ReportageIllegale migranten in Istanbul

‘We zijn niet bang meer voor corona. We hebben al te veel ellende meegemaakt’

De wijk Kumkapi, waar de illegale migranten een onderkomen hebben gevonden.Beeld NurPhoto via Getty Images

De coronacrisis maakt het leven voor illegale migranten in Istanbul nog onzekerder dan het al was. Inkomsten vallen weg, je zit met z'n allen vast op een veel te krappe kamer, en bij de preventie van corona val je voor de overheid buiten beeld.

‘Mogen de ramen open?’, is het eerste wat Mohammed Siddik Yasar vraagt als hij de bovenkamer betreedt van een woning in Kumkapi, een wijk in het Europese hart van Istanbul. De kleine, benauwde ruimte is meer dan gevuld met vijftien Iraanse en Afghaanse migranten, en een frisse luchtstroom kan eventueel aanwezige virussen naar buiten jagen.

De coronapandemie is de reden van zijn bezoek en het virus verklaart waarom de ontheemden – twaalf volwassenen, drie kinderen – hier sinds de vorige avond samenhokken. Corona was voor president Erdogan aanleiding alle migranten weg te sturen bij de Griekse grens, waar ze al vier weken vergeefs probeerden Europa binnen te komen. Het pand is hun eerste rustpunt in een acht weken durende helletocht met onbestemd vervolg. Aan de Tarlabasi Solidarity Group (TSG), waartoe Yasar behoort, klampen zij zich voor het moment vast.

Aan alle onzekerheden in hun bestaan heeft de coronacrisis er nog een reeks toegevoegd. Veel van de illegale migranten in Istanbul zijn hun werk – en inkomsten – kwijtgeraakt. Het waren maar schamele, vaak ongezonde baantjes in de informele sector, maar werkloosheid doet slechts verder afbreuk aan de afweer.

Syriërs hebben in Turkije de vluchtelingenstatus, met alle voordelen van dien, maar voor de honderdduizenden niet-Syrische migranten in Istanbul geldt dat allemaal niet. De Turkse regering heeft beloofd dat ook besmette illegalen de nodige medische zorg krijgen, maar of dat echt zo makkelijk gaat? De ontheemden in Kumkapi nemen liever niet de proef op de som.

‘Mijn vrouw is zeven maanden zwanger en heeft MS’, zegt de 35-jarige Iraniër Mustafa Mohammadi. ‘Ze zit vol stress. Een paar weken geleden bewoog de baby niet meer. Ze ging naar een dokter, maar die zei: blijf op 3 meter afstand!’ Van serieus onderzoek kon geen sprake zijn.

Echtgenote Mahdieli bevestigt het verhaal met een droeve glimlach. Zo zitten allen erbij, bot op elkaar op een slaapbank en een paar stoelen. Blik op de staarstand, hand onder de kin. Moedeloosheid vult de kamer.

Immigranten zitten met zijn allen vast in kleine kamers.Beeld Rob Vreeken

Valse hoop

Met de corona werd ramp op ramp gestapeld. De groep behoorde tot de duizenden vluchtelingen die naar de Turks-Griekse grens trokken nadat president Erdogan de ‘poorten naar Europa’ had geopend. Die poort bleek dicht. Bijna vier weken bivakkeerden ze daar, in de valse hoop Europa in te kunnen. Drie jonge mannen uit de groep werden, in hun onderbroek, door de Griekse politie teruggeknuppeld.

Na de corona-uitbraak werden alle migranten door de politie weer weggestuurd van de grens. Zoals de meesten gingen de Iraniërs en Afghanen twee weken in quarantaine. Daarna werden ze van kamp naar kamp gezeuld. De dag voor het gesprek met de Volkskrant kwamen ze om 11 uur ’s avonds aan in Istanbul. Kort daarvoor had de TSG het huis voor ze geregeld. Daar konden ze meteen terecht.

De TSG kwam tien jaar voort uit een handvol idealisten die zich het lot aantrokken van de illegale Afrikanen in Tarlabasi, een wijk middenin Istanbul vol marginale groepen als arme Koerden, verslaafden, prostituees en transgenders. Afrikanen (mannen en vrouwen) staan onderaan de maatschappelijke ladder en doen het zwaarste werk. Minstens 80 duizend zijn het er. Velen werken als sjouwer van puin en stenen in de bouw of als textielverver in kledingfabrieken, met alle longschade van dien. ‘Onzichtbaar werk, want met hun huidskleur zijn ze herkenbaar voor de arbeidsinspectie’, zegt leraar Engels Ömer Bal (33), een van de oprichters van de TSG. ‘Migranten uit het Midden-Oosten hebben het beter.’

Leden van een liefdadigheidsnetwerk delen handschoenen, gezichtsmaskers, ontsmettingsmiddelen en voedselbonnen uit aan Afrikaanse migranten in Istanbul, op 17 april 2020. Beeld AFP

Hulppakket

Sinds de uitbraak van corona hebben Bal en zijn vrienden hun aandacht verbreed naar alle illegalen in Istanbul. De TSG is harder nodig dan ooit. De hulp bestaat uit een standaardpakket, dat door de leden aan huis wordt bezorgd. ‘Onze filosofie is niet liefdadigheid van bovenaf’, zegt Bal. ‘We gaan op gelijke voet met de migranten om.’

In Kumkapi is te zien hoe dat gaat. De 35-jarige Yasar – in het dagelijks leven verkoper van luxe jachten – zit tussen de bewoners op de bank. Op zijn schoot lijsten met zo’n vijfduizend namen, leeftijden en adressen van migranten; hij vinkt de vijftien Afghanen en Iraniërs af.

Dan werkt hij, met uitgebreide toelichting, het standaardpakket af. Hij meet van eenieder de temperatuur, en deelt plastic zakken uit met mondkapjes, handschoenen en handgel. Hij deelt betaalpasjes uit van supermarkt BIM, de Turkse Lidl, met 50 lira (7 euro) tegoed per persoon. Hij deelt A4’tjes uit met informatie over corona. Hij vertelt wat het 24 uur per dag bemande TSG-noodnummer is.

Dankbaar maar treurig nemen de negen mannen en drie vrouwen het in ontvangst. Vijftig lira, dat houdt niet over. Voorheen hadden ze werk, als lasser of als arbeider in een meubel- of schoenenfabriek. Maar met de wanhoopsvlucht naar de Griekse grens hebben ze alle schepen achter zich verbrand. Geen werk meer, geen huisvesting. Wat de toekomst brengt, weten alleen Ali, Hussein en Riza, de drie jongetjes: zij worden profvoetballer.

De Afrikanen in Istanbul, zegt Bal, zijn doodsbang voor covid-19. ‘Zij kennen ebola. Ze hebben gezien wat het is om langzaam te sterven aan een ziekte.’ De vijftien Afghanen en Iraniërs lijken dat stadium voorbij. ‘Wij zijn niet bang meer voor corona’, zegt Hassan Karimi (48). ‘We hebben al teveel ellende gehad.’

Versoepeling in Turkije

Turkije versoepelt vanaf maandag de coronamaatregelen. Volgens het ‘normalisatieplan’ worden de beperkingen de komende drie maanden geleidelijk verlicht. Pakt dat verkeerd uit, dan keert het strenge regime terug. Personen ouder dan 65 jaar en jonger dan 20, voor wie nu een algeheel uitgaansverbod geldt, mogen één dag per week vier uur naar buiten. Het in- en uitreisverbod voor 31 steden wordt voor 7 steden opgeheven. Istanbul en Ankara blijven afgesloten. Winkelcentra, kappers en schoonheidssalons gaan maandag weer open, onder voorwaarden.  

Lees ook

Turkije verbiedt ouderen naar buiten te gaan en verwijdert parkbankjes
In Turkije trekt de politie met megafoons door te straten en is ontsmettende handparfum niet aan te slepen. Sinds zaterdag is het voor mensen ouder dan 65 jaar en mensen met chronische gezondheidsproblemen verboden de woning te verlaten.

Amsterdamse daklozen kunnen door het coronavirus alleen nog op straat terecht
Het Wereldhuis, een dagopvang voor daklozen in Amsterdam, moet donderdag sluiten vanwege het coronavirus. De opvang is een veilige haven voor met name ongedocumenteerde asielzoekers, een kwetsbare groep die nu met tientallen tegelijk op straat belandt.

Waar blijft toch de pil die covid-19 geneest?
Corona moet uitwoeden, heet het al snel: een virusziekte kun je niet genezen. Of wel? Achter de schermen is de zoektocht in volle gang naar een middel dat de ziekte nog een béétje in toom houdt. Misschien ligt het redmiddel zelfs al gewoon bij de apotheek. We peilen de stand van zaken, aan de hand van vier medicijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden