Wederhoor leidt vaker tot problemen, één telefoontje of mailtje had een wond kunnen voorkomen

Ombudsman

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Deze week: wie met de krant spreekt, kan inzage afspreken vóór publicatie. Maar in welke versie van het stuk? En hoe ver mag dat gaan?

Foto de Volkskrant

Au! 'De Volkskrant heeft ten onrechte geen wederhoor toegepast bij een artikel over de zaak-Demmink. Dit oordeelt de Raad voor de Journalistiek.' Dat berichtte de Volkskrant - zo ruimhartig dat het op de site bovenaan stond in de sectie 'Voor u aanbevolen'.

Wederhoor heeft de laatste tijd vaker tot problemen geleid. Het thema, dat betrokkenen bij een kwestie de kans biedt hun visie te geven, gaat soms hand in hand met 'autoriseren': hoe komt wat je gezegd hebt in de krant? Vooral in het genre 'interview' leidt dat soms tot stevige onderhandelingen of vergaand gesteggel met pr-lieden en voorlichters (vooral bij politici en artiesten).

Hoe ingewikkeld de praktijk kan zijn, blijkt uit de nasleep van een heel ander, onthullend artikel over seksueel overschrijdend gedrag op de Toneelacademie Maastricht. Twee verslaggevers beschreven in het artikel 'En de leraar douchte mee' (17 januari) hoe op die opleiding een cultuur van intimidatie en grensoverschrijdend gedrag kon voortbestaan.

Een van de opgevoerde sprekers was Kiek Wishaupt, voormalig speldocent en vertrouwenspersoon op de opleiding. Over voorvallen en personen wilde ze niet spreken, zegt ze, maar het beleid van de school en haar rol daarin wilde ze best toelichten.

De verslaggevers spraken af - niet ongebruikelijk - dat Wishaupt het artikel mocht lezen vóór publicatie. Nadat ze het stuk hadden toegestuurd, ontstond enig getouwtrek over de weergave van citaten. Na ruimhartige - zo leert de correspondentie - aanpassingen stemde Wishaupt in met publicatie.

Tot zover niets aan de hand.

Pas vele weken later kwam het artikel in de krant. Tot verbazing van Wishaupt niet wat zij te lezen had gekregen, maar een totaal andere versie, met nieuwe bronnen, die flink van leer trokken tegen de oud-directeur van de school. Wishaupts aandeel was fors verminderd. 'Mijn toenmalige woorden zijn zodanig gehusseld, veranderd, voorzien van toevoegingen of weglatingen dat ze een pittig andere betekenis hebben gekregen', schreef ze de verslaggevers. Wat ze gezegd heeft, heeft ze gezegd, beaamt Wishaupt desgevraagd, maar door de gang van zaken voelt ze zich 'onbehoorlijk behandeld' door de krant. Terecht?

De verslaggevers vonden dat in de eerste versie te veel nadruk lag op Wishaupt. Probleem: na berichtgeving door de NOS wilde haast niemand van de school meer met media praten. De verslaggevers vonden toch een nieuwe bron, wat het verhaal concreter (en ook scherper) maakte. De nieuwe versie (die weken bleef liggen totdat zich een actuele aanleiding aandiende) werd niet aan Wishaupt voorgelegd; zij was immers al akkoord gegaan met de weergave van haar citaten, dachten de verslaggevers. Er was geen kwade wil, zeggen ze. Volgens hen sprong Wishaupt er in de nieuwe versie zelfs positiever uit.

Wishaupts ongemak is toch begrijpelijk. De vraag is of hier (interne) regels zijn overtreden.

De gedragsregels van het Volkskrant Stijlboek noemen het vooraf laten lezen van de tekst van een interview ('autoriseren') 'gebruikelijk', maar: 'het is geen plicht'. Alles hangt af van de afspraak die de partijen hebben gemaakt. De stelregel is: 'Gezegd is gezegd'. Doorgaans mag een gesprekspartner die erom vraagt (soms biedt de journalist het zelf aan, die is immers ook niet gebaat bij fouten) een stuk vóór publicatie controleren op feitelijke onjuistheden en onjuiste citaten. Hij/zij heeft niet het recht de strekking van het artikel te wijzigen, aldus het Stijlboek.

Dat is maar goed ook. Maar het is tegelijk wel zo eerlijk wanneer de journalist de strekking van een stuk ook niet ingrijpend wijzigt zonder die (opnieuw) voor te leggen, al is het maar louter ter kennisgeving. Met het tonen van een (eerste) versie wek je onuitgesproken een verwachting, zeker wanneer niet is vermeld dat die versie nog ingrijpend kan veranderen. Rond een gevoelig thema als seksuele intimidatie was een tweede inzage wel zo fatsoenlijk geweest. Dat beaamden de verslaggevers: zij hebben Wishaupt direct excuus aangeboden na haar klacht.

Het schuurt, maar er is geen formele bepaling waarop Wishaupt zich kan beroepen. Het zou ook ver gaan wanneer bronnen al te veel greep kregen op de context van hun citaten.

Onlangs stelde de hoofdredactie nieuwe richtlijnen op over wederhoor. Daar staan behartigenswaardige opmerkingen in. Open deuren misschien, maar zie ze maar eens dicht te houden: 'Vermijd tijdsdruk', 'Neem ruim de tijd voor wederhoor en verwerking', en: 'Leg ook het gehele stuk voor'. Daaraan kan dus worden toegevoegd: 'de versie die in de krant komt'.

'Bij journalistiek met een beschuldiging, onthulling, getuigenis of sterke bewering is chirurgische precisie en zorgvuldigheid vereist', stelt de richtlijn. Eén telefoontje of mailtje had hier een wond kunnen voorkomen in een verder vlekkeloze operatie.


Was de brug op de Afsluitdijk weer eens dicht?

Post van een lezer:

Friezen boos over de tv-registratie van de opening van Leeuwarden Culturele Hoofdstad Europa 2018. Maar wat lazen we er in de Volkskrant over? Helemaal niets. Vond de redactie dit evenement geen verslag of recensie waardig? Of was de brug op de Afsluitdijk weer eens dicht?

Katja Westra, Weidum

Net als rond de fakkeloptocht in Groningen veel boze reacties. Nu was het geen overmacht, maar een besluit. De krant publiceerde daags vóór het evenement twee pagina's over 'Leeuwarden'. Omdat de opening live op landelijke tv te zien was, zou een verslag twee dagen later weinig toevoegen - de krant verruilt de nieuwsfunctie steeds meer voor achtergrond. De regiocorrespondent schreef wel een fors stuk over de kritiek op tv. Ook zal hij nog producties bespreken. Vrij zicht dus op de weg naar het noorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.