Wederafbouwkerk

De H. Donatuskerk staat bepalend in het centrum Beeld null
De H. Donatuskerk staat bepalend in het centrum

De pastoor moet vijf van zijn zeven kerken sluiten.

In Bemmel wordt een kerk begraven. Dat is niet bijzonder, de ene na de andere kerk moet eraan geloven, alsof het slecht renderende warenhuizen zijn: kwestie van vraag en aanbod. Maar als je tussen de katholieken in de banken zit tijdens de laatste mis, mensen voor wie de kerk belangrijk is, komt het toch hard aan. Ze voelen zich verlaten, ze leven kennelijk al in geschiedenis. Is het dan allemaal voor niets geweest?

De pastoor van de H. Donatuskerk, Gerard Peters, heeft voor een zo optimistisch mogelijke toon gekozen, en toch is het een uitvaartdienst. Hij zegt: 'Het is een verschrikkelijke taak. Ik ben geen pastoor geworden om dit te doen.'

In de kerkbank kom ik naast Herman te zitten. Voor ons strekken zich tientallen meters gelovigen uit, de jassen aan, haren grijs, op een paar kinderen na (ik tel er vijf). Herman is zestig, en voormalig provincieambtenaar. 'Als de kerk elke zondag zo vol zat als nu', zegt hij, 'was er geen probleem geweest'.

Het probleem wordt in elk geval recht in de ogen gekeken. De pastoor ('meneer pastoor', zegt mijn moeder nog steeds, ook al is ze lang geleden gestopt met geloven) bewierookt de Bijbel en zegt waar het op staat. 'We hebben ons ingezet tot het einde.'

Een klein meisje klimt op de bank om mee te zingen. Maar dat is niet genoeg.

Bemmel, dorp aan het eind van de A15, zwevend tussen Nijmegen en Arnhem, rivierenland. Bepalend staat de H. Donatuskerk midden in het centrum: een brok baksteen, neogotiek. Zoals de moslims hun nieuwe moskeeën graag traditioneel hebben, zo bouwden de katholieken graag hun kerken, als totempalen. Dit is een wederopbouwkerk, kapotgeschoten in de oorlog en daarna met kwartjes en dubbeltjes door het volk weer bij elkaar gespaard. En nu al gaat ie dicht. Vijf van de zeven kerken gaan dicht in deze parochie: Gendt, Angeren, Doornenburg, Huissen-Zand, allemaal grote gebouwen met datzelfde onverzettelijke postuur, allemaal ooit bij elkaar gespaard, tekens van de katholieke emancipatie, en nu nutteloos als bunkers. Wat moeten ze er in godsnaam mee?

Vrouwen mogen nog steeds geen priester zijn Beeld null
Vrouwen mogen nog steeds geen priester zijn

Tussen het openingslied en het slotlied fluistert Herman zijn analyse. 'De kardinaal zegt zo gemakkelijk: sluiten, sluiten, sluiten. Maar dit zijn de mensen die de kerk met bloed en zweet en tranen hebben opgebouwd.'

De kardinaal is Wim Eijk, CEO van de Nederlandse katholieken, die in zijn bisdom een nabije toekomst ziet met maar negentien kerken. Nu zijn er driehonderd. Het kwam hem op een hoop kritiek te staan uit eigen kring: je kunt je toch niet zomaar terugtrekken op een sektarisch eiland? Maar daar heeft de CEO geen oren naar.

Herman zegt: 'Het is te gemakkelijk om alles zo maar weg te schuiven. Het komt allemaal teveel van bovenaf. Het geloof mag toch ook anders beleefd worden?' Hij wijst op de pastores die meehelpen met de eucharistie: vrouwen die geen priester mogen zijn. 'Waarom blijft de kerk dat verbieden? Je kunt toch meegaan met de maatschappij?'

Er klimt een meisje op de kerkbank, maar dat is niet genoeg Beeld null
Er klimt een meisje op de kerkbank, maar dat is niet genoeg

De katholieke geestelijke Antoine Bodar, invalplebaan in Den Bosch, zei in de krant: de mensen zijn te dik en te rijk geworden om nog te geloven. Aha - de mensen hebben het gedaan. Vijftien jaar geleden mocht ik op audiëntie bij kardinaal Simonis voor een interview in zijn aartsbisschoppelijk paleis: hij gaf de politiek de schuld. Altijd maar De Anderen. De kardinaal wist toen al dat het afgelopen was. Sommige mensen, zei hij, spraken hem aan met 'kannibaal'. Kwam allemaal door het 'rigide Nederlandse volkskarakter'. Weg met het celibaat, hup vrouwelijke priesters, dat soort dingen - het ging er bij hem niet in. Hij zei: 'Wij dienen orthodox gelovige te zijn. Er is geen andere keuze.'

Dat mijn moeder vroeger angst had voor meneer pastoor - dat hóórde zo. En van het misbruik in de katholieke kerk wist hij niets.

Herman zucht als de naam Simonis valt. Dan zegt hij: 'Hoe kun je als mens zó zijn, dat je je nooit openstelt voor de ander?'

Nu is de H. Donatus een wederafbouwkerk geworden, terwijl elders allerlei opwekkingsdominees duizenden gelovigen trekken. 'We hebben van alles geprobeerd', zegt pastoor Jansen, 'beatmissen en zo, maar dat zat niet echt in onze genen'.

In Bemmel doven ze de kaarsen, en dragen het laatste licht de H. Donatus uit, zoals ze dat ook met doden doen. De cake en koffie staan klaar. En er komt een herinneringsboek, te koop voor 10 euro, bij voorintekening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden