'We zijn verdoemd, we gaan dood, we mislukken en toch kan je daar van kan genieten'

Inmiddels allang internationaal opererend (en gelauwerd) filmer Hany Abu-Assad leerde: vliegtuigtechniek is overal hetzelfde, maar Wim T. Schippers heb je alleen in Nederland.

Hany Abu-Assad Beeld Els Zweerink

'Dank je', zegt Hany Abu-Assad. Dank je? 'Ja, ik ben zo blij dat jullie mij hebben gevraagd als gids. Weet je, de eerste tien jaar in Nederland was ik altijd te vinden in theaters en muziekzalen. Ik observeerde, nam de cultuur op. Pink Floyd kan je overal horen, maar Het Goede Doel alleen in Nederland. Toch?'

Het gesprek vindt plaats via Skype. De 54-jarige Palestijns-Nederlandse filmer woont in Los Angeles en is druk met de voorbereiding van zijn speelfilm Mountain Between Us. Of was, eigenlijk. De opnamen van dit survivaldrama met steracteur Idris Elba zijn uitgesteld tot na de zomer. Elba moet eerst nog zijn bijrol als mythische wachter spelen in het derde deel van de superheldenreeks Thor. Hij heeft daar helemaal geen zin in, liet de acteur eerder al weten in de Britse pers. 'Hij dacht dat hij er wel onderuit kon komen', zegt Abu-Assad. 'Maar Marvel hield hem aan zijn contract.'

CV

1961 geboren in Nazareth, Israël
1980 komt naar Nederland, begint studie vliegtuigtechniek
1998 Het 14e kippetje
2000 Nazareth 2000 (docu)
2002 Ford Transit (docu)
2002 Rana's Wedding
2005 Paradise Now
2012 The Courier
2013 Omar
2015 The Idol

The Idol draait vanaf 2 juni in de Nederlandse bioscoop.

Teleurstelling

Pech. Abu-Assads film had groen licht van de studio, was al aangekondigd in de Hollywoodpers. Maar zo gaat dat. 'Vijftig procent', schat Abu-Assad de kans dat de opnamen er nu nog van komen. Tijdens een eerder, meerjarig verblijf in Los Angeles werkte hij in dienst van studio's aan een aantal filmprojecten, waarvan hij uiteindelijk slechts The Courier (2012) regisseerde, een niet zo beste actiethriller met Mickey Rourke.


Abu-Assad verliet de filmstad teleurgesteld, maar sloeg terug met zijn grimmige thriller Omar, over een jonge Palestijn die gedwongen wordt te collaboreren met de Israëlische politiediensten. Prijs in Cannes, Oscarnominatie - de tweede al na Paradise Now, zijn controversiële film over de laatste 24 uur van een zelfmoordaanslagpleger uit 2005.


Ook The Idol (2015), vanaf volgende week te zien in de Nederlandse bioscoop, viel op in Hollywood. De film draait nu in twintig Amerikaanse steden, zeer bijzonder voor een Arabisch gesproken film. Abu-Assad verfilmde de wonderlijke zangcarrière van Mohammed 'asaroukh' (de raket) Assaf, de in een vluchtelingenkamp geboren jongen die de Gazastrook ontvluchtte om als eerste Palestijn mee te doen aan Arab Idol. Honderdduizenden Palestijnen zagen de finale, dansend op straat. Zo ook Abu-Assad in zijn geboortestad Nazareth.

Hany Abu-Assad Beeld Els Zweerink

Kinderen die leven

Hij castte echte kinderen uit Gaza, filmde daar ook. 'Je kán niet spelen dat je uit Gaza komt. Die kinderen daar hebben twee oorlogen meegemaakt. Dat zie je. Ze zijn hun angst kwijt, ze léven.'


De stem van 54-jarige filmer is hartelijk en altijd wat hees, de arendsblik alert en twinkelend - maar dat zien we nu niet, want de camera van zijn laptop hapert. 'Ik zie jou wel hoor.'


We moeten het gidsen beginnen bij de dag dat Hany - student vliegtuigbouwkunde te Haarlem - ontdekt dat de presentator van zijn favoriete radioprogramma Ronflonflon, ene Jacques Plafond, tevens actief is als schepper van de tv-serie Op zoek naar Yolanda. 'En als de stem van Ernie!'

1. Kunstenaar: Wim T. Schippers

'Kijk, vliegtuigbouwkunde is overal hetzelfde, toch? Maar cultuur is specifiek: ik las Heere Heeresma en Gerard Reve, luisterde Doe Maar en André Hazes, of Ischa Meijer op de radio, ik bezocht dansvoorstellingen.'


Abu-Assad kwam op zijn 18de naar Nederland, hongerig naar kennis. Van alles wat hij zag, hoorde en las als student, maakte niks zoveel indruk als het werk van Wim T. Schippers. 'Ik kwam uit Palestina hè? Die totale anarchie van Ronflonflon!


