INTERVIEW

'We zorgen dat wensouders veilig met hun baby het land verlaten'

Mariam Kukunashvili uit Georgië is oprichter van New Life, een internationaal bureau dat voornamelijk westerse en Chinese singles, homoparen en onvruchtbare stellen koppelt aan eiceldonoren en draagmoeders in veelal berooide landen. New Life vond ook voor een Amsterdams homostel een draagmoeder in Cambodja.

Beeld Thinkstock

Maar nu Cambodja commercieel draagmoederschap in november per direct verbood, zitten wensouders in de rats. Ze vragen zich af of ze de baby straks nog wel het land uit krijgen. De veelal straatarme draagmoeders zijn op hun beurt bezorgd dat zij de beloofde 10.000 dollar bij geboorte niet ontvangen.

New Life is een van de vermoedelijk tientallen bureaus die tot voor kort opereerden in Phnom Penh. Volgens Kukunashvili werden er tot het verbod tien tot vijftien New Life-baby's per maand geboren in Cambodja. Nu telt haar organisatie 34 Cambodjaanse draagmoeders die nog moeten bevallen van hun kind met buitenlandse genen.

Volgens Kukunashvili doet haar organisatie er momenteel alles aan om deze kinderen straks soepel het land uit te krijgen.

Dr. Mariam Kukunashvili. Beeld New Life Asia

Wensouders hebben het idee dat New Life zich terugtrekt en onbereikbaar houdt voor hen. Klopt dat?

'Toen het verbod van kracht werd, hebben wij per direct onze activiteiten in Cambodja beëindigd. Ik heb een internationaal opererend bedrijf, ik kan het me niet permitteren om iets te doen dat tegen de wet in druist. Dat zou ons imago ruïneren. Onze medewerkers ter plekke zijn officieel niet meer voor ons werkzaam en telefoonnummers zijn gewijzigd. Dat was nodig voor hun veiligheid, er zijn al mensen gearresteerd. Maar achter de schermen zorgen wij dat wensouders veilig met hun baby het land kunnen verlaten. De procedure duurt misschien langer dan voorheen, maar het lukt.'

Cambodja heeft per direct draagmoederschap verboden. Wat nu? Wensvader Sander gaat op zoek naar de moeder van zijn kind. Lees de reportage over zijn zoektocht hier (+).

Al eerder interviewde Anneke Stoffelen wensvader Sander over het verbod op het draagmoederschap in Camdoja. Lees dat interview hier(+).

Wensouders en draagmoeders proberen met elkaar in contact te komen, maar krijgen van New Life niet elkaars gegevens. Waarom niet?

'We hebben hiervoor speciaal nieuwe contactpersonen aangesteld die hierin bemiddelen, onder meer om ook het taalprobleem te ondervangen. De Cambodjaanse draagmoeders spreken geen Engels.'

De wensouders die wij spraken kregen helemaal geen contact met hun draagmoeder, ook niet via een tussenpersoon.

'Alle wensouders hebben een contactpersoon, dat kan ik u verzekeren.'

Hoe zit het met het verhaal dat in Cambodja nu baby's worden geboren die niet worden opgehaald door hun wensouders?

'Het klopt dat er bij sommige Chinese wensouders het misverstand was dat wij voor hen het geboortecertificaat zouden regelen. Ze waren door de situatie bang om zichzelf te melden. Maar zulke documenten krijgen wij niet, daarvoor moet de ouder zichzelf identificeren ter plekke. Dit kwam dus door nalatigheid van de wensouders zelf, maar dat is inmiddels opgelost. Wij vertellen onze klanten stap voor stap wat ze moeten doen om de procedure goed te laten verlopen.'

Arme Cambodjaanse vrouwen blijken te liegen om als draagmoeder in aanmerking te komen. Ze verzinnen dat ze al kinderen hebben of kopen een valse verklaring van hun ongehuwde status bij een corrupte ambtenaar. Staat dat de zorgvuldigheid niet in de weg?

'We hebben in Cambodja vier advocaten die onderzoek doen naar de achtergrond van vrouwen die zich aanmelden. Daar kijken wij zeker wel naar.'

De draagmoeder die wij spraken hoefde geen bewijs te laten zien van het bestaan van haar (verzonnen) dochter.

'Dat zou niet moeten kunnen, ik zou moeten uitzoeken hoe dat kon gebeuren.'

Waarom wilt u eigenlijk alleen draagmoeders die zelf al moeder zijn?

'Vrouwen met een kind begrijpen de impact, hoe belangrijk een kind voor een ouder kan zijn. Bovendien weten we dat een draagmoeder zich psychologisch sterker verbonden voelt met het kind dat zij draagt als zij niet eerder zwanger is geweest. Dat maakt het afstaan zwaarder, daarom hebben wij de eis dat zij al eerder minstens één kind heeft gebaard. Ook mag een vrouw maximaal twee keer als draagmoeder fungeren, niet vaker, om uitbuiting te voorkomen.'

Dezelfde vrouw zegt dat zij 100 dollar krijgt per andere vrouw die zich via haar aanmeldt bij New Life. Leidt dat niet tot ongewenste druk?

'Bonussen voor het werven van draagmoeders geven wij niet, dus ik weet niet waar dat verhaal vandaan komt. Dat zou ertoe kunnen leiden dat vrouwen onder druk worden gezet of omgekocht, dat willen wij niet. Misschien dat het geval waarvan u hoorde, te maken heeft met een lokale tussenpersoon die niets met New Life te maken heeft. Wij doen dat niet.'

We horen van wensouders dat zij door New Life niet zijn ingelicht over een mogelijk verbod op draagmoederschap in Cambodja. In lokale media werd hier in het voorjaar van 2016 al over gerept.

Waarom waarschuwde New Life mensen niet dat het ingewikkeld zou kunnen worden?
'In het contract zit een disclaimer, waarin we waarschuwen dat er in landen als Cambodja, Thailand en Nepal risico's zijn en dat overheden kunnen besluiten toch ineens regels in te voeren. Wij zijn daar eerlijk over, maar in de praktijk is het verlangen naar een kind vaak zo groot dat mensen bereid zijn over dat risico heen te stappen. Het is dus niet zo dat we mensen niet hebben gewaarschuwd. Een ander punt is dat er in andere landen, zoals Thailand, een overgangsregeling werd ingesteld toen de overheid draagmoederschap aan banden wilde leggen. Wat Cambodja nu doet hebben wij ook nog niet eerder meegemaakt. Overigens kun je geen bedrijf leiden op basis van mogelijke regels in de toekomst. Er wordt in zoveel landen over beleid gesproken dat nooit wordt ingevoerd, daar kunnen wij niet op vooruitlopen. Zolang iets niet is verboden, is het toegestaan. Wij volgen gewoon de wet.'

Eén kliniek waarmee New Life in Cambodja samenwerkt, doet tegenover de Volkskrant alsof zij nooit iets met New Life te maken heeft gehad, de ander stelt al een hele tijd geen draagmoeders van New Life te behandelen. Hoe zit dit?

'Voor de klinieken is het sinds het verbod in Cambodja ook gevaarlijk geworden om met betaald draagmoederschap te worden geassocieerd, daarom zeggen zij hier tegen de buitenwereld niks over. Maar onze draagmoeders krijgen nog steeds hun medische checks bij deze instellingen en als zij hulp nodig hebben, kunnen ze altijd daar terecht.'

Naar verluidt heeft een aantal bureaus hun handel nu verplaatst van Cambodja naar Laos, waar commercieel draagmoederschap nog niet is gereguleerd. Is New Life dat ook van plan?

'Dat is een mogelijkheid die wij hebben bekeken, maar het probleem is dat de kwaliteit van zorg in Laos onvoldoende is om deze trajecten goed te laten verlopen. Als een draagmoeder tijdens de zwangerschap complicaties krijgt of bij vroeggeboortes, zijn er in Laos niet de mogelijkheden om haar de juiste zorg te bieden. Op dit moment vinden wij het dus onverantwoord, maar we zullen ook in de toekomst blijven zoeken naar bestemmingen met de juiste zorgstandaard waar we legaal draagmoeders kunnen werven.'

Veel westerse landen vinden commercieel draagmoederschap ethisch onverantwoord. Ziet u dat probleem niet?

'Wij zorgen goed voor de draagmoeders. Ook sinds het verbod in Cambodja. We hebben contactpersonen die hen dagelijks bellen om te vragen hoe het gaat. We willen niet dat ze bang worden en onderduiken bijvoorbeeld. Ze krijgen alle zorg die nodig is. Een bouwvakker loopt tijdens zijn werk meer risico. Of een fabrieksmedewerker. Stoflongen, vormen van kanker, er zijn honderden beroepsgerelateerde ziektes.'

Het gaat niet alleen om gezondheidsrisico's. Je kunt het krijgen van een kind toch niet vergelijken met arbeid in een fabriek?

'Er wordt gesproken over uitbuiting, maar wat is er op tegen als iemand het uit vrije wil doet en op die manier haar eigen kinderen kan laten studeren? Ik heb zelf drie kinderen dankzij draagmoeders. Als ik mijn kinderwens kan vervullen en tegelijkertijd een ander financieel kan helpen, dan zie ik geen probleem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden