'We zijn niet zo aaibaar als Mauro'

Staatloze vluchtelingen moeten een verblijfsstatus krijgen. Dat staat in een advies aan staatssecretaris Teeven. Geeft dit het Oekraïense koppel waarover deze krant al in 2012 berichtte, hoop?

DOOR JANNY GROEN

Pas op 8 januari hoeven Igor Skrijevski (50) en Galina Skrijevskaia (49) zich weer te melden op het politiebureau in Apeldoorn. Eigenlijk moeten ze daar elke woensdag acte de présence geven, maar vanwege de feestdagen kregen ze respijt.

'Een humanitair gebaar van de Nederlandse staat', zeggen ze sarcastisch. Twee weken lang hoeven ze hun gezicht niet te laten zien op het bureau. Igor: 'Hiep hiep hoera.'

Voor de Nederlandse autoriteiten heeft het staatloze koppel geen goed woord over. Zes jaar al 'vegeteren' ze in Nederland. En tussendoor nog even in de Oekraïne, waar de Dienst Terugkeer en Vertrek hen telkens vergeefs probeert 'te dumpen'.

Ze hebben geen werk, geen inkomen, geen rechten, constateren ze bitter. Voorjaar 2013 vroegen ze staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) gebruik te maken van zijn discretionaire bevoegdheid. In augustus kregen ze nul op het rekest.

'We zijn geen jonge kuikens meer, niet aaibaar zoals die Angolese jongen Mauro met zijn druppelende traan over zijn wang', meesmuilt Galina. 'Oude zwerfhonden krijgen geen clementie.'

Igor: 'Kijk naar wat er elders in de wereld in de decembermaand gebeurde. Allerlei leiders hebben om diverse redenen gratie verleend. De Russische president Poetin liet Michail Chodorkovski, Pussy Riot en Green Peace-activisten en nog andere politieke gevangenen vrij. Daar steekt Nederland schril bij af.'

Hij verwijst naar het rapport over staatlozen dat de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) begin december uitbracht. Daarin staat dat het beleid voor staatlozen moet worden aangepast. Nederland is partij bij de belangrijkste internationale verdragen voor staatlozen, maar komt die niet na, stelt de ACVZ. Personen die als staatloos zijn erkend zouden een verblijfsvergunning moeten krijgen.

Galina: 'Teeven heeft dat advies meteen terzijde geschoven, uit vrees voor een aanzuigende werking. Wat de ACVZ ons met de ene hand geeft, pakt Teeven met de andere weer af.'

Gulle Apeldoorners

Voor het nieuwe jaar heeft het paar zijn hoop gevestigd op Tweede Kamerleden die bereid zijn de regering tot de orde te roepen. Igor: 'Rechtzoekende volksvertegenwoordigers zijn de zoveelste strohalm waaraan we ons vastklampen. We strijden verder. Als we geen lichtpuntjes meer zouden zien, zouden we allang zelfmoord hebben gepleegd.'

Nu zijn ze in Apeldoorn, depressief, en worden ze geholpen door 'lieve burgers, die laten zien dat de spreekwoordelijke Nederlandse tolerantie nog bestaat'. Ze kregen een kerstpakket vol lekkernijen van gulle Apeldoorners. Ze wonen in een klein appartementje, dat voor hen wordt gehuurd door de familie Crielaard. Dat gezin ontfermde zich in 2011 over hen, toen ze in Apeldoorn in een asielzoekerscentrum zaten.

'Kafkaësk', noemt gastheer Henk Crielaard de wereld van Igor en Galina. 'Hun verhaal is zo complex, dat iedereen afhaakt. In het begin dacht ook ik: dit kan niet waar zijn. Ik wilde zelf de puzzel leggen.' Hij is er na lezing van ruim 350 documenten en het raadplegen van zijn netwerk, waarin ook rechters zitten, van overtuigd geraakt dat de Skrijevski's de waarheid vertellen en slachtoffers zijn van de geschiedenis.

Die begint in de jaren zestig, toen Igor en Galina werden geboren in Donetsk in de Sovjet-Unie (nu Oekraïne). Na hun studietijd (hij studeerde medicijnen, zij tandheelkunde) ging Igor werken in een medische kliniek, waar hij werd benaderd door de KGB. Hij moest klikken over collega's die zich kritisch uitlieten over het communistisch regime.

Igor weigerde, werd door drie geuniformeerde mannen in elkaar geslagen, lag twee weken in coma en besloot na zijn herstel in 1991 met Galina te vluchten naar de Verenigde Staten.

Het stel vestigde zich in New York, in Brooklyn. Het ging hen, na een moeizaam begin, voor de wind. Ze investeerden in huizen, kochten er drie. Alles lukte, behalve het verkrijgen van een definitieve verblijfsvergunning.

Wat precies is gebeurd in november 2006, weten ze niet. Ze vermoeden dat ze zijn verraden, nadat ze hadden geklaagd over overlast van drugsdealers in hun wijk. Volkomen onverwacht werden ze gearresteerd en beschuldigd van illegaal verblijf in de VS. Op 21 mei 2007 werden ze met valse, niet door hen getekende, papieren op de vlucht New York-Amsterdam-Kiev gezet.

Sindsdien dwalen ze in een juridisch doolhof rond. Amerika wil hen niet terug. 'Tussenstation' Nederland neemt geen verantwoordelijkheid voor hen en Oekraïne evenmin.

In twee eerdere verhalen beschreef de Volkskrant de overlevingsstrijd van de Skrijevski's. Ze leefden in Friesland als daklozen op straat, woonden in asielcentra, zijn in hongerstaking geweest, verbleven in het uitzetcentrum Rotterdam Airport en maakten 'uitzetvliegreizen' naar de Oekraïne en weer terug. Sinds ze in maart 2012 uit het uitzendcentrum Rotterdam zijn gezet, worden ze opgevangen in Apeldoorn.

Inmiddels zijn twee van hun huizen in Amerika geveild, omdat ze geen onroerendgoedbelasting konden betalen. Onlangs kregen ze een mail van de zoon van hun buurman in Brooklyn, die hun huis 'tijdelijk' bewoont. Hij wil het verkopen. Hij gaat ervan uit dat ze nooit meer terugkeren.

In het voorjaar van 2013 gingen de Skrijevski's opnieuw in hongerstaking. Na veertig dagen, toen hun de wortel van Teevens discretionaire bevoegdheid werd voorgehouden, zijn ze gestopt. 'Lichamelijk en geestelijk gaat het bergafwaarts met ons', zegt Igor. Hij heeft sinds kort nachtmerries, last van zijn hart en dubbelzicht. Zijn oude Amerikaanse brillen, uit 1998 en 2000, voldoen niet meer. Geld voor een nieuwe bril heeft hij niet.

Geen leven

Nederland blijft herhalen dat de Skrijevski's het staatsburgerschap van Oekraïne moeten aanvragen. Ze zijn er immers geboren, ook al bestond dat land toen nog niet. Igor: 'Maar ik haat dat land en dat land haat mij, we hebben daar geen leven.' Ze zijn nog steeds bang voor een KGB-achtige vervolging, zijn destijds niet voor niets gevlucht. Galina: 'Mijn thuis is in Brooklyn. Je kunt een staatsburgerschap niet verplicht opleggen.'

Crielaard begrijpt niet waarom Nederland niet barmhartiger kan zijn. De huidige halsstarrigheid is ook nog eens peperduur, zegt hij. 'Ik schat dat al een kleine 200 duizend euro, aan rechtszaken en uitzetvliegtuigen, is uitgegeven om dit paar te lozen.'

REACTIE VAN TEEVEN

Staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie) neemt het ACVZ-advies om erkende staatlozen een verblijfsvergunning te geven niet 'op voorhand' over. Maar hij heeft in ieder geval niet gezegd dat het een aanzuigende werking zal hebben, reageert zijn woordvoerder.

Teeven wil geen directe koppeling leggen tussen staatloosheid en een verblijfsstatus. Een aanvraag moet te allen tijde apart kunnen worden beoordeeld. 'Nederland is bijvoorbeeld niet het meest aangewezen land voor verblijf wanneer een staatloze kan terugkeren naar een land van eerder verblijf of valt onder mandaat van de VN.'

Teeven ziet Oekraïne als zo'n land van eerder verblijf voor de Skrijevski's. Dit is op te maken uit zijn afwijzingsbrief van 8 augustus (inzake de discretionaire bevoegdheid).

Over enkele maanden komt het kabinet met een officiële reactie op het ACVZ-advies.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden