Wederopbouw van bruut stukje VS in Den Haag

Gezellig is de Amerikaanse ambassade niet bepaald. Toch hoopt de gemeente Den Haag dat meer mensen de weg naar het gebouw weten te vinden als de Amerikanen er zijn vertrokken. Met hulp van graficus M.C. Escher.

De Amerikaanse ambassade van Marcel Breuer uit 1959 in Den Haag. Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

Het is zeker geen onomstreden publiekslieveling, het 'brute' ambassadegebouw van de Verenigde Staten op de hoek Lange en Korte Voorhout in Den Haag. Maar het is wel een zeer gaaf monument van wederopbouwarchitectuur. Misschien dat de Hagenaars wat milder worden als ze ook eens binnen mogen kijken. Een select gezelschap kreeg die kans vrijdag, omdat het gebouw uit 1959 officieel rijksmonument is geworden.

De dagen van Amerikaanse aanwezigheid in het hart van Den Haag zijn geteld. Veiligheidsdreiging maakt langer verblijf in het historisch centrum onhoudbaar. Als de diplomaten in het najaar naar Wassenaar verhuizen, moet het zorgvuldig vormgegeven gebouw van de Hongaars-Amerikaanse architect en meubelontwerper Marcel Breuer (1902-1981) een publieke bestemming krijgen.

Dan zijn ook de ambassadebibliotheek en een prachtig trappenhuis weer te zien. Ruimten die getuigen van de lichte obsessie van architect Breuer met de trapeziumvorm. Net als de gevelplaten van travertijn (natuursteen), de ramen, de draagconstructies en zelfs de panelen in de conferentiezaal: ze zijn allemaal in diezelfde trapeziumvorm gegoten die het ontwerp van de ambassade een ijzeren consequentie geeft.

Post War Reconstruction of the Netherlands, 1945-1965,
The Future of a Bright and Brutal Heritage
NAI 010 Uitgevers
Anita Blom, Simone Vermaat en Ben de Vries (red)

Mooi of lelijk: het stadsbestuur heeft de ambassade inmiddels ten volle omarmd. Het moet een belangrijke toeristentrekker worden in het historisch Museumkwartier. Een Escher Hotel & Museum is het idee. Escher is nu in beperkte vorm te zien in een stadspaleis aan de Lange Voorhout.

Den Haag richt het vizier vooral op de Escher-gekke Amerikanen: 'Het summum voor de Amerikaanse toerist zal liggen in een verblijf in dit ultieme boutiquehotel', staat in een ambtelijk notitie. Escher in de ambassade is een kans voor open doel: 'Het is als een diamant in de juiste setting plaatsen.'

Die 'setting' heeft nu nog de uitstraling van een bunker. De security is meedogenloos. Binnenkomen duurt zeker een kwartier. Vandaag is ook de dag dat er een nieuwe president aantreedt. Binnen staan manshoge fotopoppen van de komende en gaande man, waarmee iedereen op de foto wil.

Zware beveiliging overheerst ook de buitenzijde van het gebouw; het zware metershoge hek, de politiecabines en vele bewakingscamera's. De ambassade is in de loop der jaren veranderd in een fort.

De bibliotheek. Beeld Raymond Rutting/ de Volkskrant

'Dat vormt een groot contrast met toen het gebouw openging', zegt de architectuurhistoricus Wijnand Galema. Op een foto uit begin jaren zestig leunen fietsen direct tegen de gevel. De voordeur staat open. 'De ambassade was deels openbaar.' Galema laat bovendien zien dat de begaafde Breuer het gebouw niet zo gesloten ontwierp als nu schijnt. Op oude foto's is goed te zien hoe het gebouw wordt doorsneden door zichtlijnen en transparante verbindingsgangen, die doorkijkjes opleveren naar de Koninklijke Schouwburg en Lange Voorhout.

Dat wordt zeker straks beter zichtbaar als Den Haag het gebouw in handen krijgt. Ook binnen zijn tal van originele details verdwenen onder vijftig jaar terreur van systeemplafonds. Breuers consequente manier van ontwerpen is op een beperkt aantal plekken nog goed voelbaar. Maar de echte architectuur-aficionado's kunnen niet wachten tot de Amerikanen vertrekken.

Volgens een woordvoerder van de stad is het de bedoeling om het gebouw met respect voor het origineel op te knappen. Als eerste gaan de verfoeide hekken weg. Er is een marktconsultatie gaande om de interesse voor hotel-exploitatie te onderzoeken. De Escher-collectie moet een serieus onderdeel worden van het hotel-museumconcept. Escher wordt cruciaal geacht om het begrip historisch museumkwartier op te waarderen.

De immens populaire graficus en etser M. C. Escher (1898-1972) kan zeker meer dan 100 duizend bezoekers per jaar trekken, schatten ambtenaren. Zeker op een plek als de voormalige ambassade, waarbij de trapezium-elementen in de gevel zo 'Escheriaans' aandoen: Escher in de ambassade is 'once in a lifetime opportunity'.

Mooie wederopbouw is niet lelijk

De herwaardering van de wederopbouwarchitectuur is al een flink aantal jaren aan de gang. Het vrijdag in de ambassade van de VS gepresenteerde boek The Future of a Bright and Brutal Heritage maakt nog eens duidelijk wat er aan hoog tempo aan kwaliteit is gebouwd in de jaren 1945-1965.

Het Evoluon in Eindhoven, de Europahal van de RAI in Amsterdam en de Amerikaanse Ambassade in Den Haag zijn architectonisch van grote waarde en hebben allemaal een monumentenstatus. Maar één stad is de echte koningin van de wederopbouw architectuur: Rotterdam, met de Bijenkorf, het Groothandelsgebouw en vooral de Lijnbaan uit 1953, de eerste Europese moderne winkelstraat met voetgangerszone midden in de stad. Niet iedereen vindt het mooi, maar het was een modern wonder in zijn tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.