'Er is geen ander land op aarde waar ze zoiets maken. Gé Braadslee, dat is zo Hollands. En die tv-serie Op zoek naar Yolanda: waar is de logica? Ik snapte het niet, maar was toch gefascineerd. Toen ontdekte ik zijn kunst: die fles limonade in zee, de pindakaasvloer. Wow! Die man is zo rebels, zo naïef en ontwikkeld tegelijk. Het had een enorme invloed op mij, nog voor ik wist dat ik later zelf kunst zou maken.'


Abu-Assad rolde toevallig het filmvak in, nadat hij eens assisteerde bij een documentaire. 'Ik was ook een beetje stout hoor, toen met Ford Transit. (Zijn deels gescripte en daarom in 2002 in opspraak geraakte documentaire over de Palestijnse chauffeur van een taxibusje in de bezette gebieden, red.) Maar nooit zo stout als Wim T. Schippers.'

1. Kunstenaar: Wim T. Schippers. Schippers (rechts) als Jacques Plafond. 'Die man is zo rebels, zo naïef en ontwikkeld tegelijk. Het had een enorme invloed op mij.' Beeld HH

2. Roman: Tirza (Arnon Grunberg, 2006)

De roman van Grunberg, over de op zijn werk overbodig verklaarde, doordraaiende oud-redacteur vertaalde fictie Jörgen Hofmeester, een blanke man van middelbare leeftijd die het vriendje van zijn dochter Tirza aanziet voor vliegtuigkaper Mohammed Atta.

'Dat boek heeft bij mij wel iets gedaan. Arnon legt de Nederlandse samenleving tot in detail bloot. Het instorten van de blanke middenklasse, dat is iets verontrustends. Je wilt dat Tirza goed afloopt. Je leest het en hoopt dat je die witte man kan redden, toch? Niemand is gebaat bij het instorten van de witte man.'

3. Essay: De mythe van Sisyphus (Albert Camus, 1942)

'Voor Tirza, voor alles eigenlijk, was er voor mij L'étranger. Ik las het in het Arabisch, zo rond mijn 17de. Ik was geschokt.' In Camus' roman vermoordt een onverschillige kantoorbediende een Arabier, zonder een greintje spijt. 'Camus laat je iets van begrip voelen voor een zo verwerpelijk iemand.

'Ik was zelf geen vrolijke jongen op die leeftijd. Als we toch allemaal dood gaan, waarom dan niet nu? Maar na het lezen van L'étranger was ik niet negatiever. Integendeel, pessimisme kan je ook moed geven.'

Later, toen hij filosofie ging lezen, kwam hij weer bij Camus uit. 'Ik begon met de grotere namen: Nietzsche, Schopenhauer, Wittgenstein, maar eerlijk gezegd waren die te moeilijk voor me. Ik ben nooit zo machtig geweest met taal. Camus bracht het toegankelijker. In zijn essay De mythe van Sisyfus, voor mij zijn meest invloedrijke boek, schrijft hij over het bestaan, dat in zekere zin onzinnig is, maar die onzinnigheid moet je dan verheerlijken: je moet toch je best doen, toch die rots omhoog duwen, om te zien hoe die altijd weer naar beneden rolt. We zijn verdoemd, we gaan dood, we mislukken, we zijn belachelijk, en het mysterie van leven is dat je daar toch van kan genieten.'

Beeld Els Zweerink

4. Land: Italië

'Napoli! Sicilië! Héél Italië! Het eten, de wijn, de taal, alles. Een tomaat smaakt daar anders, naar tomaat. Ik kwam er dertig jaar geleden voor het eerst. De meisjes waren mooi, en zo veel makkelijker dan in Nederland, ha. Heerlijk zoenen in Italië. In Nederland ook hoor, maar als je buiten zoent in Nederland is het altijd koud, iedereen heeft lagen kleding aan. Daar niet. Je stak je hand onder een T-shirt en je was meteen bij tieten. Geweldig vond ik dat.


'De politiek is wel ontzettend corrupt, natuurlijk. Waarschijnlijk komt dat ook door de zon. Italianen nemen het leven niet zo serieus. La grande bellezza, echt mooie film hoor! Ik was gelijk met Sorrentino genomineerd, hij won de Oscar. Terecht. Ik werd aan hem voorgesteld, maar hij was niet geïnteresseerd. Geeft niet. Hij heeft een mooie film gemaakt.'

5. Film: One Flew Over the Cuckoo's Nest (Milos Forman, 1975)

'Elke zondag wilden tweeduizend kinderen naar de dubbele middagvoorstelling in Nazareth, maar er waren maar vierhonderd stoelen. Je vocht urenlang om je plekje in de rij te behouden. Ik zag Egyptische, Turkse en Indiase films, en Amerikaanse natuurlijk. Ben-Hur, Once Upon a Time in the West. Prachtig, maar ik nam niks mee uit de bioscoop, behalve dat ik de held wilde zijn.


'Tot One Flew Over the Cuckoo's Nest, de verfilming van Ken Kesey's roman over de in een psychiatrische inrichting opgesloten opruier Randle 'Mac' Murphy (Jack Nicolson), die zijn opstand tegen de autoriteiten moet bekopen met lobotomie. 'Die film zat nog weken in mijn hoofd. Jack Nicolson gaat dood in de film, als mens. Maar zijn rebelse geest leeft voort in de indiaan, die wel ontsnapt. Ze kunnen je lichaam opsluiten. Niet je geest.'

5. Film: One Flew Over the Cuckoo's Nest. 'Die film zat nog weken in mijn hoofd.' Op de foto Will Sampson en Jack Nicholson. Beeld HH

6. Dichter: Mahmoud Darwish (1941-2008)

'Wij Palestijnen hoopten dat de PLO ons zou bevrijden, toen eind jaren zeventig de hele wereld ons in de steek liet. Toen kwam 1982: Israël gooide de PLO uit Libanon en bombardeerde Beiroet bijna plat. O, het verdriet, de bloedbaden van Sabra en Shatila! Je voelde je zo onmachtig als jonge Palestijn, zo vernederd. En toen kwamen alle politieke leiders van de Palestijnen bijeen in Algerije, na de nederlaag. Wat nu? Mahmoud Darwish opende dat beraad met een lang gedicht: Madih al-zill al-ali, in het Engels A Eulogy for the Tall Shadow. Zó mooi. Alleen al het idee dat politieke leiders een debat openen met een dichter... Hij vond schoonheid in de nederlaag.'


Abu-Assad schakelt over op het Arabisch, draagt voor. 'We zijn allemaal water in de zee - alleen dat ene zinnetje al... En dat hij God toespreekt: wie heeft je benoemd? Wie heeft je boven ons gezet?


'We hadden een videocassette van zijn voordracht, die was uitgezonden in Algerije. Dat iemand zo sterk kon zijn als Mahmoud, daar trok ik me aan op. Dankzij zijn poëzie zal het verhaal van de Palestijnen nooit worden vergeten.'

7. Pop: ZAZ

Hij zet wat muziek op, via iTunes. We horen xylofoon, gitaarakkoorden en kazoo, plus een meisjesachtige zangstem in Frans. 'Een soort straatmuziek. Ik word er vrolijk van.'


ZAZ, de Franse popzangeres Isabelle Geffroy en haar album Recto Verso, 4 sterren in de Volkskrant. 'Is echt goed hoor, maar vraag me niet waarom. Met muziek ben ik alleen consument. Toen ik 12 was, probeerde ik piano te spelen, zelfs de lerares zei: je moet ophouden Hany, het doet bijna pijn zo slecht.'

7. Pop: ZAZ. 'Is echt goed hoor, maar vraag me niet waarom. Met muziek ben ik alleen consument.' Beeld Getty

8. Debat: Van Agt en Den Uyl (1981)

'Iedereen zou moeten luisteren naar de debatten tussen Den Uyl en Van Agt. Ze zijn te vinden op internet. Het gebruik van de taal is fenomenaal. Den Uyl was eigenlijk een dichter! Ze debatteren gepassioneerd, met een vijandigheid die zich uit in inhoud. Ze nemen elkaar heel serieus: het is niet respectvol om je vijand belachelijk te maken. En het is complex. Je moet je best doen om het te kunnen volgen, je erin verdiepen.'

Abu-Assad koos op zijn 18de voor Nederland omdat het land hem leuker en toleranter leek dan Duitsland, waar ook familie woonde. De nuchtere en tolerante aard van de Nederlander is een façade, vindt hij nu. 'Nederland was geweldig voor mij, echt. Maar als je de statistieken ziet, voelen buitenlanders zich in Duitsland meer betrokken bij de samenleving.

'Ik heb hier geleerd dat je, vooral over politiek, zonder gevoelens van haat en angst moet kunnen redeneren. Rationeel, zakelijk. Maar ik was naïef. Een volk is nooit nuchter.'

8. Debat: Van Agt (rechts) en Den Uyl (links), 1981. 'Ze debatteren gepassioneerd, met een vijandigheid die zich uit in inhoud.' Beeld KRO

9. Levenskunst: Weg van liefde (Alain de Botton, 2016)

'Sinds ik het las, ruzie ik niet meer met mijn vriendin, of bijna niet meer. Dat je niet kunt verwachten dat een ander persoon net als jou wordt, dat je ook blij moet zijn met de tekortkomingen van je partner - een openbaring voor mij, na drie stukgelopen relaties.

Er klinkt een vrouwenstem op de achtergrond.

'Dat is mijn vrouw', zegt Abu-Assad. 'Ze vraagt: wanneer gaan we eten?'

Tegen haar: 'We hadden het net over je!'

Hij gidst nog een minuut of tien verder, zegt dan gedag. 'Ik ben zo blij met haar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden