toine Heijmans
In Nijmegen werd gecrowdfund. En zie daar: `We maken winst!'Beeld Toine Heijmans

Meer boekwinkels kregen hun oude namen terug, zodat er weer op te oriënteren valt: Kooyker, Donner, Scheltema, Broese - elfhonderd vierkante meter in het hart van Utrecht. Er is een nieuw elan, zegt Erik van Doorn, die met zijn vrouw Sandra de winkel overnam. Maar daar is ook een probleem: de gemeente wil dat mooie gebouw hebben en heeft het huurcontract opgezegd zodat ze er de bibliotheek kan vestigen - een absurd besluit dat Erik nu bij de rechter uitvecht. De gemeente, hield kennelijk geen reden met de herrijzenis van Broese en kreeg sterretjes in de ogen bij het idee dat ze het pand konden annexeren. Die rechtszaak vreet gruwelijk veel tijd en geld, zegt hij: ik heb er echt de pest in. Maar hij had wel meteen de Utrechtse schrijvers aan zijn zijde: Giphart kondigde alvast aan Broese te bezetten. Dat is het verschil.

De demonen blijven loeren. Het aantal boekwinkels daalde sinds het begin van de crisis met een vijfde naar 765, zegt het CBS. De omzet daalde sneller. Aan de horizon slijpen de e-readers hun messen en verduistert veelvraat Bol.com de zon. Mwah, zegt Monique. Misschien zitten we over vijf jaar in een kleiner pand. Dat kan. Maar wij geloven in boeken. Door e-readers gaan mensen meer boeken lezen en kopen - ik heb er zelf ook één. En Bol.com verkoopt vooral wasmachines, kattenvoer en tampons.

Ze vechten nog steeds tegen de tijd. Het verschil is, dat ze nu weer vechten met opgeheven hoofd.

Dekker v.d. Vegt kan nu gerust Birk van Jaap Robben verkopen. Beeld Toine Heijmans
Dekker v.d. Vegt kan nu gerust Birk van Jaap Robben verkopen.Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden